Đánh thức giá trị di sản, mở hướng phát triển du lịch bền vững

Với sức hấp dẫn riêng, nghệ thuật Xòe Thái không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần mà còn mở ra hướng phát triển mới cho du lịch vùng Tây Bắc.

Phụ nữ dân tộc Thái duyên dáng trong trang phục truyền thống.

Văn hóa truyền thống trong xã hội hiện đại không dừng lại ở việc lưu giữ ký ức hay các giá trị tĩnh tại của quá khứ, mà đã chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho sự phát triển bền vững. Với đồng bào dân tộc Thái ở vùng Tây Bắc, nghệ thuật Xòe không đơn thuần là điệu múa dân gian mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, bản sắc cộng đồng và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Từ khi được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Xòe Thái ngày càng được quan tâm bảo tồn, phát huy, trở thành điểm nhấn đặc sắc trong phát triển du lịch, góp phần tạo sinh kế và thúc đẩy kinh tế địa phương.

Bảo tồn bản sắc văn hóa - nền tảng cho phát triển

Từ lâu, nghệ thuật Xòe đã gắn mật thiết với đời sống tinh thần của đồng bào Thái. Trong những dịp lễ hội, ngày vui của bản mường hay những sự kiện trọng đại, tiếng trống, tiếng chiêng lại vang lên, mọi người cùng nắm tay tạo thành vòng Xòe rộng mở. Không phân biệt tuổi tác, giới tính hay địa vị, ai cũng có thể hòa mình vào điệu múa. Đó chính là nét đẹp của tinh thần đoàn kết, sự sẻ chia và lòng hiếu khách được thể hiện qua một loại hình nghệ thuật dân gian giàu bản sắc.

Mỗi điệu Xòe không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng những câu chuyện về phong tục, tập quán, đời sống lao động và khát vọng của cộng đồng. Từ sáu điệu Xòe cổ, nghệ thuật Xòe Thái được lưu truyền và phát triển với nhiều hình thức phong phú. Qua từng động tác, nhịp bước, những giá trị văn hóa được trao truyền, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc và gắn kết các thế hệ.

Ngày 15/12/2021, nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là sự ghi nhận có ý nghĩa quan trọng đối với giá trị văn hóa của đồng bào Thái nói riêng và nền văn hóa Việt Nam nói chung. Đồng thời, sự kiện cũng mở ra cơ hội để quảng bá hình ảnh, con người và bản sắc văn hóa Tây Bắc đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, giá trị của di sản không chỉ nằm ở danh hiệu được công nhận mà còn ở khả năng tiếp tục hiện diện trong đời sống. Bảo tồn Xòe Thái vì thế không thể chỉ dừng ở việc tổ chức biểu diễn hay phục dựng các điệu múa, mà cần được thực hiện thường xuyên trong cộng đồng, gắn với trách nhiệm của mỗi người dân trong gìn giữ văn hóa truyền thống.

Phát huy vai trò cộng đồng trong gìn giữ di sản

Để di sản trường tồn, cộng đồng phải là chủ thể thực hành, bảo vệ và trao truyền. Nhận thức rõ điều đó, các địa phương có di sản Xòe Thái đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực nhằm duy trì sức sống của nghệ thuật truyền thống.

Tại Mường Lò, một trong những cái nôi của nghệ thuật Xòe Thái, công tác bảo tồn được chú trọng thông qua việc duy trì các câu lạc bộ văn nghệ, truyền dạy những điệu Xòe cổ và đưa di sản vào hoạt động giáo dục. Những câu lạc bộ văn nghệ quần chúng tại địa phương vẫn tích cực duy trì luyện tập, biểu diễn Xòe Thái trong các sự kiện, lễ hội của địa phương. Cùng đó, các trường học trên địa bàn đã đưa Xòe Thái vào các tài liệu giáo dục địa phương, triển khai dạy nghệ thuật xòe trong các hoạt động giữa giờ, hoạt động trải nghiệm cho học sinh.

Những hoạt động này góp phần đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ, giúp các em hiểu về nguồn cội, thêm tự hào và có ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc. Đặc biệt, vai trò của các nghệ nhân rất quan trọng. Bằng vốn hiểu biết và tình yêu văn hóa truyền thống, họ đang âm thầm truyền dạy từng điệu múa, kể lại những câu chuyện về bản mường, giúp những giá trị văn hóa không bị mai một theo thời gian.

Màn đại Xòe đoàn kết với sự tham gia của 2.026 người, nhằm thể hiện tinh thần gắn kết cộng đồng và sức sống bền bỉ của di sản Xòe Thái. (Ảnh: Đinh Thùy/TTXVN)

Cùng với đó, việc tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng tạo điều kiện để Xòe tiếp tục được thực hành trong không gian vốn có. Đây là cách bảo tồn thiết thực, bởi một di sản chỉ thực sự có sức sống khi người dân còn yêu, còn thực hành và tự hào về di sản của mình.

Vừa qua, tại tỉnh Lào Cai, Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc” đã được tổ chức với điểm nhấn là màn biểu diễn đại Xòe có sự góp mặt của 2.026 người, thể hiện tinh thần gắn kết cộng đồng và sức sống bền bỉ của di sản Xòe Thái.

Lễ hội gắn với kỷ niệm 5 năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây cũng là dịp nhìn lại những kết quả trong bảo tồn, phát huy giá trị Xòe Thái, tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc vùng Tây Bắc; đồng thời quảng bá hình ảnh đất và người Lào Cai, giới thiệu các sản phẩm, điểm đến du lịch và tăng cường liên kết phát triển du lịch.

Lấy văn hóa làm động lực phát triển du lịch

Trong xu hướng du lịch ngày càng chú trọng trải nghiệm và khám phá bản sắc địa phương, những giá trị văn hóa truyền thống đang trở thành lợi thế quan trọng của các điểm đến. Với sức hấp dẫn riêng, nghệ thuật Xòe Thái không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần mà còn mở ra hướng phát triển mới cho du lịch vùng Tây Bắc.

Tại nhiều bản làng người Thái, Xòe ngày càng trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng trong các chương trình du lịch. Du khách không chỉ được thưởng thức những điệu múa truyền thống mà còn có cơ hội trực tiếp tham gia vòng Xòe, trải nghiệm ẩm thực, tìm hiểu phong tục và khám phá đời sống sinh hoạt của người dân bản địa.

Chính sự gần gũi, chân thực ấy tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch văn hóa. Một vòng Xòe bên ánh lửa, một bữa cơm trong nếp nhà sàn hay những câu chuyện về phong tục bản mường có thể mang đến cho du khách những trải nghiệm khó quên. Qua đó, văn hóa không chỉ được giới thiệu mà còn được cảm nhận, lan tỏa bằng chính sự tham gia của cộng đồng.

Việc đưa nghệ thuật Xòe vào hoạt động du lịch cũng góp phần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến. Khi được kết hợp với du lịch cộng đồng, trải nghiệm ẩm thực, khám phá cảnh quan và nghề truyền thống, di sản tạo nên chuỗi sản phẩm đặc sắc, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của du khách.

Du khách nước ngoài tham gia điệu xòe tối thứ bảy hàng tuần tại chợ đêm Bắc Hà (Lào Cai). (Ảnh: Thanh Hà/TTXVN)

Điều này không chỉ góp phần quảng bá bản sắc văn hóa mà còn mở ra sinh kế thiết thực cho người dân. Từ hoạt động biểu diễn văn nghệ, kinh doanh dịch vụ lưu trú, ẩm thực đến giới thiệu, tiêu thụ các sản phẩm thủ công truyền thống, nhiều cơ hội việc làm và tăng thu nhập được tạo ra. Nhờ đó, người dân vừa là chủ thể gìn giữ, lan tỏa di sản, vừa trực tiếp thụ hưởng những lợi ích kinh tế từ chính vốn văn hóa của cộng đồng, tạo thêm động lực để các giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ và phát huy.

Phát triển du lịch gắn với bảo tồn giá trị truyền thống

Bên cạnh những cơ hội, việc khai thác di sản phục vụ du lịch cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và gìn giữ bản sắc. Nếu chỉ chú trọng các hoạt động biểu diễn để thu hút khách mà thiếu quan tâm đến giá trị nguyên bản, di sản có nguy cơ bị thương mại hóa, mất đi ý nghĩa vốn có.

Vì vậy, phát triển du lịch từ nghệ thuật Xòe cần đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm. Người dân không chỉ là người biểu diễn mà còn là chủ thể quyết định cách gìn giữ và giới thiệu di sản. Các hoạt động du lịch cần tôn trọng phong tục, tập quán, không gian văn hóa và bảo đảm lợi ích chính đáng của người dân.

Cùng với đó, các địa phương cần tiếp tục đầu tư cho công tác bảo tồn, hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy, duy trì câu lạc bộ văn nghệ và tăng cường giáo dục văn hóa truyền thống trong trường học. Việc xây dựng sản phẩm du lịch cần gắn với đặc trưng từng địa phương, tăng cường liên kết vùng, nâng cao chất lượng dịch vụ và đẩy mạnh quảng bá hình ảnh văn hóa Tây Bắc.

Quan trọng hơn, cần hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa bảo tồn và phát triển. Khi du lịch mang lại thu nhập ổn định, người dân có thêm động lực gìn giữ di sản. Ngược lại, chính những giá trị văn hóa độc đáo sẽ tạo nên sức hấp dẫn và sức cạnh tranh lâu dài cho điểm đến.

Gìn giữ bản sắc văn hóa không chỉ là trách nhiệm với quá khứ mà còn là sự đầu tư cho tương lai. Với nghệ thuật Xòe Thái, mỗi vòng múa được duy trì, mỗi điệu Xòe được trao truyền và mỗi trải nghiệm văn hóa được giới thiệu đến du khách đều góp phần làm giàu thêm giá trị di sản.

Từ những vòng Xòe nối dài giữa núi rừng Tây Bắc, bản sắc văn hóa đang trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển. Khi di sản được bảo tồn bằng trách nhiệm cộng đồng, được phát huy bằng những hướng đi phù hợp và gắn kết hài hòa với hoạt động du lịch, những giá trị truyền thống sẽ tiếp tục lan tỏa, tạo sinh kế cho người dân và góp phần xây dựng nền du lịch giàu bản sắc, có trách nhiệm, phát triển bền vững.

Nguồn: https://www.vietnamplus.vn/danh-thuc-gia-tri-di-san-mo-huong-phat-trien-du-lich-ben-vung-post1145759.vnp