Đoan Ngọ về đâu

Tết Đoan Ngọ trong ký ức tôi là một buổi sáng rất sớm, sớm đến mức nắng còn chưa kịp vàng hẳn, chỉ mới lấp lánh đâu đó trên những tàu lá ướt sương. Xóm làng còn đang ngái ngủ, chỉ riêng gian bếp nhà tôi đã thức từ lâu.

(Ảnh minh họa. Nguồn: Internet)

Mẹ gọi tôi dậy “giết sâu bọ”. Thoạt nghe tên thủ tục vừa lạ vừa buồn cười, khiến một đứa trẻ như tôi nửa tin nửa ngờ. Tôi ngồi dậy, tóc còn rối, mắt còn cay; bước chân ra hiên, nơi chiếc mâm nhỏ đã được bày sẵn. Bát rượu nếp trắng đục, hạt nếp mềm như thể thở ra hơi ấm, bên cạnh là đĩa mận, vài quả vải, có khi thêm đôi trái ổi xanh.

Mẹ bảo phải ăn ngay những loại quả chua chát khi vừa ngủ dậy, sâu bọ trong người mới kịp “say” mà chết đi. Tôi chẳng nhìn thấy con sâu nào, chỉ thấy vị chua cay của rượu nếp lan dần nơi đầu lưỡi. Cắn một miếng, mắt tự nhiên nhắm hờ, vừa bởi vị nồng nồng, vừa bởi cái cảm giác là lạ chạy dọc trong cổ họng. Nhưng tôi vẫn ngoan ngoãn ăn, vì một niềm tin mơ hồ rằng nếu không ăn, mình sẽ “không khỏe mạnh”, như vẫn luôn tin vào những bài học hay mẹo dân gian mà mẹ thực hành nghiêm cẩn.

Ngoài sân, bà tôi đã nhóm một nồi nước lá từ lúc nào. Hơi nước bốc lên mang theo mùi ngai ngái của đủ thứ lá - lá bưởi, lá sả, lá mùi già, lá đơn... Mùi hương the nồng khiến người ta bất giác thấy sạch sẽ, nhẹ nhõm; như thể mọi bụi bặm trong người đều được xua đi.

Tắm lá ngày Đoan Ngọ là một việc quan trọng! Bà múc nước ra chậu, thử bằng khuỷu tay, rồi gọi tôi lại. Nước ấm vừa phải, chạm vào da nghe dễ chịu đến lạ. Tôi ngồi im, để bà dội từng gáo nước lên vai, lên lưng. Những giọt nước mang theo mùi lá trôi xuống, kéo theo cả cái oi nồng của những ngày đầu hè. Khi ấy, tôi luôn có cảm giác mình vừa được làm mới lại, như cây cỏ ngoài vườn sau một cơn mưa.

Sau khi tắm xong, bà lấy ra một nắm lá móng đã giã nhuyễn từ tối hôm trước. Màu xanh sẫm, ươn ướt. Bà cẩn thận bôi lên từng đầu ngón tay tôi, rồi lấy lá chuối quấn lại. Tôi phải ngồi im, không được động đậy, để màu kịp “ăn” vào móng.

Cái khoảng thời gian chờ đợi ấy dài lê thê đối với một đứa trẻ. Tôi ngồi ở bậc cửa, nhìn ra sân, nơi nắng đã lên cao hơn một chút. Mấy con bướm vàng bay chập chờn trên luống rau. Tiếng ve bắt đầu râm ran, như báo hiệu một ngày hè thật sự đã đến. Tôi chỉ mong được tháo lớp lá ra thật nhanh, để xem móng tay mình đổi màu như thế nào.

Khi bà gỡ từng lớp lá, màu cam đỏ hiện ra, tươi như một thứ quả chín. Tôi giơ tay lên ngắm nghía, thấy mình bỗng dưng lớn hơn một chút, dù chẳng hiểu vì sao. Mẹ nhìn tôi cười, cái cười hiền như nắng sớm - hân hoan, yên ổn.

Những ngày tết Đoan Ngọ khi ấy trôi qua thật chậm và bình yên. Không ai vội vàng, không có việc gì lớn lao ngoài ăn, tắm, rồi ngồi dưới mái hiên nhìn nắng đổi màu. Nhưng chính cái nhịp chậm mềm ấy lại ở rất lâu trong tâm trí.

Sau này, khi lớn lên, tôi mới biết những phong tục mà bà và mẹ tôi thành tâm lưu giữ chính là cách người xưa gửi gắm niềm tin vào thiên nhiên và cây cỏ. Và điều còn lại mãi với tôi không phải là ý nghĩa, mà chính là cảm giác. Cảm giác được gọi dậy sớm, được ăn một bát rượu nếp còn âm ấm, được dội lên người những gáo nước lá thơm, được ngồi yên để móng tay dần đổi sắc.

Bây giờ, mọi thứ có thể làm lại, học theo nhưng sao tôi không tìm được cảm giác cũ. Rượu nếp có thể mua, lá vẫn có thể nấu, móng tay vẫn có thể nhuộm. Chỉ là không còn cái mang mang của một buổi sáng yên ả để có thể ngồi im rất lâu, cũng không còn bà kiên nhẫn quấn từng đầu ngón tay, không còn cả tiếng gọi nhẹ nhõm mà êm của mẹ.

Tết Đoan Ngọ - đó là những buổi sáng cũ, đã đi rất xa.

Nhưng chỉ cần thời gian lặp lại, tôi vẫn thấy mùi lá bốc lên thơm đâu đó, vẫn thấy vị rượu nếp còn dịu chua nơi đầu lưỡi, và vẫn thấy một đứa trẻ đang ngồi im, chờ móng tay mình sắp xoè ra rực rỡ! Tinh khôi.

Nhất Mạt Hương (CTV)