Cụm di tích Thọ Hạc: Mạch nguồn xưa giữa phố thị

Giữa lòng phố thị sầm uất, cụm di tích Thọ Hạc vẫn lặng lẽ neo giữ những ký ức của một vùng đất cổ. Qua bao biến thiên của đô thị, nơi đây không chỉ gìn giữ những dấu tích lịch sử mà còn bồi đắp mạch nguồn văn hóa, góp phần làm nên chiều sâu bản sắc của đất và người xứ Thanh.

Vùng đất Thọ Hạc xưa vốn gắn liền với sự hình thành trấn thành Thanh Hoa thời Nguyễn. Khi vua Gia Long quyết định dời trấn thành từ Dương Xá về đây, vùng đất này dần trở thành trung tâm cư trú, giao thương và sinh hoạt văn hóa của cư dân trong vùng. Tên gọi “Hạc Thành” cũng từ đó ra đời, mang ý nghĩa biểu trưng cho sự thanh cao, trường thọ và thịnh vượng.

Theo những tư liệu được ghi chép, đình Thọ Hạc được dựng lên vào những năm đầu triều Nguyễn. Đây vừa là nơi thờ Thành hoàng, vừa là nơi bàn việc chung, nơi diễn ra các nghi lễ, lễ hội và những sinh hoạt văn hóa của cư dân địa phương.

Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, đình Thọ Hạc còn gắn với nhiều dấu mốc lịch sử của địa phương. Trong những năm chiến tranh, khi máy bay Mỹ đánh phá ga Thanh Hóa nhằm cắt đứt tuyến vận chuyển chi viện cho miền Nam, đình làng Thọ Hạc cũng trở thành một trong những mục tiêu bị bắn phá. Dẫu vậy, với nhiều thế hệ người dân, nơi đây vẫn luôn là điểm tựa tinh thần của cả cộng đồng.

Ngày nay, trên khuôn viên rộng khoảng 1.600m2, Cụm di tích Thọ Hạc được quy hoạch khang trang hơn, trở thành một không gian văn hóa – tâm linh tiêu biểu giữa lòng đô thị. Quần thể di tích gồm đình Thọ Hạc, chùa Thọ Lão, phủ Mẫu cùng nhiều công trình tưởng niệm được sắp xếp hài hòa trong một tổng thể trang nghiêm, gần gũi.

Toàn cảnh cụm di tích Thọ Hạc sau khi đầu tư tu bổ, tôn tạo

Mỗi công trình trong cụm di tích đều mang dấu ấn riêng. Chùa là nơi người dân gửi gắm niềm tin hướng thiện; đền thờ Thành hoàng làng nhằm tri ân, ghi nhớ công đức các bậc tiền nhân; Phủ Mẫu thể hiện nét đẹp tín ngưỡng thờ Mẫu – một trong những di sản văn hóa đặc sắc của người Việt. Bên cạnh đó là không gian tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và các anh hùng liệt sĩ, thể hiện lòng tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Không chỉ hiện diện như một quần thể kiến trúc cổ, Cụm di tích Thọ Hạc còn sống động trong đời sống cộng đồng. Những ngày rằm, mồng một hay dịp lễ tết, người dân trong vùng lại tìm về đây dâng hương, cầu bình an, gửi gắm những ước nguyện cho gia đình và quê hương.

Trải qua biến thiên của thời gian, cụm di tích vẫn luôn là điểm tựa tinh thần của người dân trong vùng

Sau nhiều năm gián đoạn hoặc chỉ tổ chức ở quy mô nhỏ, lễ hội truyền thống Thọ Hạc đã được phục dựng trở lại với quy mô lớn hơn. Trong không khí rộn ràng của những ngày đầu xuân, tiếng trống khai hội vang lên như lời mời gọi người dân và du khách.

Lễ hội năm nay không chỉ tái hiện những nghi thức truyền thống như tế lễ, dâng hương, mà còn mang nhiều hoạt động giàu ý nghĩa cộng đồng. Một trong những điểm nhấn đặc biệt là nghi thức mừng thượng thọ cho các bậc cao niên. Trong không gian lễ hội, những cụ ông, cụ bà được trang trọng tôn vinh giữa sự chúc mừng của con cháu và bà con khu phố. Đó không chỉ là niềm vui của mỗi gia đình, mà còn là sự tiếp nối đạo lý “kính lão trọng thọ” – giá trị đã bền bỉ nuôi dưỡng nếp nhà, nếp làng qua bao thế hệ.

Bên cạnh đó, chương trình thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt cũng tạo nên điểm nhấn đặc sắc cho lễ hội. Trong không gian linh thiêng của Phủ Thọ Hạc, những giá hầu được thực hiện trang trọng theo nghi thức truyền thống. Tiếng nhạc văn, tiếng phách, tiếng đàn hòa quyện trong làn khói hương bảng lảng, tạo nên một không gian vừa linh thiêng, vừa giàu tính nghệ thuật. Không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân, việc tổ chức các hoạt động văn hóa tại di tích còn góp phần tôn vinh và lan tỏa những giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Cùng với việc tu bổ, tôn tạo, năm nay lễ hội cũng được khôi phục với các nghi lễ truyền thống thu hút đông đảo người dân và du khách tham dự

Qua bao thăng trầm lịch sử, Cụm di tích Thọ Hạc vẫn lặng lẽ tồn tại như một phần ký ức của vùng đất Hạc Thành xưa. Không chỉ là nơi lưu giữ những dấu ấn của quá khứ, nơi đây còn là điểm tựa tinh thần, là không gian để cộng đồng tìm về với cội nguồn, với những giá trị văn hóa đã làm nên bản sắc của quê hương.

Phương Anh