Ngắm giọt trăng lọt qua kẽ lá

Khi ngọn gió đầu mùa mang theo chút se lạnh lướt qua những ngọn tre già, người ta biết mùa thu đã gõ cửa. Mùa thu ở miền quê dịu dàng và thanh mát như một hơi thở nhẹ, đọng lại trong hương lúa chín muộn thoang thoảng khắp đồng bưng, và trong cái óng ánh miên man của vầng trăng rằm khẽ khàng nhô lên từ bờ dừa cuối xóm.

Minh hoạ: BH

Trung thu trong ký ức của những đứa trẻ lớn lên từ dải đất bãi bồi là mùa của những nỗi chờ mong mộc mạc, là lối về miền trong trẻo nhất của đời người. Có một khoảng không gian rất riêng chỉ thuộc về những buổi chiều gần trung thu. Đó là lúc bóng chiều đổ dài trên vách lá, khói bếp nhà ai quyện vào sương chiều mang theo mùi nếp mới đồ xôi, mùi đường thốt nốt thắng dẻo quánh, và cả mùi gừng đập dập thơm nức từ nồi chè trôi nước sôi ùng ục trên bếp củi.

Trong khoảng lặng nhập nhoạng ấy, thường thấy bóng người già ngồi im lìm bên hiên nhà. Tay họ mân mê từng thanh tre vót nhẵn, từng chiếc vỏ lon thiếc cũ hay vài mảnh giấy kiếng đỏ chót còn sót lại từ mùa trước. Những đôi bàn tay chai sần, cả đời gồng gánh nắng mưa, bỗng khéo léo và nâng niu đến lạ kỳ. Từng nhát dao tỉ mẩn, từng nút buộc bằng dây chuối khô không đơn thuần tạo nên một món đồ chơi cho con cháu. Đó là cách người già chắt chiu tình yêu thương, gieo vào lòng lũ trẻ một hạt mầm ký ức để dù sau này có đi muôn phương, chúng vẫn nhớ về gốc rễ quê nhà.

Đêm rằm, khi mặt trăng tròn vành vạnh như một đĩa bạc khổng lồ treo lơ lửng giữa vòm trời trong vắt, xóm nhỏ bỗng thức giấc. Chẳng có đèn cao áp soi đường, chẳng có những con phố lung linh, con đường làng quanh co sáng rực lên bởi hàng trăm ngọn nến nhỏ lay lắt trong những chiếc lồng đèn tự chế.

Tiếng chân trần chạy lon ton trên nền đất thịt, tiếng vỏ lon đánh vào nhau lách cách... lách cách... hòa cùng tiếng cười trong veo của đám trẻ rủ nhau đi rước đèn. Ánh nến từ chiếc lồng đèn lon sữa hay lồng đèn ông sao bọc giấy kiếng tỏa những vệt sáng màu cam ấm áp, rọi xuống vũng nước mưa đọng trên lối đi, phản chiếu những gương mặt nhem nhuốc bồ hóng nhưng đôi mắt thì rực sáng niềm vui thuần khiết.

Trăng rằm tháng tám rải một lớp phấn bạc mịn màng lên khắp ngọn cây, mái rạ, tràn xuống mặt kênh phẳng lặng như gương. Đứng bên cánh đồng, nghe tiếng gió thổi qua rào rạt, ngước nhìn vầng trăng sáng vằng vặc giữa không gian bao la, người ta bỗng thấy mình nhỏ bé vô cùng trong bàn tay vỗ về của đất trời.

Sau cuộc rước đèn rộn rã, đám trẻ ùa về căn nhà nhỏ, nơi mâm cỗ trung thu đã được người lớn dọn sẵn trên chiếc chõng tre kê ngoài khoảng sân ngợp ánh trăng. Mâm cỗ quê chẳng có bánh nướng đắt tiền đóng hộp sang trọng, chỉ đơn sơ vài quả chuối xiêm chín cây da lốm đốm, dĩa bánh in nhân đậu xanh dẻo mịn, miếng dừa nạo béo ngậy và bát chè trôi nước ngọt ngào. Vậy mà, đó lại là bữa tiệc trọn vẹn nhất. Cả gia đình quây quần bên nhau, người già nhấp ngụm trà đậm vị, người trẻ xuýt xoa chén chè nóng, lũ trẻ thì vừa ăn vừa tranh nhau nhìn ngắm hình chú Cuội, cây đa ẩn hiện trên mặt trăng. Trong cái ngọt ngào của miếng bánh, cái ấm áp của chén trà, những câu chuyện cũ lại được kể ra. Người ta nói về một mùa vụ đã qua, về những nhọc nhằn dầm mưa dãi nắng, và về cả ước mơ cho một tương lai no đủ hơn cho con cháu.

Trăng rằm như một chứng nhân lặng lẽ, chứng kiến từng thế hệ sinh ra, lớn lên rồi già đi dưới mái tranh quê. Thời gian có thể làm bạc màu mái tóc của cha, làm cong bờ lưng của mẹ, làm những chiếc lồng đèn cũ mục nát theo năm tháng, nhưng ánh trăng trung thu và hơi ấm tình thân thì chưa bao giờ phai nhạt.

Nay, giữa phố thị rực rỡ, người ta dễ dàng mua được vô số chiếc lồng đèn đắt tiền, những hộp bánh trung thu cầu kỳ sang trọng. Nhưng đôi khi, đứng giữa dòng người tấp nập, lòng ta lại chùng xuống khi bất chợt bắt gặp một vệt ánh sáng vàng ấm hắt ra từ một góc hẻm nhỏ. Nhớ biết bao không khí trong lành của đêm rằm quê nhà, nhớ mùi dầu hỏa hăng hăng từ cái lồng đèn ống lon, nhớ tiếng ếch nhái kêu râm ran bên bờ kênh và nụ cười rạng rỡ của người thân bên mâm cỗ.

Trung thu không chỉ là một ngày lễ trong năm, mà với tôi, còn là một khoảnh khắc trở về. Ánh sáng ngọt lành từ những đêm rằm tuổi thơ ấy sẽ mãi là ngọn hải đăng lặng lẽ, soi sáng và sưởi ấm tâm hồn tôi suốt cả cuộc đời.

Tản văn của Nguyên Văn