Ngược Thiên Phủ

Nhiều người đến Thiên Phủ không phải để tìm một điểm du lịch đã được định hình sẵn. Đi qua những bản làng với nếp nhà sàn nép mình bên núi, chứng kiến nhịp sống bình dị của người vùng cao, nghe kể chuyện về văn hóa, con người nơi đây, tôi nhận ra sức hút của Thiên Phủ không nằm ở những điều quá lớn lao. Nó đến từ chính những gì đang hiện hữu trong nhịp sống thường ngày.

Những cô gái Thái trong trang phục truyền thống ở xã vùng cao Thiên Phủ.

Thiên Phủ khi trời vừa hửng sáng, trước mắt tôi là cảnh núi rừng còn nguyên vẻ hoang sơ. Núi nối núi, mây trập trùng lơ lửng dưới những thung sâu, len giữa các triền rừng, khe suối. Ở đó, cuộc sống của người dân vẫn gắn với nương rẫy, ruộng đồng, chăn nuôi và những ngôi nhà sàn của đồng bào Thái, Mường.

“Thiên Phủ có những thứ mà nơi khác muốn tạo dựng cũng không có được”, Chủ tịch UBND xã Phan Văn Đại nói với tôi khi kể về định hướng phát triển du lịch của địa phương.

Xã Thiên Phủ mới được thành lập trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của hai xã Thiên Phủ và Nam Động, với diện tích gần 147,5 km2 và dân số 6.485 người. Cộng đồng dân cư chủ yếu là đồng bào Thái, Mường.

Trong đời sống các bản vùng cao, nhiều phong tục, tập quán vẫn được gìn giữ. Tiếng khua luống, điệu Khặp, múa sạp, những trò chơi dân gian, món ăn truyền thống... vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Nhìn từ góc độ du lịch, những điều ấy lại trở thành tài nguyên. Theo Chủ tịch UBND xã Phan Văn Đại, đó là những “dư địa” để Thiên Phủ phát triển du lịch cộng đồng. Vấn đề còn lại là sắp xếp, tổ chức và khai thác thế nào để những giá trị vốn có trở thành sản phẩm mà người dân có thể tham gia và hưởng lợi.

Video: Khám phá hang Nàng Mòn (Nguồn: UBND xã Thiên Phủ).

Tôi hình dung một hành trình ở Thiên Phủ có thể bắt đầu rất giản dị. Một bữa cơm của người Thái, Mường. Một đêm ngủ trên nhà sàn. Một buổi theo người dân lên nương, hái măng. Một lần xuống suối bắt cá. Hay chỉ đơn giản là ngồi bên bếp lửa, nghe người già kể chuyện về bản làng...

Ngay những sản vật quen thuộc với người dân như lợn đen, dúi, nhím, rượu cần, rượu men lá... cũng trở thành những sản vật gắn liền với hành trình trải nghiệm.

Ở Thiên Phủ, điểm nhấn hang Nàng Mòn nằm giữa những cánh rừng tự nhiên, gắn với khe suối và những cung đường mòn quanh núi. Bên trong hang còn hệ thống thạch nhũ, giữ được vẻ nguyên sơ. Nếu được khảo sát và đầu tư phù hợp, nơi đây có thể trở thành điểm kết nối cho các hoạt động khám phá thiên nhiên, trekking.

Theo Chủ tịch UBND xã Phan Văn Đại, phát triển du lịch không đơn thuần là đưa khách đến một địa điểm. Du lịch cộng đồng phải dựa vào chính những giá trị đang có ở địa phương. Người dân vừa là chủ thể bảo tồn văn hóa, vừa là người trực tiếp làm du lịch và hưởng lợi từ du lịch.

Điều đó có nghĩa, người dân có thể làm homestay, nấu ăn, hướng dẫn trải nghiệm, giới thiệu sản phẩm nông nghiệp, biểu diễn văn nghệ dân gian hoặc bán những sản phẩm do chính mình làm ra. Khi ấy, một bữa cơm, một đêm ngủ nhà sàn hay một sản vật của bản không chỉ phục vụ du khách, mà còn tạo thêm thu nhập cho gia đình.

Video: Những cô gái Thái vùng cao Thiên Phủ (nguồn: UBND xã Thiên Phủ).

Thiên Phủ đã tính đến những sản phẩm cụ thể: homestay nhà sàn, trải nghiệm ẩm thực và sản xuất nông nghiệp, khám phá hang động, trekking, tham quan làng nghề dệt thổ cẩm, trải nghiệm khua luống, các điệu múa dân gian và lễ hội truyền thống Mường Khăng.

Bên cạnh đó, chợ phiên vùng cao, được tổ chức hai tuần một phiên, cũng là một không gian đáng để chờ đợi. Chợ phiên không chỉ là nơi mua bán nông sản mà còn có thể trở thành nơi du khách nhìn thấy một phần đời sống thường ngày của người dân.

Tiềm năng dư địa của Thiên Phủ là rõ, nhưng khoảng trống về đầu tư, khai thác hiện tại thì không nhỏ. Đó là hạ tầng du lịch chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư còn hạn chế. Người dân mới bắt đầu tiếp cận cách làm du lịch cộng đồng. Địa phương chưa có doanh nghiệp hoặc tổ chức chuyên nghiệp đứng ra kết nối sản phẩm, xây dựng tour tuyến.

Theo Chủ tịch UBND xã Phan Văn Đại, địa phương mong muốn được đưa vào định hướng phát triển du lịch cộng đồng của tỉnh giai đoạn 2030-2035; đồng thời được hỗ trợ về giao thông, điện chiếu sáng, hạ tầng số, điểm dừng chân, biển chỉ dẫn, cảnh quan môi trường và đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân.

“Chúng tôi mong muốn có sự đồng hành để người dân từng bước biết cách làm du lịch, nhưng vẫn giữ được những giá trị riêng của địa phương. Nếu làm tốt, du lịch có thể tạo thêm sinh kế, tăng thu nhập và giúp bà con có thêm động lực giữ gìn văn hóa của mình”, ông Đại chia sẻ.

Rời Thiên Phủ, tôi vẫn nhớ những nếp nhà sàn nép bên núi, tiếng suối len qua những cánh rừng và câu chuyện về những giá trị vốn đã tồn tại trong đời sống người dân từ bao đời. Có lẽ, điều hấp dẫn nhất của một vùng đất không phải lúc nào cũng là những thứ được dựng lên để đón khách. Ở Thiên Phủ, đó có thể là một nếp nhà, tiếng khua luống, món cá suối nướng, một phiên chợ, một cánh rừng hay cách người dân sống cùng núi rừng...

Và, như lời Chủ tịch UBND xã Phan Văn Đại lúc chia tay: “Khi biết tổ chức phù hợp, được đầu tư khai thác đúng hướng, những điều bình dị vốn có ở Thiên Phủ sẽ trở thành những sản phẩm du lịch mang lại giá trị”.

Đình Giang