Rộn ràng không khí Tết của người Mông ở bản Pù Đứa

Bản Pù Đứa nằm dưới chân núi Pù Hu, là bản Mông duy nhất của xã Quang Chiểu với hơn 73 hộ, gần 400 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Những năm gần đây, nhờ Đảng, Nhà nước đầu tư hạ tầng giao thông, đời sống kinh tế, văn hóa của bà con đã từng bước được nâng lên.

Cuộc sống của đồng bào Mông gắn liền với nương rẫy, cần mẫn gieo những hạt ngô, hạt lúa trên đất đồi để mưu sinh. Sự cần cù, chịu khó này đã tạo ra lương thực để nuôi sống con người qua nhiều thế hệ.

Trước đây, do tập quán du canh, du cư, đồng bào Mông thường ăn Tết sớm hơn một tháng, vào tháng 12 âm lịch. Nay khi đã định canh, định cư, bà con người Mông ở Pù Đứa ăn Tết Nguyên đán cùng cộng đồng các dân tộc cả nước nhưng vẫn giữ nguyên vẹn những phong tục truyền thống của mình.

Anh Lâu Văn Pó (bên phải) cắt gấy bản thành tiền bạc để dán lên cột nhà, sàn nhà.

Dịp Tết, mỗi gia đình đều chuẩn bị giấy bản để thực hiện các nghi lễ truyền thống. Trong căn nhà gỗ của gia đình anh Lâu Văn Pó, không khí Tết bắt đầu từ những nghi lễ giản dị mà thiêng liêng. Ngày 30 Tết, chủ nhà cắt giấy thành hình tiền bạc, dán lên cửa nhà, cột nhà, sàn nhà, chuồng gia súc. Theo quan niệm của người Mông, việc làm này nhằm báo với tổ tiên, thần linh về năm đã qua, năm mới đã đến, cầu mong mùa màng bội thu, gia đình sung túc.

Anh Lâu Văn Pó dán giấy lên cửa nhà, báo hiệu gia đình đã ăn Tết.

Trong 3 ngày tết, người Mông kiêng kỵ nhiều việc như không gọi tên nhau khi đánh thức dậy vào buổi sáng sớm, không ăn cơm chan canh, không dùng miệng thổi bếp và quét nhà không được hốt rác đổ ra ngoài, của cải không để thất thoát.

Khi Tết đến, mọi thứ trong nhà đều được “nghỉ ngơi”, từ con người đến nông cụ sản xuất, sau một năm cùng nhau vật lộn với đất trời.

Một nét đặc trưng trong ngày Tết của người Mông là bánh dày. Với đồng bào, bánh dày không chỉ là món ăn, mà còn là biểu tượng của mặt trăng, mặt trời, của tình yêu thủy chung. Bánh được làm từ bàn tay cần mẫn của người Mông để mời khách, mời anh em, bạn bè đến chơi nhà, để mọi người cùng ngồi lại, nhấp chén rượu ngô nồng ấm, chúc nhau sức khỏe trong năm mới.

Ngày 30 Tết, người Mông tổ chức lễ cúng Thần nhà (hay gọi là Sự ca) - đây là nghi lễ quan trọng nhất trong năm. Sự ca được coi là vị thần bảo hộ cho gia đình, gia súc và mùa màng. Trong tâm thức của đồng bào Mông, lễ cúng Sự ca là điểm tựa tinh thần, là niềm tin để họ bước vào một năm mới với nhiều hy vọng, là thể hiện lòng thành kính của gia chủ, cầu mong năm mới làm ăn thuận lợi, con cháu khỏe mạnh, cuộc sống ấm no.

Các chàng trai, cô gái Mông tham gia ném pao, tìm bạn đời.

Ngày Tết, các chàng trai, cô gái Mông trong trang phục truyền thống rực rỡ, háo hức cùng bạn bè chơi trò ném pao. Quả pao nhỏ bé bay qua bay lại, mang theo những ánh mắt, nụ cười e ấp, gửi gắm bao ước vọng về hạnh phúc lứa đôi.

Dù hiện nay cuộc sống của đồng bào Mông ở bản Pù Đứa, xã Quang Chiểu đã có nhiều đổi thay. Đường về bản thuận lợi hơn, cái ăn, cái mặc của bà con đủ đầy hơn. Nhưng giữa những chuyển động của đời sống hiện đại, đồng bào người Mông nơi đây vẫn gìn giữ những phong tục Tết truyền thống. Những giá trị văn hóa ấy góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa các dân tộc xứ Thanh, được bảo tồn và phát huy trong đời sống hôm nay.

Thao Dính