Cổ kính đình Hồ Nam

Nằm bên sông Mã, ngoảnh nhìn ra bãi bồi bốn mùa xanh mướt mát, đình Hồ Nam, xã Vĩnh Lộc như nét vẽ mộc mạc mà nổi bật giữa khung cảnh làng quê thanh bình.

Đình Hồ Nam đã có lịch sử gần 200 năm.

Tọa lạc ở trung tâm làng Hồ Nam, cách Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ khoảng 7km, đình Hồ Nam là công trình mang dấu ấn kiến trúc thời Nguyễn. Đình được khởi dựng năm 1832, gồm 5 gian, có quy mô tương đối lớn thời bấy giờ.

Người dân địa phương tôn Quản gia Đô Bác đại vương Trịnh Phủ Quân (Trịnh Ra) làm Thành hoàng, thờ ở đình Hồ Nam.

Tòa đại đình được chống đỡ bởi hệ thống cột (cột gỗ và cột đá) chắc chắn. Không chỉ bề thế, đình Hồ Nam còn nổi bật với các mảng chạm khắc gỗ. Bên cạnh chủ đề thường thấy trong kiến trúc đình truyền thống của người Việt, là tứ quý (tùng, cúc, trúc, mai), tứ linh (long, ly, quy, phượng), rồi hươu, nai, hổ phù...; đình Hồ Nam còn có mảng chạm khác đề tài “vua đi cày” - biểu tượng sinh động cho việc nhà vua quan tâm, khuyến khích sản xuất nông nghiệp. Đáng chú ý, vật kéo cày không phải là trâu, bò mà là voi. Theo quan niệm dân gian, hình tượng voi biểu trưng cho sức mạnh và khát vọng chinh phục thiên nhiên của người xưa.

Một mảng chạm khắc gỗ bên trong đình Hồ Nam.

Bàn tay tài hoa và trình độ điêu luyện của người nghệ nhân xưa đã khéo léo “thổi hồn” vào từng thớ gỗ, tạo nên vẻ đẹp điêu khắc của đình Hồ Nam. Bước vào đình cổ, nhìn ngắm từng đường nét chạm trổ tinh xảo, sắp đặt thứ tự, tựa như có một câu chuyện nhuốm màu thời gian, vẫn đang được di tích âm thầm “kể” lại đến hậu thế.

Năm 2006, đình Hồ Nam được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.

Cũng theo lưu truyền dân gian, khi xưa việc dựng đình Hồ Nam do người dân làng Hồ Nam và làng Tự Cường (làng thuộc xã Thành Minh, huyện Thạch Thành cũ) cùng góp sức người, sức của tạo nên. Là bởi hai làng kết chạ với nhau, nên khi người dân làng Hồ Nam dựng đình, người dân Tự Cường đã mang gỗ xuống cùng giúp.

Văn bia được lưu giữ tại đình Hồ Nam.

Đình Hồ Nam là không gian văn hóa cộng đồng, nơi người dân thờ Thành hoàng làng Quản gia Đô Bác đại vương Trịnh Phủ Quân (tức Trịnh Ra). Lưu truyền dân gian trong vùng kể lại, Trịnh Ra sống thời Bắc thuộc, ông làm quan đất Thiên Vực, lộ Vĩnh Ninh (huyện Vĩnh Lộc cũ). Ông là người nhân nghĩa, được người dân tin quý. Tuy nhiên cuối đời lại bị kẻ ác hãm hại. Sau khi ông mất đã được lập dựng đền thờ và phong Quản gia thần vương, đồng thời sắc cho các thôn làng bên sông Mã lập đền thờ phụng. Về sau, Trịnh Ra được nhiều làng tôn Thành hoàng, thờ ở đình làng, một trong số đó là làng Hồ Nam. Hằng năm, vào ngày 14 tháng 11 (âm lịch) - ngày kỵ (giỗ) thần, người dân làng Hồ Nam lại về đình dâng hương, tế lễ trọng thể.

Ghé thăm đình Hồ Nam, du khách có dịp tìm hiểu về ngôi đình cổ và làng Hồ Nam bên sông Mã.

Qua thời gian và thăng trầm lịch sử, như nhiều công trình kiến trúc gỗ cổ, đình Hồ Nam cũng không tránh khỏi việc xuống cấp. Tuy nhiên, với tấm lòng trân trọng di sản văn hóa ông cha, đình Hồ Nam đã được trùng tu khang trang bằng nguồn xã hội hóa.

Những năm gần đây, đình Hồ Nam được tôn tạo khang trang bằng nguồn xã hội hóa.

Năm 2006 đình Hồ Nam đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Nơi đây là một trong những điểm đến khám phá văn hóa truyền thống cho du khách xa gần khi về với vùng đất bên sông Mã.

Trang Bùi