Chuyện sản phẩm OCOP ngày tết (Bài 3): "Dấu lặng..."

Nhân câu chuyện về sản phẩm OCOP dịp tết, đâu đó vẫn còn lẩn quất nỗi buồn... Một chủ thể sản phẩm OCOP đã từng trăn trở: “Không biết có đi được “đường dài” cùng OCOP...”.

Hương bài Vạn Thắng khó bán hơn khi sản phẩm đóng gói bao bì, làm tăng giá thành.

1. Năm 2023, hương bài Vạn Thắng, xã Vạn Thắng (nay là xã Nông Cống) được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Qua những thăng trầm, dấu mốc quan trọng này đã khẳng định cho sự phát triển bền vững của hương làng nghề truyền thống.

Trước đó, nhằm duy trì và xây dựng thương hiệu cho làng nghề, năm 2021, HTX dịch vụ hương bài Vạn Thắng được thành lập gồm 7 thành viên. Trung bình mỗi tháng, HTX sản xuất 15 vạn hương. Những tháng áp tết, lượng hương sản xuất tăng gấp 3 lần.

Sản phẩm đạt chất lượng OCOP, là minh chứng cho sự nỗ lực, cố gắng trong nâng cao giá trị sản phẩm,... tuy nhiên cũng đặt ra nghịch lý. Sau 3 năm đạt OCOP 3 sao, hương bài Vạn Thắng tiếp tục khẳng định thương hiệu trên thị trường trong và ngoài tỉnh nhưng câu chuyện về tem nhãn, bao bì sản phẩm khiến người trong cuộc “dở khóc, dở cười”.

Tại hộ gia đình ông Nguyễn Văn Dân ở thôn Quyết Thắng, một thành viên của HTX dịch vụ hương bài Vạn Thắng hiện đang còn gần 4 thùng bao bì có tên “Hương bài Vạn Thắng” gắn sao OCOP. Những thùng bao bì này có mặt ở nhà ông đã 3 năm nay, kể từ khi hương bài Vạn Thắng được công nhận sản phẩm OCOP. Lý giải về điều này, ông Nguyễn Văn Dân ngậm ngùi: “In hơn 20 triệu tiền bao bì nhưng mới chỉ bán được 1/3 tổng số tiền. Khách hàng vẫn quen dùng bao bì cũ bằng nilon hơn. Nếu sử dụng bao bì mới là hộp giấy, họ phải trả thêm khoảng 10 nghìn đồng”.

Tăng giá thành sản phẩm không phải vì nguyên liệu lên giá mà do cộng thêm tiền bao bì nên giá sản phẩm buộc phải tăng theo. Lúc này, bài toán kinh tế được đặt ra, buộc khách hàng phải cân nhắc để có sự lựa chọn phù hợp.

Tuy nhiên, có những chủ thể không dám tăng tiền sản phẩm dù sự đầu tư cho tem nhãn, bao bì khá tốn kém. Năm 2024, rượu nếp Tùng Anh thuộc Cơ sở sản xuất rượu Tùng Anh (xã Tây Đô) được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Qua 2 tết OCOP, sản phẩm bán “chạy” hơn. Dự kiến, Tết Bính Ngọ 2026, cơ sở sẽ bán khoảng 3.000 lít.

Trước khi chưa đạt chứng nhận OCOP, rượu nếp Tùng Anh không có nhãn mác, được đựng vào can hoặc chai. Sau OCOP, sản phẩm được đựng vào túi nhôm. Với 1 túi nhôm 5 lít, giá bao bì là 15.000 đồng, túi nhôm 3 lít có giá bao bì 9.000 đồng. Tuy nhiên, 2 năm nay, cơ sở không tăng tiền sản phẩm. Chị Hà Thị Thắm, chủ Cơ sở sản xuất rượu Tùng Anh, cho biết: “Sau khi sản phẩm đạt OCOP, giá vẫn giữ nguyên, dù có chi phí thêm tiền bao bì. Không phải dựa vào OCOP để tăng mà tăng giá sợ sản phẩm khó bán. Hiện, cơ sở vẫn chưa có kế hoạch thay đổi giá...”.

2. Sản phẩm OCOP chỉ có thời hạn công nhận 36 tháng. Tuy nhiên, dù đến thời hạn công nhận lại, một số chủ thể sản phẩm OCOP không tha thiết, mặn mà, thậm chí khó tiếp tục “đường dài” với... OCOP. Theo báo cáo của Phòng Kinh tế UBND xã Tây Đô, trong số 5 sản phẩm OCOP, có 2 sản phẩm không đề nghị công nhận lại, là trứng gà đồi Tân Lập và bánh lá Ba Don. Nguyên nhân chính, do sản phẩm không cạnh tranh được trên thị trường.

Bưởi Diễn Phú Bắc.

Tại xã Thọ Long, năm 2023, bưởi Diễn Phú Bắc của HTX liên kết sản xuất cây có múi, kinh doanh tổng hợp Bắc Lương được công nhận OCOP 3 sao. Sản phẩm sắp hết thời hạn công nhận lại nhưng hiện đang có đề nghị giải thể HTX. Chia sẻ của bà Lưu Thị Anh Đào, Chủ tịch UBND xã Thọ Long: “Do giá sản phẩm thấp, lợi nhuận không cao nên các thành viên HTX không còn hào hứng trồng bưởi Diễn. Xã đang tích cực động viên làm hồ sơ công nhận lại sản phẩm OCOP...”.

Thanh Hóa hiện có 661 sản phẩm OCOP từ 3 - 5 sao, trong đó phần lớn là thực phẩm, nông sản. Tỉnh đã khẳng định vị thế dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm nhưng vẫn còn nhiều thử thách như chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, khả năng cạnh tranh còn hạn chế... Như đã đề cập, do yếu tố khách quan, chủ quan, có một số chủ thể “ngại” đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP nhưng bên cạnh đó cũng không ít cơ sở, sau khi sản phẩm được công nhận OCOP lại lúng túng trong việc duy trì thương hiệu...

Để đi “đường dài” cùng OCOP, để chương trình trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra, phải khắc phục những điểm nghẽn về vốn, thị trường, cơ chế quản lý... Vẫn còn đó, “dấu lặng”... OCOP!

Bài và ảnh: VI AN