Mùa xuân bên cửa sổ

Trong vườn xuân âm nhạc Việt Nam, những ca khúc nhạc xuân thuộc dòng nhạc quê hương và truyền thống cách mạng luôn chiếm một vị trí đặc biệt trong lòng công chúng yêu nhạc. Không chỉ đơn thuần là những giai điệu chào đón năm mới, các tác phẩm ấy còn gợi nhắc ký ức về một thời đã qua, về mùa xuân của đất nước, của niềm tin và khát vọng.

Mùa xuân đôi khi không bắt đầu từ những con đường ngập sắc hoa, cũng chẳng cần đến tiếng pháo hay lễ hội rộn rã. Mùa xuân có thể đến rất khẽ... từ một ô cửa sổ nhỏ, nơi nắng ghé vào buổi sớm, nơi gió mang theo hương đất trời đổi mới. Từ khung cửa riêng tư ấy, âm nhạc cất lên những giai điệu xuân đi cùng năm tháng.

Và một trong những ca khúc tiêu biểu mà chúng ta không thể không nhắc đến là “Mùa xuân bên cửa sổ” của nhạc sĩ Xuân Hồng. “Mùa xuân bên cửa sổ” không ồn ào, không phô diễn những hình ảnh lớn lao, mà chạm vào trái tim người nghe bằng chất tự sự dịu dàng. Ở đó, mùa xuân hiện lên qua những điều rất đỗi thân quen: ánh nắng nghiêng bên hiên, bước chân khẽ qua phố nhỏ, ánh mắt trao nhau chan chứa tin yêu. Không gian âm nhạc mở ra như một khung cửa để mỗi người soi thấy mình - thấy tuổi trẻ, những rung động đầu đời, những ước mơ giản dị mà bền bỉ. Mùa xuân trong ca khúc vì thế không chỉ là sự chuyển mình của đất trời, mà còn là mùa xuân của lòng người, của niềm lạc quan âm thầm mà mãnh liệt.

Mùa xuân hiện lên qua những điều rất đỗi thân quen.

Cũng chính từ ô cửa sổ tâm hồn của người nhạc sĩ, âm nhạc mùa xuân tiếp tục mở rộng ra không gian của cả dân tộc với “Mùa xuân đầu tiên” của cố nhạc sĩ Văn Cao. Được thai nghén từ những ngày đất nước vừa giải phóng và hoàn thành vào dịp Tết Bính Thìn năm 1976, ca khúc mang một sắc thái hoàn toàn khác, đó là mùa xuân của lịch sử.

Với nhịp điệu chậm rãi, trầm lắng như lời tâm sự, bài hát đưa người nghe trở về khoảnh khắc thiêng liêng khi hòa bình vừa trở lại. Không còn tiếng bom đạn, thay vào đó là nhịp thở nhẹ nhõm của dân tộc sau những năm dài gian khó. Mùa xuân ở đây là mùa xuân của đoàn tụ, của những cuộc gặp gỡ sau chia xa, của những giọt nước mắt hạnh phúc trong ngày sum họp. Ẩn sau giai điệu sâu lắng là niềm vui được kìm nén và sự nâng niu hòa bình quý giá. Ca khúc trở thành một bản nhạc xuân thấm đẫm chiều sâu chiêm nghiệm và nhân văn.

Hình ảnh minh họa - Nguồn Internet

Nếu “Mùa xuân đầu tiên” ghi dấu mùa xuân của hòa bình, thì “Mùa xuân nho nhỏ” (Nhạc: Trần Hoàn - Thơ: Thanh Hải) lại là mùa xuân của cống hiến. Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” ra đời năm 1980, trong những ngày cuối đời của nhà thơ, giữa lúc đất nước còn nhiều khó khăn. Thế nhưng lời thơ vẫn tràn đầy niềm tin vào cuộc sống, vào tương lai. Khi được chắp cánh bằng âm nhạc, những câu thơ “Đất nước bốn ngàn năm, vất vả và gian lao...” vang lên rộn ràng, náo nức, như một lời nhắn gửi: mỗi con người hãy là một “mùa xuân nho nhỏ”, góp phần vào bản hòa ca chung của dân tộc. Chính sự đồng cảm sâu sắc ấy đã giúp ca khúc lan tỏa mạnh mẽ và sống mãi với thời gian.

Bước sang thập niên 80, mùa xuân trong âm nhạc lại mang thêm một sắc thái mới: mùa xuân của khát vọng dựng xây. Ra đời sau sự kiện Việt Nam khai thác dòng dầu đầu tiên tại Vũng Tàu năm 1984, bài hát “Mùa xuân từ những giếng dầu” của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn như một khúc khải hoàn ca vang lên giữa thời điểm đất nước còn nhiều gian khó. Từ niềm xúc động trước dòng dầu đầu tiên phun lên giữa biển khơi, nhạc sĩ đã gửi gắm vào tác phẩm niềm tin mạnh mẽ về một tương lai tươi sáng đang dần mở lối. Bên cạnh việc phản ánh một sự kiện kinh tế quan trọng, ca khúc còn mang ý nghĩa biểu tượng: mùa xuân ở đây không đến từ cành đào, nhành mai, mà từ những công trình lao động, từ mồ hôi và ý chí của con người. Giai điệu tươi trẻ, khỏe khoắn như nhịp sóng biển dâng trào, hòa cùng khí thế sôi nổi của những người công nhân nơi giàn khoan, đã tạo nên một bức tranh âm nhạc tràn đầy sinh lực. “Mùa xuân từ những giếng dầu” vì thế không chỉ là bài ca về dầu khí, mà còn là bài ca về khát vọng vươn lên, về niềm tin vào con đường phát triển của đất nước trong chặng hành trình mới.

Tiếp nối mạch nguồn cảm hứng ấy, “Cung đàn mùa xuân” của nhạc sĩ Cao Việt Bách, phổ thơ Lưu Trọng Lư, lại vẽ nên một bức tranh xuân sôi nổi và rộn ràng. Nếu ở những ca khúc trước, mùa xuân hiện lên trong chiều sâu lắng đọng của suy tư và chiêm nghiệm, thì ở đây, mùa xuân bung nở bằng nhịp điệu tươi sáng, tràn đầy sinh khí. Những giai điệu linh hoạt, khỏe khoắn hòa cùng ca từ giàu hình ảnh đã khắc họa một đất nước thanh bình đang chuyển mình trong mùa vui mới. Từng câu hát như mở ra không gian rộng lớn của non sông, nơi “bình minh chiến thắng reo ca”, nơi nhịp sống rộn rã lan tỏa từ phố phường đến thôn quê. Âm nhạc ở đó không chỉ miêu tả cảnh sắc mùa xuân, mà còn thổi bùng lên tinh thần lạc quan, niềm tin vào tương lai và khí thế dựng xây. Chính sự kết hợp hài hòa giữa hồn thơ lãng mạn của Lưu Trọng Lư và tư duy âm nhạc tươi trẻ của Cao Việt Bách đã tạo nên một ca khúc giàu sức lan tỏa. Để rồi, mỗi lần ca khúc ấy vang lên, người nghe lại cảm nhận rõ ràng hơn niềm vui, niềm tự hào và tình yêu tha thiết dành cho quê hương, đất nước mỗi độ xuân về.

Bản nhạc “Cung đàn mùa xuân” của nhạc sĩ Cao Việt Bách

Tiếp tục ngân vang trong bản hòa ca mùa xuân của dân tộc, ca khúc “Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh” của nhạc sĩ Xuân Hồng tựa như bản hùng ca rực rỡ sắc xuân của thời đại mới. Ca khúc mang âm hưởng hào sảng, rộn ràng như nhịp bước của thành phố trẻ đang vươn mình mạnh mẽ. Hình ảnh thành phố mang tên Bác hiện lên chan hòa ánh nắng, cờ hoa rực rỡ, lòng người phơi phới niềm tin. Mùa xuân ở đây không chỉ là mùa của đất trời phương Nam, mà còn là mùa xuân của độc lập, của khởi đầu mới, của khát vọng dựng xây trong hòa bình. Giai điệu khỏe khoắn, tươi sáng cùng ca từ đầy tự hào đã khiến bài hát trở thành một biểu tượng âm nhạc mỗi độ xuân về.

Mùa xuân trên Thành phố Hồ Chí Minh quang vinh.

Có thể thấy, từ những giai điệu dịu dàng bên ô cửa sổ riêng tư, đến những khúc tráng ca vang vọng khắp non sông, mùa xuân trong âm nhạc Việt Nam đã hiện lên với nhiều cung bậc khác nhau: lắng sâu, thiết tha, rộn ràng và đầy khí thế. Mỗi ca khúc là một sắc xuân, một dấu ấn của thời đại, cùng hòa vào bản giao hưởng lớn của nền âm nhạc cách mạng. Và dẫu cho thời gian cứ thấm thoắt trôi qua, đất nước không ngừng đổi thay, những bài ca mùa xuân vẫn ở đó - như ô cửa luôn mở để đón ánh sáng và hơi thở của cuộc đời. Để rồi, mỗi khi giai điệu ấy vang lên, mùa xuân lại trở về, không cũ đi, không phai nhạt, mà lặng lẽ sống mãi trong ký ức và trong trái tim của mỗi chúng ta.

Nguyễn Hợi