OCOP vùng cao “cất cánh” từ mùa lễ hội

Trong nhịp trống rộn ràng của những mùa lễ hội vùng cao xứ Thanh, không chỉ các giá trị văn hóa truyền thống được tôn vinh mà còn mở ra “cánh cửa” để sản phẩm OCOP vươn xa. Từ những gian hàng mộc mạc tại các lễ hội, nhiều đặc sản đã từng bước chinh phục thị trường, góp phần thay đổi diện mạo kinh tế nông thôn miền núi.

Miền núi Thanh Hóa hiện còn lưu giữ nhiều lễ hội truyền thống.

Khu vực miền núi Thanh Hóa là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số như Mường, Thái, Mông, Dao, Thổ, Khơ Mú, với kho tàng văn hóa truyền thống đặc sắc. Những năm gần đây, việc triển khai Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có của mỗi địa phương, đặc biệt khi gắn với các lễ hội truyền thống.

Đến nay, Thanh Hóa có hàng trăm sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó nhiều sản phẩm đến từ khu vực miền núi. Tuy nhiên, bài toán đầu ra luôn là thách thức đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ. Chính vì vậy, việc tận dụng không gian lễ hội để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm đã trở thành hướng đi hiệu quả.

Lãnh đạo xã Nam Xuân tham quan các sản phẩm địa phương được trưng bày ở lễ hội Mường Ca Da 2026.

Mỗi dịp lễ hội, du khách từ khắp nơi đổ về cũng là lúc các gian hàng OCOP trở nên nhộn nhịp. Tại Lễ hội Mường Ca Da của xã Hồi Xuân, không gian văn hóa truyền thống được tái hiện sinh động, xen lẫn là những gian hàng trưng bày đặc sản địa phương như gạo nếp nương, mật ong rừng, kẹo nhãn, măng khô, thổ cẩm dệt tay... Các sản phẩm không chỉ thu hút bởi chất lượng mà còn bởi câu chuyện văn hóa phía sau.

“Trước đây, sản phẩm làm ra chủ yếu bán trong vùng, giá trị không cao. Tham gia trưng bày tại lễ hội, nhiều du khách biết đến, đặt hàng thường xuyên, thu nhập của gia đình cũng ổn định hơn”, chị Hà Mai Phương, hộ sản xuất tại thôn 5, xã Hồi Xuân chia sẻ.

Chị Hà Mai Phương, thôn 5, xã Hồi Xuân đang sắp xếp lại gian hàng của mình.

Không chỉ ở Hồi Xuân, tại Lễ hội Mường Xia của xã Sơn Thủy, các sản phẩm OCOP cũng được đầu tư bài bản hơn về hình thức và cách tiếp cận khách hàng. Những sản phẩm như đũa tre vót tay, chè tán ma, măng treo hay các loại dược liệu tự nhiên được trưng bày bắt mắt, kèm theo giới thiệu chi tiết về nguồn gốc, quy trình sản xuất. Nhờ đó, nhiều sản phẩm đã vượt ra khỏi phạm vi tiêu thụ truyền thống, từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Chị Vi Thị Thơm, HTX nông nghiệp xanh Duy Linh, xã Sơn Lư, giới thiệu sản phẩm OCOP tại gian hàng trưng bày trong Lễ hội Mường Xia.

Ở khu vực phía Tây Nam của tỉnh, Lễ hội Đình Thi của xã Như Xuân cũng là điểm nhấn trong việc gắn kết OCOP với du lịch cộng đồng. Không gian lễ hội được quy hoạch hợp lý, kết hợp giữa hoạt động văn hóa và khu trưng bày sản phẩm như mật ong, miến dong, các sản phẩm từ tre, nứa... Tại đây, du khách không chỉ mua sắm mà còn được trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất, từ đó nâng cao giá trị cảm nhận đối với sản phẩm.

Sản phẩm Mật ong Đức Lương của HTX Hợp Thành, xã Hóa Quỳ luôn được nhiều khách hàng lựa chọn.

Có thể thấy, mùa lễ hội đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng giúp OCOP vùng cao Thanh Hóa phát triển. Thay vì chỉ bán sản phẩm đơn thuần, các địa phương đã biết cách “kể câu chuyện” về sản phẩm thông qua văn hóa, phong tục, tập quán. Điều này tạo nên sức hấp dẫn riêng, giúp sản phẩm OCOP không bị hòa lẫn trên thị trường.

Bên cạnh đó, sự vào cuộc của chính quyền các địa phương miền núi cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều xã miền núi đã chú trọng quy hoạch không gian lễ hội gắn với khu trưng bày sản phẩm, hỗ trợ người dân nâng cao chất lượng, cải tiến bao bì, nhãn mác. Không ít sản phẩm đã đạt chuẩn OCOP 3 sao, 4 sao, từng bước khẳng định vị thế và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Người dân mua sắm nông sản OCOP.

Có thể khẳng định, sự kết hợp giữa OCOP và lễ hội truyền thống đã mở ra hướng đi phù hợp cho vùng cao xứ Thanh. Khi những giá trị văn hóa được “đánh thức” và chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, không chỉ đời sống người dân được cải thiện mà bản sắc dân tộc cũng được gìn giữ, phát huy.

Từ những bản làng nơi núi rừng, hành trình của sản phẩm OCOP đang ngày càng vươn xa. Và mỗi mùa lễ hội đi qua, không chỉ là ký ức văn hóa được lưu giữ, mà còn là bước tiến mới trên con đường phát triển kinh tế bền vững của vùng cao Thanh Hóa.

Ái Vân