Chè lam dẻo - Vị ngọt mộc mạc của miền quê xứ Thanh

Có những thức quà chẳng cần cầu kỳ, cũng không mang vẻ sang trọng, nhưng chỉ cần nếm một lần là đủ để người ta nhớ mãi. Chè lam là một món quà như thế. Tại xã Thiệu Quang, tỉnh Thanh Hóa, món quà quê ấy không chỉ là thức quà dân dã mà, đã trở thành một đặc sản mang theo câu chuyện về sự khéo léo, tỉ mỉ của người làm bánh và hương vị truyền thống được gìn giữ qua thời gian.

Gói ghém hương quê...

Trước kia, cứ mỗi dịp tết đến, trong nhiều gia đình miền Bắc lại có đĩa chè lam đặt bên ấm trà. Những miếng bánh nhỏ được cắt vừa miệng, đủ để nhâm nhi trong câu chuyện đầu xuân. Không cầu kỳ về nguyên liệu, chè lam được tạo nên từ những sản vật quen thuộc của làng quê. Thế nhưng, chính sự giản dị ấy lại đòi hỏi người làm phải đặc biệt tinh tế. Bởi chỉ cần một nguyên liệu không đạt chuẩn hoặc một công đoạn thiếu chính xác, hương vị của cả mẻ bánh có thể thay đổi.

Chè lam dẻo được thưởng thức bên chén trà nóng, gợi nét đẹp mộc mạc, ấm cúng của văn hóa thưởng trà và món quà quê truyền thống.

Ở chè lam dẻo của vùng quê xã Thiệu Quang, sự khác biệt trước hết nằm ở cách lựa chọn nguyên liệu. Gừng phải là gừng ré ta, củ có màu vàng ươm, mang vị cay nồng vừa phải. Lạc được chọn là loại lạc ta, hạt nhỏ, khi rang lên phải dậy mùi thơm đặc trưng.

Đặc biệt, bột bánh không sử dụng theo cách thông thường. Hạt lúa nếp sau khi rang chín vàng được lấy phần bỏng nếp rồi mới đem nghiền thành bột thật mịn. Chính lớp bột này tạo nên mùi thơm đặc trưng và góp phần làm nên độ dẻo mềm riêng biệt của chè lam.

Làm chè lam không chỉ là câu chuyện của nguyên liệu ngon. Đó còn là câu chuyện của đôi tay và sự tập trung.

Anh Nguyễn Ngọc Huynh, chủ cơ sở sản xuất Chè lam dẻo Huynh Dung, xã Thiệu Quang cho biết: “Khi bắt đầu nấu mạch nha, gừng xay, chúng tôi gần như không thể rời mắt khỏi nồi, lửa phải được canh liên tục. Tiếp đến, phần bột cùng hỗn hợp mạch nha, gừng và lạc phải được khuấy liên tục, đều tay để các nguyên liệu hòa quyện vào nhau, không được ngơi nghỉ. Chỉ cần lửa quá to hay khuấy bột không đều tay hoặc định lượng nguyên liệu chưa chuẩn, thành phẩm đều có thể không đạt yêu cầu”.

Đó cũng là lý do nghề làm chè lam không chỉ cần công thức mà còn cần kinh nghiệm. Người làm phải biết nhìn màu bột, cảm nhận độ kết dính, điều chỉnh lửa và nhịp khuấy sao cho phù hợp. Những kỹ năng ấy được tích lũy qua nhiều lần làm bánh, trở thành bí quyết riêng của mỗi cơ sở. Khi hỗn hợp đạt độ dẻo mong muốn, bánh được tạo hình rồi phủ bên ngoài một lớp bột bỏng nếp thật mịn. Lớp áo trắng nhẹ này vừa giúp miếng bánh không bị dính, vừa tạo nên diện mạo đặc trưng của chè lam.

Món quà quê bên chén trà nóng

Tại nhiều vùng quê của tỉnh Thanh Hoá, chè lam dẻo vẫn là món quà quê được nhiều người yêu thích.

Chè lam ngon nhất dường như không phải khi ăn vội. Một miếng bánh nhỏ, một chén trà nóng, thêm câu chuyện của những người thân quen - cách thưởng thức ấy đã gắn với chè lam qua nhiều thế hệ. Vị trà đậm, hơi chát nhẹ ban đầu giúp cân bằng vị ngọt thanh của mạch nha. Sau đó, hương thơm của nếp rang, vị bùi của lạc và chút cay ấm từ gừng lần lượt hiện lên.

Tết xưa, khi những người con trở về sum họp, đĩa chè lam bên ấm trà như một lời mời gọi mọi người ngồi lại gần nhau hơn. Người lớn uống trà, trẻ nhỏ nhâm nhi bánh, những câu chuyện về một năm đã qua rồi dự định cho năm mới nối tiếp nhau trong không khí ấm áp.

Qua thời gian, cuộc sống thay đổi, những thức quà hiện đại ngày càng phong phú, nhưng chè lam vẫn giữ được vị trí riêng. Bởi người ta tìm đến món bánh này không chỉ để ăn mà còn để tìm lại một chút hương vị thân quen.

Từ món quà chiều đến đặc sản quê hương

Ở xã Thiệu Quang, nơi người dân từ bao đời gắn bó với đồng ruộng và nền nông nghiệp lúa nước, chè lam dẻo mang trong mình câu chuyện của chính vùng quê ấy. Hạt lúa nếp, nguyên liệu làm nên phần bột bỏng đặc trưng, vốn là sản vật quen thuộc của đồng đất. Củ gừng, hạt lạc cũng là những nguyên liệu gần gũi với đời sống người dân. Qua bàn tay người làm bánh, những sản vật bình dị ấy được kết hợp thành một thức quà mang hương vị riêng.

Chè lam dẻo Huynh Dung được làm hoàn toàn thủ công, giữ độ mềm dẻo và hương thơm đặc trưng của món quà quê này.

Từ một món quà quê thường xuất hiện trong những dịp đặc biệt, chè lam dẻo ngày nay đã trở thành món ăn vặt được nhiều người lựa chọn. Sản phẩm Chè lam dẻo Huynh Dung của xã Thiệu Quang đạt chứng nhận OCOP 3 sao đã mở ra thêm cơ hội để món bánh truyền thống bước ra khỏi không gian làng quê, đến với nhiều người tiêu dùng hơn.

Giữa nhịp sống hiện đại, đôi khi người ta vẫn muốn tìm về những điều giản dị. Một miếng chè lam dẻo, một chén trà nóng, một câu chuyện được kể chậm rãi bên người thân...

Chỉ vậy thôi, cũng đủ làm dịu một buổi chiều.

Phương Đỗ