Giữ lửa nghệ dệt thổ cẩm

Dù tuổi đã ngoài 60 và tay không còn nhanh nhẹn, những người phụ nữ Thái ở thôn Na Mén, xã Vạn Xuân vẫn kiên trì, tỉ mỉ với từng mũi thêu, đường dệt. Qua sự kiên nhẫn và tình yêu sâu nặng với nghề truyền thống, các bà, các mẹ đang bền bỉ giữ lửa cho nghề dệt, bảo tồn hồn cốt văn hóa giữa nhịp sống hiện đại.

Cần mẫn bên khung dệt, hình ảnh quen thuộc của các mẹ, các chị ở Tổ hợp tác Dệt thổ cẩm khôi phục bản sắc văn hóa dân tộc Thái xã Vạn Xuân.

Trong không gian quen thuộc của Tổ hợp tác dệt thổ cẩm khôi phục bản sắc văn hóa dân tộc Thái xã Vạn Xuân tại thôn Na Mén, tiếng thoi lách cách mỗi sớm chiều không chỉ còn là âm thanh của truyền thống. Hôm nay, nhịp dệt ấy ngân vang một khát vọng mới, vừa bảo tồn di sản, vừa đưa những tấm thổ cẩm mang hồn cốt quê hương vươn xa, khẳng định vị thế trên thị trường rộng lớn, đầy tiềm năng.

Là những thợ dệt có hơn 30 năm gắn bó với nghề, các thành viên trong tổ dệt thổ cẩm đang tất bật hoàn thiện những đơn hàng được đặt qua mạng. Vẫn là cách se sợi bằng tay, nhuộm màu từ vỏ cây rừng theo phương thức truyền thống, nhưng sản phẩm làm ra hôm nay không chỉ để sử dụng hay bán lẻ tại chợ như trước, mà được đóng gói cẩn thận để gửi ra tận Hà Nội theo đơn đặt hàng online của những du khách từng ghé thăm.

Từng đường kim, mũi chỉ được chăm chút bằng tất cả sự kiên nhẫn của người thợ.

Ngày trước phụ nữ ở thôn Na Mén dệt thổ cẩm chủ yếu để dùng. Giờ thì có con cháu hướng dẫn chụp hình, đăng lên Facebook, Zalo, khách hàng biết đến tổ dệt thổ cẩm đặt qua mạng, gửi xe là tới tay", bà Lê Thị Hoa - người đứng ra thành lập Tổ hợp tác Dệt thổ cẩm khôi phục, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái xã Vạn Xuân chia sẻ, mắt ánh lên niềm vui.

Giữ nghề dệt truyền thống không đơn thuần chỉ là việc mưu sinh, mà còn là giữ hồn cốt văn hóa dân tộc. Mỗi hoa văn, mỗi gam màu trên thổ cẩm đều mang trong mình câu chuyện của người vùng cao - câu chuyện về núi rừng, tình yêu đôi lứa, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.

Với đồng bào Thái, nghề dệt từ lâu đã gắn chặt với quan niệm truyền thống: “người con gái được coi là đẹp người, đẹp nết là người khéo trồng bông, dệt vải”. Từ quan niệm ấy mà nghề dệt thổ cẩm đã tồn tại và phát triển, làm nên nét đặc trưng riêng trong đời sống sinh hoạt của cộng đồng người Thái. Nhưng rồi, sản phẩm đem ra thị trường bán lẻ tẻ và tiêu thụ rất ít, nghề dệt theo đó dần mai một.

Nhận thức rõ giá trị văn hóa và kinh tế của nghề dệt thổ cẩm, bà Lê Thị Hoa – người thợ dệt lâu năm ở thôn Na Mén, đã nỗ lực tập hợp chị em thành lập Tổ hợp tác Dệt thổ cẩm khôi phục, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái xã Vạn Xuân. Tổ hợp tác ra đời vào tháng 6/2024, với 18 thành viên tham gia.

Từ đôi bàn tay cần mẫn của phụ nữ vùng cao, nghề dệt truyền thống tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.

Không chỉ cùng nhau sản xuất, các thành viên trong Tổ hợp tác Dệt thổ cẩm khôi phục, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái xã Vạn Xuân còn đóng vai trò là những người giữ nghề, sẵn sàng truyền dạy lại kỹ thuật dệt cho phụ nữ trong thôn, trong xã. Nhờ đó, nghề dệt không chỉ được duy trì, mà còn có thêm lực lượng kế cận. Đến nay, tổ hợp tác đã thu hút được 50 hội viên tham gia, với mức thu nhập trung bình từ 6-7 triệu đồng/người/tháng.

Song song với việc giữ gìn phương thức sản xuất truyền thống, bà Lê Thị Hoa và các thành viên trong tổ hợp tác đang từng bước làm quen với công nghệ số để tìm đầu ra cho sản phẩm. Ban đầu, bà Hoa còn chưa biết bật 4G, chưa quen sử dụng điện thoại thông minh nhưng nhờ sự hướng dẫn của đoàn viên, thanh niên trong thôn, bà đã biết chụp ảnh, quay video, đăng bán sản phẩm trên Facebook, Zalo và các nền tảng mạng xã hội.

Với bà Lê Thị Hoa, mỗi công đoạn đều là cách gìn giữ thành quả của nghề xưa.

Để tạo niềm tin cho khách hàng, Tổ hợp tác Dệt thổ cẩm khôi phục, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái xã Vạn Xuân thường xuyên ghi hình trực tiếp các công đoạn sản xuất, giúp người mua hiểu rõ giá trị thủ công của từng sản phẩm. Nhờ đó, thổ cẩm của tổ hợp tác không chỉ được khách hàng trong tỉnh biết đến, mà còn thu hút sự quan tâm của nhiều khách hàng trong nước. Qua môi trường số, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số đã mạnh dạn hơn, tự tin hơn trong việc quảng bá sản phẩm, từng bước tiếp cận thị trường mới.

Theo bà Hoa, Tổ hợp tác Dệt thổ cẩm khôi phục, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái xã Vạn Xuân đi vào hoạt động đã tạo thêm việc làm cho nhiều phụ nữ trong thôn, góp phần tăng thu nhập, ổn định cuộc sống và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Ở thôn Na Mén, những khung cửi vẫn ngày đêm lách cách thoi đưa, những âm thanh từng bị lãng quên trong nhịp sống hiện đại nay đã được hồi sinh, trở thành biểu tượng của sự bền bỉ, sáng tạo và khát vọng vươn lên của những người phụ nữ vùng cao trong hành trình giữ lửa nghề dệt truyền thống.

Hà Hồng