Cơm lam - đặc sản “níu chân” du khách về suối cá Cẩm Lương

Về Khu du lịch suối cá thần Cẩm Lương (xã Cẩm Tú), du khách không chỉ được hòa mình vào vẻ đẹp thiên nhiên trong lành, mát mẻ, ngắm đàn cá thần tung tăng bơi lội mà còn được thưởng thức cơm lam - món ăn đặc sản mang đậm nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường nơi đây.

Sáng sớm, khi màn sương còn giăng mắc trên các sườn đồi thì bà con dân tộc Mường ở xã Cẩm Tú đã mang cơm lam đến Khu du lịch suối cá thần Cẩm Lương để bày bán. Bà Quách Thị Minh, người bán cơm lam ở Khu du lịch suối cá thần Cẩm Lương, cho hay: "Với đồng bào dân tộc Mường, cơm lam là món ăn đặc sản không thể thiếu trong đời sống hàng ngày, nhất là vào dịp lễ, Tết. Hành trình của cơm lam bắt đầu từ những ngày tháng lao động nơi nương rẫy, khi cuộc sống của người dân còn thiếu thốn, đơn sơ. Khi ấy, để có cái ăn trong những chuyến đi rừng dài ngày trong điều kiện không có xoong nồi hay dụng cụ nấu nướng, người dân đã nghĩ ra cách chặt những đoạn ống tre, nứa non sẵn có trong rừng để bỏ gạo vào nướng thành cơm lam".

Cơm lam được làm từ gạo nếp nương trồng trên các triền đồi, nương cao. Loại gạo này đặc biệt ở chỗ là hạt nhỏ, tròn và mang hương thơm thoang thoảng của đất trời. Gạo được vo sạch trong dòng nước suối trong vắt, sau đó ngâm qua đêm để mềm, dẻo hơn khi nấu. Những đoạn ống tre non xanh tươi, vừa mới chặt được rửa sạch sẽ, bịt một đầu bằng lá chuối rừng tươi, rồi nhồi gạo cùng một chút nước sạch vào bên trong.

Sau khi đã hoàn tất công đoạn cho gạo và nước vào ống tre, người ta sẽ dùng than củi, than tre hoặc rơm để nướng trong khoảng một giờ. Khi cơm sủi, thỉnh thoảng nhấc ra dằn mạnh ống xuống đất để gạo dồn xuống phía dưới cho hạt cơm săn chắc. Đến khi nước cạn mới đặt ống nằm ngang và nướng xoay đều. Việc xoay ống nứa liên tục là để ống cơm lam không quá cháy và hạt gạo chín đều. Đến khi có hơi nước bốc ra từ miệng ống và mùi thơm của cơm toả ra, nắn ống lam thấy mềm tức là cơm lam đã chín.

Những ống cơm lam được người dân bày bán ở Khu du lịch suối cá thần Cẩm Lương.

Trước đây, người dân địa phương chỉ nấu cơm lam màu trắng, tuy nhiên khi cơm lam không chỉ được dùng trong bữa ăn hàng ngày mà còn là “đặc sản” phục vụ khách du lịch thì người dân đã sáng tạo bằng cách dùng nước giã từ các loại lá cây rừng để tạo màu cho cơm thêm đẹp mắt. Mỗi màu sắc là một sự gửi gắm ước mong về cuộc sống đủ đầy, may mắn. Vì thế, cơm lam không chỉ là món ăn mà đã trở thành biểu tượng văn hóa ẩm thực của người Mường nơi đây.

Khi cơm lam đã được nướng chín, người ta sẽ lấy dao dóc bỏ lớp vỏ cháy bên ngoài, để lại lớp tre, nứa mỏng sát với ống cơm bên trong, khi ăn mới tước bỏ phần vỏ tre, nứa này, để lộ ra phần cơm lam thơm dẻo.

Thường thì cơm lam được ăn kèm với muối vừng rang, giã nhuyễn, cá suối nướng vàng ruộm hay thịt lợn bản xiên que nướng thơm nức. Miếng cơm dẻo quánh, mềm mịn, thêm cái bùi bùi, ngậy ngậy của muối vừng và vị béo thơm từ thịt nướng hòa quyện với nhau, đưa thực khách vào một hành trình cảm nhận đầy đủ sự đậm đà, trọn vẹn của núi rừng.

Những ống cơm lam được người dân bày bán ở Khu du lịch suối cá thần Cẩm Lương.

Đến tham quan, trải nghiệm tại Khu du lịch suối cá thần Cẩm Lương, bà Nguyễn Thị Hoa (du khách đến từ Hà Nội), cho hay: "Mỗi lần đến Khu du lịch suối cá thần Cẩm Lương, tôi đều mua cơm lam về làm quà cho người thân, bạn bè. Cơm lam ở đây có mùi thơm, vị ngọt của nếp nương hòa lẫn mùi thơm đặc trưng của vỏ lụa ống tre, nứa khiến ai cũng cảm thấy ngon miệng và nhớ mãi món ăn này".

Còn với đồng bào dân tộc Mường xã Cẩm Tú, việc chế biến và kinh doanh cơm lam không đơn thuần là công việc hằng ngày, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, mà đây còn là cách để họ giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mình, giới thiệu đến đông đảo bạn bè, du khách thập phương.

Nguyễn Đạt