Đền thờ thủy thần trên đất Phú Dương xưa

Trên đất Phú Dương xưa, có một ngôi đền thờ vị thủy thần đã có công phò giúp vua đánh giặc cứu nước. Trải qua thời gian, huyền tích về thần vẫn được dân làng nhắc nhớ.

Năm 2020, Di tích lịch sử - văn hóa đền Bát Hải Long vương được tôn tạo khang trang.

Đền Bát Hải Long vương nằm trên đất trang (làng) Phú Dương, tổng Trung Bạn, huyện Tống Sơn xưa, nay là tổ dân phố 2, phường Quang Trung, tỉnh Thanh Hoá.

Đền có từ khi nào, đến nay vẫn chưa có khẳng định chính xác. Song thần tích về thần thì vẫn được dân gian lưu truyền.

Tích xứ truyền lại, vùng đất này xa xưa có sông Lâu chảy qua. Qua thời gian, sông bị bồi lấp, nay không còn. Buổi ban đầu, dân cư thưa thớt. Bấy giờ, có một cô gái mồ côi cha mẹ, một mình mò cua bắt ốc sống qua ngày. Một lần, cô ra sông Lâu tắm, bỗng đâu mây đen vần vũ nổi lên, sóng cuộn mặt nước, trong khung cảnh đó có con giao long nổi lên quấn lấy cô gái. Về sau, cô gái mang thai.

Cũng trong một đêm sông Lâu mưa to gió lớn, cô gái hạ sinh ra chiếc bọc. Kinh hãi, người mẹ ấy đã thả chiếc bọc xuống sông. Một ông lão làm nghề chài lưới bắt được, thấy kỳ lạ, ông lão liền rạch chiếc bọc ra thì từ trong đó thấy có ba con hoàng xà. Hai con nhỏ bơi ra biển, còn con lớn nhất thì theo nước sông Lâu, rồi biến mất vào chiếc giếng gần đó.

Bên trong đền Bát Hải Long vương.

Thời gian sau đó, từ chiếc giếng ven sông Lâu, dân làng nghe tiếng sấm truyền có vị thần xưng là thái tử long cung, được Long vương sai lên giúp nước Nam đánh giặc. Dân làng đã cùng nhau họp bàn, dựng một miếu nhỏ, gọi là miếu Thủy thần.

Bấy giờ, có giặc xâm lược nước ta, thế giặc rất mạnh, đặc biệt là ở các cửa biển. Cùng với việc luyện tập binh lính, nhà vua còn lập đàn cầu đảo. Vua được thần linh ứng báo, tại bãi trong cửa sông Lâu có kỳ nhân có thể đánh tan thủy tặc, nhà vua liền sai sứ giả đi loan báo. Khi sứ giả đến, có chàng trai lực lưỡng, khôi ngô, tướng mạo khác thường đã xin vua được chiêu mộ binh lính, sẵn sàng đánh giặc.

Dưới sự dẫn dắt của vị tướng trẻ, giặc dữ bị đánh tan, vua phong cho vị tướng ấy là Vĩnh Công Đại vương. Đất nước thanh bình, Vĩnh Công Đại vương trở về vùng đất bên sông Lâu, ngài dạy dân khai khẩn đất hoang cày cấy, ổn định cuộc sống. Không chỉ vậy, ngài còn cắt cử những người tin cậy dưới trướng trông coi tám vùng cửa biển được yên ổn, ở mỗi nơi lại chiêu dân lập làng, dạy dân làm ăn.

Trên đất Phú Dương, Vĩnh Công Đại vương có công lớn với dân làng. Ngài sống gần gũi, thân tình, dạy dân lẽ phải. Nhờ ân đức của ngài, vùng đất Phú Dương từng ngày phát triển, đời sống người dân no đủ.

Đền Bát Hải Long vương đã được xếp hạng di tích cấp tỉnh.

Cũng theo thần tích, cho đến một ngày Vĩnh Công Đại vương cho mời các vị bô lão trong vùng đến và dặn: “Ta cùng các vị ăn ở với nhau như tình ruột thịt, nghĩa như cha con; nay ta sắp phải vâng mệnh về chầu vua cha Long vương, nếu có nhớ đến ta thì nhà ta ở đây là miếu sở, ngày ta đi là ngày giỗ”. Ngài vừa dứt lời thì mây đen vần vũ, sấm chớp dữ dội. Khi trời quang mây tan thì dân làng thấy chỉ còn xiêm áo của ngài để lại.

Biết tin ngài “hóa”, trong niềm xót thương, vua ban phong cho ngài thần hiệu “Vĩnh Công Bát Hải Động Đình tôn thần”, tức thần Bát Hải Long vương. Về sau, dân làng Phú Dương theo đó tôn ngài làm Thần hoàng làng, lập đền thờ tự.

Dân gian trong vùng lưu truyền, buổi ban đầu lập dựng, đền thờ Bát Hải Long vương đơn sơ, đến khoảng giữa thời Lê Trung hưng thì được dựng đền lớn khang trang. Sang thời nhà Nguyễn có nhiều lần được tu sửa. Tuy nhiên, trải qua thời gian và thăng trầm, đền thờ Bát Hải Long vương không tránh khỏi những hư hại... Năm 2020, trên nền móng cũ, đền được tôn tạo khang trang, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng tâm linh của người dân.

Với những giá trị về văn hóa, tín ngưỡng, đền Bát Hải Long vương đã được xếp hạng Di tích cấp tỉnh. Hằng năm, vào ngày 23, 24, 25 tháng 8 âm lịch, dân làng lại tề tựu về đền tổ chức lễ hội, tưởng nhớ ngày Thần “hóa” và cùng cầu mong sự phù trợ, chở che của Thần cho đời sống nhân dân.

Khánh Lộc