Phát triển văn hóa Việt Nam theo Nghị quyết 80 và các chiến lược mới

Những người làm văn hóa và công nghiệp văn hóa cần thay đổi tư duy sáng tạo và hòa nhập xu hướng mới. Các nghệ sỹ không sáng tạo nghệ thuật đơn thuần nữa mà phải biến các sản phẩm nghệ thuật thành một thứ hàng hóa đặc biệt để xuất khẩu, với niềm tự hào về đất nước, con người và văn hóa Việt Nam.

Liên hoan âm nhạc quốc tế Crescendo 2026.

Tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Trung ương thống nhất thông qua Đề án xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển, xác định xây dựng con người, văn hóa, pháp luật, kỷ cương và môi trường xã hội lành mạnh là những nội dung cốt lõi, bảo đảm mọi thành quả phát triển thực sự nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của nhân dân.

Nhìn từ góc độ văn hóa, có thể thấy tinh thần của Hội nghị là thống nhất phát huy mạnh mẽ vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững.

Phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus đã có cuộc trò chuyện với Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, về nội hàm: Phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới.

Thay đổi nhận thức để tiến hành "chuyển dịch"

- Thưa ông, vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có những chỉ đạo rất cụ thể về phát triển văn hóa. Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV cũng đã đề cập đến việc phát triển hệ giá trị con người, hệ giá trị văn hóa là sức mạnh nội sinh. Ông có nhận định như thế nào về ý nghĩa của các nội dung này?

Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên: Phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khơi dậy niềm tin và những kỳ vọng lớn lao của văn nghệ sỹ đối với sự phát triển của văn hóa nghệ thuật nước nhà.

Việc chỉ ra "bốn khoảng trống" và yêu cầu thực hiện "ba chuyển dịch lớn" có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hình thành tư duy chiến lược, kiến tạo sự phát triển của văn hóa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. (Ảnh: TTXVN)

Phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt cả về tư duy lẫn cách tiếp cận. Người đứng đầu Đảng, Nhà nước dành sự quan tâm sâu sắc, phân tích rất kỹ, chuyên sâu và cụ thể về văn hóa, đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi mà thực tiễn đang đặt ra.

Đặc biệt, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ sâu sắc về mặt lý luận mà có tính thực tiễn rất cao. Những người làm trong ngành văn hóa, hoạt động nghệ thuật, quản lý văn hóa hay quan tâm đến văn hóa đều có thể nhận ra ngay những việc cần phải làm, thay vì phải mất nhiều thời gian diễn giải, suy luận từ những khái niệm mang tính lý luận chung.

Yếu tố quan trọng hàng đầu để hiện thực hóa các chuyển dịch chính là nhận thức. Muốn thực hiện thành công những chuyển dịch lớn trong phát triển văn hóa, cả một tập thể, một đội ngũ và toàn bộ hệ thống phải có chung nhận thức, chung nghị lực và chung quyết tâm. Chỉ khi đó mới có thể hình thành được sức mạnh đủ lớn để tạo ra những chuyển biến thực chất.

Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam.

- Có thể thấy Đảng và Nhà nước đang đặt ra quyết tâm cao về phát triển văn hóa, cùng với Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 28 của Quốc hội và nhiều chủ trương khác. Ông có đánh giá thế nào về tính hiệu quả trong việc đưa Nghị quyết vào đời sống văn hóa nước nhà?

Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên: Nghị quyết 80 là một bước đột phá quan trọng, không chỉ ở tầm vĩ mô mà còn ở tính thiết thực, gắn trực tiếp với đời sống của người dân. Điểm đáng chú ý trước hết chính là cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm của thụ hưởng văn hóa.

Ngay việc lựa chọn ngày 24/11 làm “Ngày Văn hóa Việt Nam” đồng thời cho phép người lao động nghỉ hưởng nguyên lương là một dấu ấn quan trọng trong việc tôn vinh văn hóa, không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, còn là một bước tiến cụ thể trong việc đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống xã hội.

Khi người dân có điều kiện tham gia, thưởng thức và trải nghiệm các hoạt động văn hóa, ngày này sẽ thực sự trở thành một “ngày hội” đúng nghĩa, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa trong cộng đồng.

Tôi cũng đánh giá cao việc Nghị quyết đưa ra các chỉ tiêu cụ thể, chẳng hạn như đề xuất dành khoảng 2% ngân sách nhà nước cho văn hóa.

Trong bối cảnh hiện nay, đây là một nguồn lực không nhỏ, thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước đối với văn hóa. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở con số mà ở cơ chế thực thi.

Không chỉ hiểu tinh thần nghị quyết, đội ngũ cán bộ còn phải hiểu thực tiễn, nhận diện được những vấn đề đang đặt ra, từ đó cụ thể hóa chủ trương thành các chương trình hành động phù hợp. Chỉ khi nhận thức được thống nhất và chuyển hóa thành quyết tâm hành động thì những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mới có thể tạo ra kết quả rõ rệt trong thực tiễn.

Các show diễn nghệ thuật truyền thống mỗi tối cuối tuần không chỉ làm phong phú thêm sản phẩm du lịch đêm của Hà Nội mà còn giúp bảo tồn, lan tỏa nét đẹp văn hóa dân tộc tới du khách trong và ngoài nước.

Nghị quyết 80 còn tạo ra một tâm thế mới, vị thế mới cho những người làm văn hóa. Nếu như trước đây, việc phối hợp liên ngành trong triển khai các chương trình văn hóa còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế, thì nay, với quyết tâm chính trị cao, định hướng rõ ràng và các biện pháp đồng bộ đi kèm, việc xây dựng và thực thi các chương trình, chính sách sẽ có chuyển biến tích cực và hiệu quả hơn.

Tôi cho rằng các mục tiêu đặt ra hoàn toàn có thể thực hiện được vì chúng ta đã có chủ trương, có nguồn lực, có quyết tâm và thời cơ tốt.

Xác lập chủ quyền văn hóa trên không gian số

- Nguồn chi ngân sách cho văn hóa hiện mới khoảng 1,5% tổng chi ngân sách Nhà nước, trong khi Nghị quyết yêu cầu tối thiểu 2%. Theo ông, cần phải làm gì để thực hiện được mục tiêu này?

Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên: Từ thực tiễn triển khai các nghị quyết trước đây, tôi cho rằng nếu thiếu cơ chế đồng bộ, thiếu sự quyết liệt trong tổ chức thực hiện thì hiệu quả sẽ bị hạn chế. Đây cũng là điều mà giới văn nghệ sỹ và người dân đặc biệt quan tâm.

Nghị quyết chỉ thực sự có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng các chính sách khả thi, có hệ thống giám sát, đánh giá rõ ràng.

Để Nghị quyết phát huy hiệu quả, cần có sự thay đổi về nhận thức trên toàn xã hội. Phát triển văn hóa không phải là nhiệm vụ riêng của một ngành mà là trách nhiệm chung của toàn dân. Cách tiếp cận cũng cần thay đổi theo hướng có tính pháp lý rõ ràng, có cơ chế cụ thể để triển khai, giám sát và đánh giá. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lý đến từng cộng đồng dân cư.

Nghị quyết không chỉ dừng lại ở định hướng, còn đặt ra yêu cầu phải có các biện pháp cụ thể để triển khai, đặc biệt trong bối cảnh các địa phương được mở rộng về quy mô, có thêm dư địa phát triển, không gian văn hóa phong phú hơn. Khi điều kiện kinh tế và nguồn lực được cải thiện, việc thực hiện các chính sách văn hóa cũng thuận lợi hơn.

Một điểm quan trọng khác là vai trò của nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp. Trong bối cảnh ngân sách nhà nước có hạn, việc huy động các nguồn lực ngoài nhà nước sẽ tạo thêm động lực cho phát triển văn hóa, đồng thời giảm áp lực cho ngân sách công. Tuy nhiên, để huy động tốt các nguồn lực xã hội, Nhà nước cần có cơ chế phù hợp, có các chính sách liên quan hỗ trợ các doanh nghiệp có đóng góp cho sự nghiệp phát triển của văn hóa Việt Nam, chẳng hạn như miễn giảm thuế.

Chương trình nghệ thuật Gala “Tổ quốc bình yên.”

Việc triển khai Nghị quyết cần đi kèm với các chương trình hành động cụ thể của Chính phủ, được quán triệt tới từng địa phương, từng cấp lãnh đạo. Đồng thời, cần có cơ chế khen thưởng và kỷ luật rõ ràng, nghiêm minh để bảo đảm tính hiệu quả và tính thực thi của Nghị quyết. Chỉ khi có những biện pháp đủ mạnh, đủ cụ thể và được thực hiện nghiêm túc, Nghị quyết 80 mới thực sự đi vào cuộc sống và khi đó, người dân mới được thụ hưởng đầy đủ các giá trị văn hóa.

- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nêu ra một thực tế là “sức hấp dẫn và năng lực lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số.” Vậy theo ông, làm thế nào để có thể giải quyết hạn chế này?

Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên: Tôi đặc biệt ấn tượng với yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với việc lan tỏa và bảo vệ các giá trị văn hóa Việt Nam trên không gian số.

Theo tôi, đây là một cách tiếp cận mới, bao hàm cả giá trị lý luận và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, bởi khái niệm “chủ quyền văn hóa” không chỉ dừng lại ở việc khẳng định bản sắc, mà còn đòi hỏi phải xây dựng những “dấu mốc” văn hóa dựa trên chính bản sắc của dân tộc để bảo vệ và khẳng định chủ quyền, bởi có bản sắc mới giữ được chủ quyền.

Khái niệm “chủ quyền văn hóa” cũng thể hiện đầy đủ hai nhiệm vụ “xây” và “chống.” Một mặt, chúng ta phải xây dựng, bồi đắp, phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc; mặt khác, phải có đủ bản lĩnh, năng lực để bảo vệ các giá trị ấy trước những tác động tiêu cực và nguy cơ làm phai nhạt bản sắc. Điều đó đặt ra trách nhiệm lớn hơn đối với những người làm văn hóa, nghệ thuật trong việc đồng hành cùng chủ trương của Đảng, Nhà nước trong việc góp phần bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam.

Trình diễn nghệ thuật truyền thống tại không gian sáng tạo CADAO Collective.

- Nghị quyết 80 nêu rõ mục tiêu: Công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% vào năm 2045. Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam sẽ có kế hoạch thế nào để đóng góp vào mục tiêu này?

Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên: Yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia có ý nghĩa rất quan trọng. Để thực hiện yêu cầu này, cần đồng thời phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện cơ chế, chính sách, xây dựng môi trường sáng tạo và tạo điều kiện cho các chủ thể tham gia thị trường văn hóa. Khi nguồn nhân lực, cơ chế, chính sách và thị trường cùng được hoàn thiện, các giá trị văn hóa mới có thể được chuyển hóa thành những sản phẩm có sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa.

Quá trình này đòi hỏi sự đồng lòng và thống nhất về nhận thức từ Trung ương đến địa phương, giữa các bộ, ngành cũng như trong toàn bộ hệ thống chính trị.

Không chỉ đội ngũ trực tiếp thực thi ở cơ sở mà ngay cả cán bộ cấp chiến lược cũng cần có chung quyết tâm, chung cách nhìn để tạo nên sự đột phá về nhận thức đối với phát triển văn hóa nói chung và công nghiệp văn hóa nói riêng. Như vậy, những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mới có thể nhanh chóng được cụ thể hóa và đi vào đời sống. Đây là điều kiện có ý nghĩa quyết định để biến các định hướng lớn thành những chương trình, dự án, sản phẩm văn hóa cụ thể.

Những người làm văn hóa và công nghiệp văn hóa cần thay đổi tư duy sáng tạo và hòa nhập xu hướng mới. Các nghệ sỹ không sáng tạo nghệ thuật đơn thuần nữa mà phải biến các sản phẩm nghệ thuật thành một thứ hàng hóa đặc biệt để xuất khẩu, với niềm tự hào về đất nước, con người và văn hóa Việt Nam. Từ đó tạo ra những giá trị kinh tế để đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam chủ động đóng vai trò là cầu nối chiến lược giữa cơ quan quản lý nhà nước, giới sáng tạo và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ.

Với tầm nhìn trở thành tổ chức đầu mối quốc gia thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa một cách chuyên nghiệp, sáng tạo, hội nhập, bền vững, Hiệp hội sẽ tập trung triển khai các nhiệm vụ chiến lược như: Kết nối hệ sinh thái ngành, đề xuất chính sách, xúc tiến thị trường, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

-Xin trân trọng cảm ơn ông.

Nguồn: https://www.vietnamplus.vn/khoi-day-niem-tin-va-ky-vong-doi-voi-su-phat-trien-cua-van-hoa-nghe-thuat-post1126603.vnp