Lớp ghép và giáo án “3 trong 1” của thầy giáo bản Mông

Giữa núi non trập trùng của vùng cao Thanh Hóa, nơi những bản làng người Mông còn nhiều khó khăn vẫn có những lớp học nhỏ vang tiếng ê a mỗi ngày. Ở điểm trường Xía Nọi, xã Sơn Thủy việc dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là hành trình bền bỉ vượt qua thiếu thốn, sáng tạo của các thầy giáo với những “giáo án 3 trong 1” để giữ chân học sinh đến lớp.

Toàn cảnh bản Xía Nọi, xã Sơn Thủy.

Con đường dẫn vào điểm trường Xía Nọi quanh co, nhiều đoạn chỉ vừa một chiếc xe máy len lỏi. Vào mùa mưa, bùn đất trơn trượt khiến việc đi lại càng thêm khó khăn. Điểm trường nằm nép mình giữa những nếp nhà gỗ đơn sơ của đồng bào người Mông. Cơ sở vật chất còn hạn chế, phòng học nhỏ, bàn ghế cũ, nhưng nơi đây lại là điểm tựa tri thức của hàng chục em nhỏ bản Xía Nọi.

Điểm trường Xía Nọi - nơi có 3 thầy giáo vẫn ngày đêm cắm bản đem cái chữ đến các em học sinh.

Điều đặc biệt ở Xía Nọi là điểm trường chỉ có 3 thầy giáo phụ trách tất cả các lớp. Học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 không đủ để tách riêng từng lớp, nên các thầy phải tổ chức lớp học ghép - một lớp có thể có từ 2 đến 3 trình độ khác nhau.

Thầy giáo Cao Văn Toàn là người có hơn 15 năm gắn bó với bà con người Mông bản Xía Nọi cho biết, khoảng 5 năm trước, điểm trường Xía Nọi chỉ là ngôi nhà 2 gian đơn sơ được dựng tạm ở đầu bản, mùa đông, gió lùa tứ phía, còn mùa hè, nắng từ phía Lào hắt vào nóng hầm hập. Bàn ghế cũ kỹ, đồ dùng dạy học thiếu thốn, bảng đen đã mòn theo năm tháng. Cả điểm trường chỉ có hơn chục học sinh, nhưng cũng có hôm chỉ lác đác vài em đến lớp vì theo bố mẹ lên nương. Bởi thế, muốn giữ các em ở lại trường, các thầy không chỉ dạy chữ, mà còn phải đến từng nhà vận động phụ huynh cho con đến lớp.

“Lớp học ghép buộc chúng tôi phải linh hoạt. Trong cùng một tiết học, vừa dạy lớp 1 đánh vần, vừa hướng dẫn lớp 3 làm toán, lại phải giao bài cho lớp 5 tự học. Nếu không có cách tổ chức hợp lý, lớp sẽ rất dễ rối" - thầy Toàn chia sẻ.

Thầy giáo Cao Văn Toàn có hơn 15 năm gắn bó với điểm trường Xía Nọi.

Để giải quyết bài toán này, các thầy đã sáng tạo ra cách soạn giáo án mà họ gọi vui là “3 trong 1”. Thay vì một giáo án cho một lớp, mỗi bài giảng được thiết kế tích hợp cho nhiều khối lớp khác nhau. Nội dung được chia nhỏ theo từng nhóm đối tượng học sinh, kèm theo các hoạt động tự học, thảo luận nhóm hoặc bài tập thực hành.

Một tiết học ở điểm trường Xía Nọi thường diễn ra theo nhịp rất riêng. Khi thầy giảng bài mới cho nhóm lớp nhỏ, nhóm lớp lớn sẽ làm bài tập hoặc đọc sách. Sau đó, thầy quay sang kiểm tra và hướng dẫn nhóm khác. Mọi thứ phải được tính toán kỹ lưỡng từng phút.

“Khó nhất là giữ được sự tập trung của học sinh. Các em nhỏ dễ bị phân tán khi thấy bạn học nội dung khác. Vì vậy, chúng tôi phải tạo ra các hoạt động phù hợp, vừa học vừa chơi để các em không chán” - thầy Toàn nói thêm.

Lớp học ghép từ lớp 1 đến lớp 5 khiến việc học cái chữ của các em học sinh khó khăn hơn.

Không chỉ thiếu giáo viên, rào cản ngôn ngữ cũng là một thách thức lớn. Phần lớn học sinh ở Xía Nọi là người Mông, khi vào lớp 1 mới bắt đầu làm quen với tiếng Việt. Điều này khiến việc tiếp thu kiến thức chậm hơn so với học sinh vùng xuôi. Có những em đầu năm gần như không hiểu tiếng phổ thông. Các thầy phải dạy từ những điều rất cơ bản, kết hợp cả tiếng Mông để giải thích. Vì thế, giáo án cũng phải điều chỉnh liên tục, sao cho phù hợp nhất.

Các thầy luôn tận tình chỉ bảo những điều nhỏ nhất cho các em học sinh bản Mông còn nhiều thiệt thòi.

Bên cạnh công việc giảng dạy, các thầy còn kiêm luôn nhiều vai trò khác: từ vận động học sinh ra lớp, đến sửa chữa bàn ghế, thậm chí là hỗ trợ gia đình học sinh khi cần thiết. Vào mùa vụ, không ít em nghỉ học để theo bố mẹ lên nương, các thầy lại phải đến từng nhà vận động.

Trải qua bao gian khó trong quá trình công tác ở Xía Nọi, hiện nay, điều làm cho các thầy giáo cắm bản vui hơn cả là những đổi thay trong nhận thức của người dân. Bà con đã quan tâm hơn đến việc học của con em mình, nhiều gia đình đã chủ động đưa con đến lớp; trẻ em biết đọc, biết viết, mạnh dạn hơn khi giao tiếp.

Có thể nói, mô hình lớp học ghép và giáo án “3 trong 1” không chỉ là giải pháp tình thế mà còn thể hiện sự sáng tạo, thích nghi của giáo viên vùng khó. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng giáo dục, các thầy cũng mong muốn có thêm sự hỗ trợ về nhân lực và cơ sở vật chất để tách lớp. Như vậy việc dạy và học sẽ hiệu quả hơn..

Giữa đại ngàn Thanh Hóa, nơi những con đường vẫn còn nhiều gian nan, hình ảnh các thầy giáo miệt mài bên bảng đen, cùng những giáo án “3 trong 1” giản dị mà sáng tạo, đã trở thành biểu tượng đẹp của sự tận tụy và lòng yêu nghề. Chính họ đang từng ngày thắp lên ánh sáng tri thức, gieo mầm hy vọng cho những đứa trẻ nơi vùng cao còn nhiều thiếu thốn.

Ái Vân