Chùa Long Cảm - Dấu tích nghìn năm trên núi Ốc Sơn

Tọa lạc trên núi Ốc Sơn, xã Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, chùa Long Cảm là ngôi chùa cổ có từ thời Lý Thái Tổ. Trải qua hàng nghìn năm cùng nhiều lần trùng tu, tôn tạo, ngôi chùa vẫn lưu giữ những dấu tích kiến trúc, tượng pháp và cổ vật quý, góp phần phản ánh chiều sâu lịch sử, văn hóa Phật giáo trên vùng đất xứ Thanh.

VIDEO: Toàn cảnh Chùa Long Cảm - Dấu tích nghìn năm trên núi Ốc Sơn.

Giữa không gian núi Ốc Sơn, chùa Long Cảm hiện diện như một chứng tích của thời gian, nơi những câu chuyện lịch sử được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Theo sư thầy Thích Đàm Hảo, Phó trụ trì chùa Long Cảm, ngôi chùa trước đây thuộc thôn Trang Các, thị trấn Hà Trung, nay là xã Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, được xây dựng vào thời Lý Thái Tổ.

Sự ra đời của ngôi chùa gắn với câu chuyện được ghi chép trong sử sách cũ. Theo sử sách, năm 1020, vua Lý Thái Tổ cùng đoàn quân đóng tại núi Ốc Sơn trong cuộc tiến quân chinh phục phương Nam. Tương truyền, sau khi nằm mộng thấy thần linh trên núi hứa phù trợ và giành thắng lợi trở về, nhà vua đã cho dựng chùa để tạ ơn, đặt tên là Long Cảm, trong đó “Long” nghĩa là rồng, “Cảm” thể hiện lòng cảm tạ.

Đến năm 1252, vua Trần Thái Tông cũng từng đóng quân tại chùa Long Cảm trong cuộc chinh phạt Chiêm Thành và được tương truyền là có thần linh trợ giúp. Đến thời Nguyễn, năm 1843, vua Thiệu Trị cho trùng tu ngôi chùa, ban tặng chuông đồng và cho khắc bia ghi công đức, góp phần lưu dấu những thăng trầm lịch sử của di tích.

Chùa Long Cảm có cấu trúc liên hoàn, gồm tam quan, sân chùa, chùa chính, nhà thờ mẫu, nhà tổ, tiếp đến là nhà khách và khu vực sinh hoạt của nhà sư trụ trì. Cách bố trí này tạo nên một tổng thể kiến trúc phục vụ hoạt động thờ Phật, thờ Mẫu và sinh hoạt tâm linh.

Trong đó, chùa chính, còn gọi là Tiền đường hay Bái đường, gồm ba gian, có kết cấu vì kèo gỗ theo kiểu “chồng rường, giá chiêng”, với bốn hàng chân cột, gồm hai cột lớn và hai cột quân.

Nhiều pho tượng, đại tự, câu đối, bia ký cùng các dấu ấn kiến trúc cổ vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Đặc biệt, hệ thống tượng Phật là nguồn tư liệu có giá trị, giúp tìm hiểu sự phát triển của nghệ thuật tượng pháp qua các thời kỳ.

Chùa Long Cảm còn có quả chuông được đúc hơn 200 năm trước. Chỉ nặng 70 kg song tiếng chuông vang rất xa, đứng cách hàng km vẫn có thể nghe được.

Bốn cột đá khắc chữ Hán ở hiên chùa chính, được xác định là dấu tích từ thời Lý. Bên cạnh đó, hệ thống thượng pháp, kiến trúc, bia ký, chuông đồng, khánh đá cùng nhiều hiện vật khác mang dấu ấn thời Lê - Nguyễn cũng đang được lưu giữ tại chùa.

Hiện nay, chùa còn lưu giữ hai tấm văn bia nói về việc trùng tu, hiến ruộng cho nhà chùa của quan lại thời phong kiến xưa.

Tại chùa Long Cảm còn có chiếc khánh đá đặc biệt, được đặt ở sân chùa có trọng lượng khoảng 300 - 400kg. Không được trang trí bằng những họa tiết cầu kỳ, khánh đá này gây ấn tượng bởi âm thanh đặc biệt.

Sư thầy Thích Đàm Hảo cho biết: “Chiếc khánh đá của nhà chùa chỉ cần lấy tay vỗ nhẹ, khánh đá sẽ phát ra tiếng ngân trầm bổng, kéo dài, gợi liên tưởng đến tiếng chuông đồng".

Giữa nhịp sống hôm nay, chùa Long Cảm vẫn là điểm đến của phật tử và du khách tìm về không gian tâm linh, chiêm ngưỡng kiến trúc cổ và tìm hiểu những câu chuyện lịch sử được lưu truyền. Việc gìn giữ các dấu tích, cổ vật và giá trị kiến trúc nơi đây có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn di sản, để những giá trị được tích lũy qua hàng nghìn năm tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa của vùng đất xứ Thanh.

Hoàng Đông - Phương Đỗ