Điều kỳ diệu của sự sống (Bài 3): Nhân lên những hành động đẹp

Mỗi ca ghép thận thành công là một cuộc đời được hồi sinh. Nhưng ở nhiều trung tâm chạy thận, vẫn còn hàng trăm bệnh nhân đều đặn ba lần mỗi tuần đến bệnh viện để duy trì sự sống, lặng lẽ chờ đợi một phép màu.

Tọa đàm “Hiến tạng, nối dài sự sống” tại Bệnh viện Đa khoa Hợp Lực.

Không phải bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối nào cũng có được may mắn như chị Nguyễn Thị Hà và càng hiếm hơn là cơ hội như anh Hoàng Văn Nhất, người được ghép tạng của một người hiến chết não. Với nhiều bệnh nhân, người thân không đủ điều kiện sức khỏe hoặc không thể hiến thận vì nhiều lý do khác. Khi đó, hy vọng duy nhất của họ là chờ đợi một nguồn tạng hiến từ cộng đồng. Tuy nhiên, trong quãng thời gian chờ đợi ấy, sẽ có bao nhiêu người đủ may mắn để được gọi tên?

Tại Trung tâm Thận lọc máu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa, hơn 400 bệnh nhân đang được điều trị, phần lớn phải lọc máu từ 2 - 3 lần/tuần. Người ít thì đã chạy thận 4 - 5 năm, người lâu thì đã 15 năm. Với những bệnh nhân này, ghép thận vẫn là phương pháp điều trị hiệu quả nhất, giúp họ có cơ hội trở lại cuộc sống bình thường. Danh sách người chờ ghép ngày một dài thêm, trong khi nguồn tạng hiến cũng vô cùng khan hiếm. Trong 24 ca ghép thận đã được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa, mới chỉ có 2 ca ghép từ người hiến chết não, số còn lại đều là ghép từ người hiến sống.

Rào cản lớn nhất không đến từ kỹ thuật. Điều khó nhất lại nằm ở nhận thức và sự đồng thuận. Không ít trường hợp, khi một bệnh nhân chết não, cha mẹ, vợ/chồng hoặc anh chị em đã đồng ý hiến tạng để cứu người, nhưng chỉ một ý kiến phản đối từ người thân trong họ cũng đủ khiến cả gia đình chùn bước. Chỉ một cái lắc đầu đồng nghĩa với việc nhiều bệnh nhân khác mất đi cơ hội được trở về cuộc sống bình thường. Đáng tiếc hơn, có những người khi còn sống đã chủ động đăng ký hiến mô, tạng sau khi qua đời, nhưng tâm nguyện ấy vẫn không thể trở thành hiện thực nếu gia đình không đồng thuận.

Theo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, người từ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự hoàn toàn có quyền tự quyết định việc đăng ký hiến tạng, hiến xác. Pháp luật không yêu cầu phải có sự đồng ý của gia đình. Tuy nhiên, trên thực tế, dù người đã chết não có thẻ đăng ký hiến tạng, nếu thân nhân không chấp thuận thì bệnh viện vẫn không thể thực hiện lấy tạng.

Chính vì vậy, cùng với việc làm chủ kỹ thuật ghép tạng, thay đổi nhận thức cộng đồng đang được xác định là chìa khóa để mở rộng nguồn tạng hiến. Những năm gần đây, công tác tuyên truyền, vận động hiến mô, tạng được các cơ sở y tế, các tổ chức, đoàn thể và cơ quan truyền thông triển khai ngày càng sâu rộng, giúp người dân hiểu đúng hơn về ý nghĩa của việc hiến tạng sau khi qua đời, từng bước hình thành văn hóa hiến tạng trong cộng đồng. Những nỗ lực ấy đang mang lại những tín hiệu tích cực. Theo Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, trước năm 2023, tỷ lệ hiến tạng từ người chết não tại Việt Nam chỉ dưới 5%. Đến năm 2024, con số này tăng lên 12,9% và năm 2025 đạt 18,9%, tương đương mức tăng gấp 3 đến 4 lần. Những con số ấy không chỉ phản ánh hiệu quả của công tác vận động hiến tạng, mà còn cho thấy ngày càng có nhiều người và nhiều gia đình lựa chọn biến sự mất mát của mình thành cơ hội sống cho người khác.

Bệnh nhân điều trị tại Trung tâm Thận lọc máu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa.

Tại Thanh Hóa, nhiều hoạt động tuyên truyền, vận động đăng ký hiến mô, tạng đã được triển khai với sự tham gia của các cơ quan, đơn vị và tổ chức đoàn thể. Mới đây, Hệ thống Y tế Hợp Lực phối hợp với Ban Thanh niên Công an tỉnh Thanh Hóa tổ chức tọa đàm và phát động đăng ký hiến tạng với chủ đề “Hiến tạng, nối dài sự sống”, thu hút hơn 100 người tình nguyện đăng ký hiến tạng ngay tại chương trình. Mỗi lá đơn được ký không chỉ thể hiện một quyết định nhân văn, mà còn gửi gắm hy vọng cho những bệnh nhân đang từng ngày mong chờ một cơ hội được sống.

Đằng sau những tín hiệu tích cực ấy là sự kiên trì của đội ngũ y, bác sĩ trong hành trình nâng cao nhận thức về hiến mô, tạng. Không chỉ làm chủ kỹ thuật ghép thận, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa còn chủ động phối hợp với Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người xây dựng đội ngũ điều phối, tăng cường tư vấn, vận động và sẵn sàng kích hoạt quy trình tiếp nhận nguồn tạng bất cứ thời điểm nào. Theo bác sĩ CKII Trương Thanh Tùng, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa, người đầu tiên đưa kỹ thuật ghép thận về Thanh Hóa: “Y học ngày nay đã có thể thực hiện thành công nhiều kỹ thuật ghép tạng, nhưng để có thêm nhiều bệnh nhân được cứu sống thì điều quan trọng nhất vẫn là thay đổi nhận thức của cộng đồng. Chỉ khi ngày càng nhiều người hiểu đúng về ý nghĩa của hiến mô, tạng và sẵn sàng đưa ra quyết định nhân văn ấy, nguồn tạng hiến mới được mở rộng, để nhiều cuộc đời có cơ hội được viết tiếp”.

Cùng với các hoạt động tuyên truyền trực tiếp, báo chí tiếp tục giữ vai trò là cầu nối đưa thông điệp hiến mô, tạng đến gần hơn với cộng đồng. Thông qua các tin, bài, phóng sự và chuyên đề, những câu chuyện về người hiến, người được ghép tạng, những nỗ lực của đội ngũ y, bác sĩ cùng những giá trị nhân văn của nghĩa cử hiến tạng được lan tỏa mạnh mẽ, góp phần xóa bỏ những rào cản về tâm lý và định kiến. Trong đó, Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hóa đã xây dựng nhiều tuyến bài, phóng sự và chuyên đề phản ánh kịp thời những nghĩa cử cao đẹp, lan tỏa thông điệp nhân văn để ngày càng có nhiều người hiểu rằng, sự ra đi của một con người vẫn có thể mở ra sự sống cho nhiều cuộc đời khác.

Y học có thể nối liền những mạch máu, thay thế một quả thận hay một lá gan đã ngừng hoạt động. Nhưng để một ca ghép có thể bắt đầu, vẫn cần một quyết định đến từ lòng nhân ái. Khi ngày càng có nhiều người sẵn sàng cho đi món quà cuối cùng của cuộc đời mình, điều kỳ diệu của sự sống sẽ không còn là phép màu hiếm hoi, mà sẽ trở thành hy vọng cho những người vẫn đang từng ngày chờ đợi.

Bài và ảnh: Phong Vân