[Thanh Hóa xưa và nay] Đền Chỉ Quảng Yên

Trên vùng đất Quảng Yên hôm nay, có một ngôi đền cổ gần 300 năm tuổi vẫn lặng lẽ lưu giữ những dấu ấn lịch sử và truyền thống của một dòng họ. Đó là Đền thờ và lăng mộ Quận công Hoàng Bùi Hoàn, người dân quen gọi là Đền Chỉ - nơi hội tụ những giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa đặc sắc của vùng đất Câu Đồng xưa.

Toàn cảnh Đền Chỉ Quảng Yên - công trình kiến trúc nghệ thuật có tuổi đời gần 300 năm, lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của xứ Thanh.

Tọa lạc tại thôn Câu Đồng, xã Quảng Yên, Đền Chỉ là nơi thờ Thái phó Vệ quốc công Hoàng Bùi Hoàn, vị võ tướng có nhiều công lao dưới ba triều vua Lê: Gia Tông, Hy Tông và Dụ Tông.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống trung nghĩa, Hoàng Bùi Hoàn sớm bộc lộ tài năng và bước vào nghiệp binh khi mới ngoài mười hai tuổi. Trải qua hơn 40 năm phụng sự triều đình, ông được giao nhiều trọng trách, từng giữ chức Tả Đô đốc, được phong Thái Bảo, Thái phó Vệ quốc công, tước Quận công. Văn bia tại di tích ghi nhận ông là người có năng lực, phẩm chất thanh liêm, hết lòng vì việc nước.

Không chỉ lập nhiều công trạng trong sự nghiệp bảo vệ đất nước, Hoàng Bùi Hoàn còn được nhân dân ghi nhớ bởi tấm lòng nhân hậu. Ông từng dâng khải đề xuất những chính sách an dân, giảm nhẹ sưu thuế, binh dịch. Khi quê nhà gặp thiên tai, mất mùa, ông xuất thóc gạo cứu giúp người nghèo; đồng thời góp công, góp của mở chợ Cầu Voi, tạo điều kiện giao thương cho người dân. Những việc làm thiết thực ấy đã giúp ông trở thành vị phúc thần được nhân dân kính trọng, tôn thờ.

Nghi môn Đền Chỉ - dấu ấn kiến trúc cổ kính, mở lối vào không gian thờ tự linh thiêng.

Bia đá cổ tại Đền Chỉ - những tư liệu quý lưu dấu thân thế, sự nghiệp và công lao của Quận công Hoàng Bùi Hoàn.

Ghi nhận công lao của ông, trong những năm 1724 - 1726, dưới thời vua Lê Dụ Tông, triều đình cấp tiền cùng sự đóng góp của nhân dân địa phương xây dựng đền thờ tại làng Câu Đồng. Tên gọi Đền Chỉ cũng bắt nguồn từ việc ngôi đền được dựng theo chỉ dụ của nhà vua.

Trải qua gần ba thế kỷ, di tích vẫn lưu giữ nhiều dấu ấn kiến trúc đá độc đáo. Nổi bật là hệ thống 24 cột đá vuông liền chân tảng, nâng đỡ mái đền. Trên thân cột, những câu đối chữ Hán được chạm khắc tinh xảo, thể hiện tài hoa của những người thợ đá xứ Thanh xưa.

Hệ thống 24 cột đá vuông tại Đền Chỉ - nét kiến trúc độc đáo, thể hiện kỹ thuật chế tác đá tinh xảo của những người thợ xứ Thanh.

Không gian di tích còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như tượng võ sĩ bằng đá, voi đá, ngựa đá, chó đá cùng hai tấm bia cổ “Tướng công bi ký” và “Hoàng Bùi tướng công”. Mỗi hiện vật là một dấu ấn của thời gian, góp phần kể lại câu chuyện về thân thế, sự nghiệp của vị Quận công và nghệ thuật điêu khắc đá thời Lê Trung Hưng. Cách đó không xa là khu lăng mộ Hoàng Bùi Hoàn, được tạo tác từ những khối đá xanh nguyên khối, mang vẻ đẹp trang nghiêm, cổ kính.

Khu lăng mộ Quận công Hoàng Bùi Hoàn.

Với con cháu dòng họ Hoàng Bùi, Đền Chỉ không chỉ là nơi thờ tự tổ tiên mà còn là điểm tựa tinh thần, nhắc nhớ về truyền thống hiếu học, gia phong và đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Hằng năm, vào ngày 25 tháng 7 âm lịch, con cháu trong dòng họ lại trở về dự ngày kỵ truyền thống. Trong không khí trang nghiêm của nghi lễ tế tổ, những thế hệ cùng gặp gỡ, sẻ chia và nhắc nhau tiếp nối nếp nhà, gìn giữ di sản cha ông.

Con cháu dòng họ Hoàng Bùi trở về Đền Chỉ trong ngày Kỵ, cùng hướng về cội nguồn và tiếp nối truyền thống gia đình.

Gần 300 năm đã đi qua, Đền Chỉ vẫn hiện diện như một chứng nhân lịch sử trên đất Quảng Yên. Không chỉ lưu giữ công lao của một bậc đại thần, nơi đây còn bảo tồn những giá trị kiến trúc, văn hóa và truyền thống cộng đồng. Mạch nguồn di sản ấy vẫn âm thầm chảy, kết nối quá khứ với hiện tại, góp phần làm giàu thêm giá trị văn hóa của đất và người xứ Thanh.

Thục Anh (tổng hợp)/Ảnh tư liệu