Những người “phiên dịch công nghệ” ở vùng cao

Ở vùng cao, biên giới Thanh Hóa - nơi phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) sinh sống, trình độ dân trí không đồng đều, hạ tầng còn thiếu, đời sống kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn - chuyển đổi số (CĐS) gặp không ít trở ngại. Trong hoàn cảnh ấy, một đội ngũ những người tiên phong vẫn ngày ngày lặn lội đến từng bản làng, gặp từng người dân để đưa công nghệ đến gần hơn với đồng bào. Họ được ví như những người “phiên dịch công nghệ” ở vùng cao.

Thiếu tá Nguyễn Văn Dương, Đội trưởng Đội phòng chống ma túy và tội phạm, Đồn Biên phòng CKQT Na Mèo “cầm tay chỉ việc” ngay trên điện thoại cho bà con.

Trong những ngày hè oi ả, chị Phạm Thị Thảo, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Hồi Xuân, cùng Công an xã vẫn miệt mài đến từng hộ gia đình trong đợt ra quân “Mùa hè số cùng VNeID”. Từ khi có “Tổ công nghệ số cộng đồng”, đoàn viên am hiểu công nghệ trở thành lực lượng nòng cốt hỗ trợ công an triển khai “Bình dân học vụ số”. Chị Thảo kể, các đợt tình nguyện thường tập trung tại nhà văn hóa thôn, bản để giúp bà con cài đặt, kích hoạt VNeID, tích hợp dịch vụ công, an sinh xã hội, tài khoản nhận lương hưu... trên điện thoại, đồng thời hướng dẫn dùng cổng dịch vụ công. “Nhiều bà con có điện thoại thông minh nhưng chỉ dùng để nghe gọi, lướt mạng xã hội. Có cụ mắt kém, thao tác chậm, chúng tôi phải kiên nhẫn hướng dẫn từng chi tiết, thậm chí dùng song ngữ - tiếng phổ thông và tiếng Thái - để bà con hiểu”, chị chia sẻ. Nhờ vậy, đến nay hầu hết người dân trong xã đã biết dùng dịch vụ trực tuyến phục vụ cuộc sống hằng ngày; công nghệ số cứ thế len lỏi vào từng nhà.

Ở xã biên giới Na Mèo - phên dậu của Tổ quốc, cùng cấp ủy, chính quyền, công an xã, hành trình CĐS còn có sự đồng hành của bộ đội biên phòng (BĐBP). Thiếu tá Nguyễn Văn Dương, Đội trưởng Đội phòng chống ma túy và tội phạm, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế (CKQT) Na Mèo, xem CĐS là “cánh cửa” giúp dân thoát nghèo, là “tai, mắt” của BĐBP và nhịp cầu lắng nghe tâm tư của Nhân dân. Đơn vị đã tổ chức 8 buổi tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng số cho 540 lượt người dân, song hoạt động không dừng ở đó: cán bộ, chiến sĩ còn đến từng hộ, “cầm tay chỉ việc” ngay trên điện thoại của bà con. Được hướng dẫn tận nhà, anh Vi Văn Thơ ở bản Na Mèo giờ đã thành thạo nhiều tiện ích trên điện thoại để cập nhật thông tin, phát triển kinh tế gia đình, và thuộc lòng các bước kê khai xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh qua CKQT Na Mèo, giúp rút ngắn thời gian chờ, thông quan nhanh hơn.

Anh Đoàn Văn Trường, Bí thư Đảng ủy xã Pù Nhi, hướng dẫn người dân thực hiện các dịch vụ công trên điện thoại thông minh.

Xã biên giới Pù Nhi có địa bàn rộng, chia làm 6 bản, là nơi sinh sống của hơn 1.255 hộ với trên 6.000 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Mông, Dao. Ở vị trí Bí thư Đảng ủy xã, anh Đoàn Văn Trường xác định muốn CĐS đến được với đồng bào DTTS thì phải “cầm tay chỉ việc”, huy động cả lực lượng trí thức trẻ người DTTS cùng tham gia, tổ chức nhiều buổi hướng dẫn kỹ năng số tại nhà văn hóa bản. Khó khăn không nhỏ: tỷ lệ hộ nghèo còn cao, nhiều nhà chưa có điện thoại thông minh hoặc máy cấu hình thấp; một bộ phận bà con chưa thạo tiếng phổ thông nên phải chuyển ngữ, hướng dẫn song ngữ sang tiếng Mông, Dao. Dù vậy, đội ngũ hỗ trợ vẫn miệt mài, kiên nhẫn vì đồng bào. Chị Triệu Thị Náy, người Dao ở bản Đông Ban, xúc động: “Thấy cán bộ xuống tận bản hỗ trợ, biết nhiều kỹ năng số, chúng tôi tin tưởng và làm theo. Người biết nhiều chỉ người biết ít, cùng nhau nâng cao kiến thức, học được nhiều cái mới, chúng tôi vui lắm".

CĐS ở nơi phát triển khá thuận lợi, nhưng với các xã vùng cao, biên giới, đó là cả một hành trình nhiều thử thách. Ngoài hoạt động thường xuyên của các “Tổ công nghệ số cộng đồng”, nhiều xã như: Mường Lát, Tam Chung, Hiền Kiệt, Pù Luông, Luận Thành... đang mở đợt cao điểm “Dịch vụ công lưu động” tại các thôn, bản xa trung tâm, với phương châm “đưa chính quyền số đến gần người dân”. Tại các điểm lưu động, cán bộ trung tâm phục vụ hành chính công hướng dẫn bà con tạo tài khoản, nộp hồ sơ trực tuyến, tra cứu thông tin, giải đáp vướng mắc, giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế đi lại nhiều lần. Đây cũng là hoạt động thiết thực trong cải cách hành chính, từng bước xây dựng nền hành chính hiện đại, gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.

Đoàn thanh niên và Công an xã Hồi Xuân thực hiện chiến dịch “Mùa hè số cùng VNeID”.

Trên phạm vi toàn tỉnh, phong trào “Bình dân học vụ số” đã được triển khai sâu rộng với 100% xã, phường thành lập ban chỉ đạo; 4.351 “Tổ công nghệ số cộng đồng” với gần 16.000 thành viên thực hiện chiến dịch “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người dân kỹ năng số”. Đến nay, toàn tỉnh đã thu nhận 3.682.797 tài khoản định danh điện tử mức 2, kích hoạt 3.158.274 tài khoản, đạt 85,77% chỉ tiêu; hơn 1,6 triệu thẻ bảo hiểm y tế cùng hàng trăm nghìn giấy phép lái xe, đăng ký xe được tích hợp trên VNeID. Đằng sau những con số ấy không chỉ là kết quả của đợt cao điểm cấp căn cước, định danh điện tử trên địa bàn Thanh Hóa, mà còn là dấu ấn của một hành trình CĐS được triển khai kiên trì, quyết liệt. Mỗi tài khoản được kích hoạt không đơn thuần là dữ liệu số hóa, mà đã trở thành “chìa khóa số” giúp người dân tiếp cận dịch vụ công, từng bước trở thành công dân số trong kỷ nguyên số.

Từ bản làng heo hút đến biên giới xa xôi, những người “phiên dịch công nghệ” ấy - bằng sự kiên nhẫn, tận tụy và cả tấm lòng - đang từng ngày rút ngắn khoảng cách số giữa miền xuôi và miền ngược, giúp đồng bào vùng cao tự tin bước vào kỷ nguyên số, không ai bị bỏ lại phía sau.

Bài và ảnh: Bá Phượng