Mẹ Muội!

Là “hậu phương” của nhà yêu nước Đinh Chương Dương, mẹ Muội - người phụ nữ làng biển với sự chịu thương chịu khó đã âm thầm tảo tần để chồng và các con được cống hiến cuộc đời cho cách mạng.

Làng biển Y Bích nay là thôn Y Bích, xã Vạn Lộc là quê hương của bà Nguyễn Thị Muội (tức mẹ Muội).

Đầu thế kỷ XX, dưới gót giày xâm lược của thực dân Pháp, phong trào yêu nước, đấu tranh của văn thân, sĩ phu, trí thức trong cả nước diễn ra mạnh mẽ. Là một nhà nho thức thời, bấy giờ người thanh niên Đinh Chương Dương đã đi khắp nơi, tham gia nhiều tổ chức yêu nước, hăng hái đấu tranh cho độc lập, tự do của dân tộc. Từng nhiều lần bị thực dân pháp bắt giam, đọa đày thể xác và tinh thần, song không thể làm chùn ý chí của nhà yêu nước ở xứ Thanh.

Đáng nói, không chỉ riêng bản thân nhà yêu nước Đinh Chương Dương tham gia cách mạng sôi nổi, ông còn giác ngộ cả gia đình cùng cống hiến cho cách mạng. Cùng với các con, còn có cả người vợ “tào khang” - bà Nguyễn Thị Muội.

Và “mẹ Muội”, đó là cách gọi thân mật mà người dân vùng biển Hải Lộc (huyện Hậu Lộc cũ), nay thuộc xã Vạn Lộc khi nhắc đến bà Nguyễn Thị Muội - vợ của nhà yêu nước Đinh Chương Dương. Sinh năm 1891 ở làng biển Y Bích, lớn lên cô gái Nguyễn Thị Muội nên duyên cùng chàng trai làng Lộc Tiên - Đinh Chương Dương.

Người vợ, người mẹ Nguyễn Thị Muội tảo tần sớm khuya, từ trồng trọt đến gánh gồng bán buôn lo cho gia đình đông con. Nhắc đến mẹ Muội, người trong làng đến nay còn kể: Vùng đất Hải Lộc khi xưa là “vựa muối” lớn của xứ Thanh, người dân thường gánh muối sang huyện Nga Sơn, Hoằng Hóa (cũ) bán để có tiền đong gạo. Mẹ Muội cũng vậy. Một mình bà xoay xở kiếm tiền lo cho bố mẹ chồng đã có tuổi, nuôi chồng, nuôi con mà không một lời oán than.

Nhờ có sự hy sinh âm thầm, lặng lẽ vun vén của người vợ tào khang, nhà yêu nước Đinh Chương Dương đã có thời gian, tâm sức cống hiến cho cách mạng.

“Năm 1924, người con trai đầu là Đinh Chương Long mới 12 tuổi, được Đinh Chương Dương đưa sang Trung Quốc hoạt động. Mẹ ứa nước mắt đứng nhìn con: “Nó còn nhỏ quá như con chim non, không biết có vượt qua được bão tố cuộc đời”. Năm 1940, người con gái đầu của mẹ qua đời” (sách Địa chí Hậu Lộc).

Những vất vả, biến cố nối tiếp nhau cũng không thể khiến người phụ nữ làng biển Y Bích gục ngã. Sau những sóng gió, người vợ, người mẹ ấy lại gượng dậy để tiếp tục chăm lo cho chồng con.

Những người con của ông bà, như Đinh Chương Long, Đinh Chương Phượng, Đinh Chương Lân... đều theo lý tưởng của cha, tham gia cách mạng từ sớm và có những cống hiến cho cách mạng dân tộc.

Nhà lưu niệm đồng chí Đinh Chương Dương ở xã Vạn Lộc.

Không chỉ nuôi chồng, nuôi con, trong những năm tiền khởi nghĩa, mẹ Nguyễn Thị Muội còn tham gia nuôi giấu, che chở cho các chiến sĩ cộng sản hoạt động.

“Năm 1932, ông Nguyễn Tạo - một đảng viên Cộng sản về Hậu Lộc bắt liên lạc với Đinh Chương Dương, ở nhà mẹ, được mẹ nuôi dưỡng, che giấu. Năm 1942, Tỉnh ủy Thanh Hóa từ Nga Sơn chuyển về Hậu Lộc ở nhà mẹ từ tháng 2 đến tháng 7, sau đó mới chuyển sang Đa Lộc ở nhà Mẹ Tơm... Mẹ ăn củ dong, củ sắn, củ khoai để dành gạo nuôi các chiến sĩ cách mạng” (sách Địa chí Hậu Lộc).

Cũng trong những năm tháng ấy, mẹ Muội còn là người canh gác, bảo vệ, giữ liên lạc cho cách mạng. Đặc biệt, những lần chồng, con bị giam cầm ở huyện đường, ở nhà lao cũng là khoảng thời gian ngôi nhà mẹ nhiều lần bị khám xét, tài sản bị tịch thu, người phụ nữ bị đe dọa, o ép... song tất cả vẫn không thể khuất phục được mẹ Muội.

Cách mạng Tháng Tám thành công, trong niềm vui độc lập của cả dân tộc, mẹ Muội lại lặng lẽ đứng phía sau, để chồng và các con tiếp tục tham gia cách mạng, dốc sức cho cuộc chiến vệ quốc. Năm 1958, mẹ Muội qua đời. Thương người vợ tào khang, cả cuộc đời lam lũ, lặng lẽ hy sinh cho chồng, con, nhà yêu nước Đinh Chương Dương đã làm bài thơ “Khóc vợ”: “Cái nợ phù sinh trả hết rồi/ Ra thế là sao thế hỡi trời/... Bóng nhạt đầu cành khi lá rụng/ Hương phai quanh gốc lúc hoa rơi/ Thương gân biết lấy ai nương tựa?/ Quạt gió đèn trăng nỡ bỏ rơi!”.

“Cuộc đời mẹ Muội sống giản dị nhưng những cống hiến, hy sinh âm thầm thì lớn lao khó kể hết. Đó cũng là sự “vĩ đại” mà rất đời thường của một người phụ nữ Việt Nam anh hùng bất khuất, trung hậu đảm đang”, ông Lê Xuân Nguôn, bậc cao niên thôn Y Bích xã Vạn Lộc, chia sẻ.

(Bài viết có tham khảo, sử dụng nội dung trong sách Địa chí Hậu Lộc, NXB Khoa học xã hội, 2018 và một số tài liệu lưu giữ tại địa phương)

Khánh Lộc