Sắc tết nơi vùng cao (Bài 2): Nét đẹp tết vùng cao xứ Thanh

Tết đến không ồn ào, không vội vã, mà thấm dần qua từng nếp nhà, bếp lửa, qua tiếng chày giã bánh, qua mùi khói lam chiều bảng lảng trên triền núi nơi miền Tây xứ Thanh.

Bà con dân tộc Mông, bản Mùa Xuân, xã Sơn Thủy với trò chơi ném pao.

Ở vùng cao xứ Thanh, nơi cộng cư của nhiều dân tộc như Thái, Mường, Dao, Mông, Khơ Mú... Tết là thời khắc thiêng liêng nhất trong năm. Dù phong tục mỗi tộc người có những nét riêng, nhưng tựu trung lại vẫn là khát vọng về một năm mới bình an, mùa màng tươi tốt, gia đình sum vầy, bản làng yên vui.

Những ngày giáp tết, men theo các tuyến đường vùng cao từ Mường Lát, Quan Sơn, Hồi Xuân đến Bá Thước, Ngọc Lặc..., dễ bắt gặp không khí chuẩn bị tết rộn ràng trong từng bản nhỏ. Nhà cửa được dọn dẹp sạch sẽ, bếp lửa đỏ suốt ngày đêm, bà con tranh thủ sửa sang bàn thờ, chuẩn bị lương thực, thực phẩm cho những ngày đầu năm. Ở các bản người Mông như Tà Cóm (xã Trung Lý), Cơm (Pù Nhi), Lốc Há, Chim (Nhi Sơn), Suối Tôn (Phú Sơn)... khi năm cũ sắp qua, tiếng chày giã bánh dày lại vang lên đều đặn giữa núi rừng. Bánh dày, món ăn không thể thiếu trong ngày tết của người Mông được làm từ nếp nương dẻo thơm, tượng trưng cho sự no đủ, tròn đầy.

Đồng bào dân tộc Dao, thôn Hạ Sơn, xã Ngọc Lặc giã bánh dày đón tết.

Trong không gian quây quần bên bếp lửa, trai gái, già trẻ cùng nhau giã bánh dày, chuyện trò, kể cho nhau nghe những câu chuyện của một năm đã qua. Cùng với đó, bà con người Mông còn thay mới bàn thờ Xử Ca, nơi linh thiêng trong mỗi gia đình, thể hiện sự tôn kính với tổ tiên. Tết của người Mông vì thế không chỉ là niềm vui sum họp, mà còn là dịp để gắn kết các thế hệ, gìn giữ phong tục truyền thống. Ở bản Đoàn Kết (xã Mường Lát), không khí tết của người Khơ Mú nhẹ nhàng mà ấm cúng. Trước tết, mỗi gia đình đều chuẩn bị mổ lợn, tích trữ lương thực, sửa sang lại ngôi nhà. Những ngày tết là dịp sum vầy, để con cháu trong gia đình và người trong bản thăm hỏi, chúc nhau những điều tốt đẹp nhất. Với người Dao ở bản Suối Tút, Con Dao, (xã Quang Chiểu); Hạ Sơn (xã Pù Nhi)... Tết là chuỗi ngày gắn liền với các nghi lễ tâm linh truyền thống. Trước thềm năm mới, bà con làm lễ cúng tổ tiên, tạ ơn rừng núi đã chở che. Những nghi lễ ấy không cầu kỳ, phô trương, mà thể hiện sự tri ân, lòng biết ơn với trời đất, với cội nguồn. Còn ở vùng cư trú của đồng bào Mường tại khu vực Cẩm Thủy, Bá Thước, Ngọc Lặc, Thạch Thành (cũ)...Tết mang đậm sắc thái văn hóa cộng đồng. Tiếng cồng chiêng vang lên trong những ngày đầu xuân, hòa cùng điệu múa truyền thống, tạo nên không gian tết rộn ràng mà thiêng liêng. Đó là lúc cả bản cùng chung vui, cùng chia sẻ niềm hân hoan đón năm mới.

“Hội xòe - lửa trại chào Xuân Bính Ngọ 2026” tại Trường THPT Mường Lát.

Dù là người Thái, Mường, Dao, Mông, Khơ Mú hay Thổ, thì điểm chung trong ngày tết vẫn là sự sum vầy. Bát rượu đầu năm được nâng lên, lời chúc an lành được trao gửi, những bữa cơm tết đượm tình làng, bản. Tết vì thế trở thành sợi dây kết nối cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa qua bao thế hệ. Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, đời sống vật chất của đồng bào các dân tộc vùng cao xứ Thanh ngày càng được cải thiện. Đường vào bản thuận lợi hơn, cái tết cũng đủ đầy hơn. Thế nhưng, giữa nhịp sống đổi thay, nhiều phong tục tết truyền thống vẫn được gìn giữ nguyên vẹn. Tiếng khèn da diết của người Mông, điệu cồng chiêng rộn vang của người Mường, Thái, những nghi lễ của người Dao... vẫn hiện diện trong đời sống, như một phần không thể thiếu của mùa xuân vùng cao. Trong những ngày xuân ấy, ở những bản làng, tiếng cồng chiêng, nụ cười ném pao, chọi cù, đánh bóng chuyền, đánh mảng... như đánh thức núi rừng, như gắn kết tình cảm cộng đồng, từ đó cùng nhau xây dựng bản làng ngày càng ấm no, đổi mới.

Trong hơi ấm của bếp lửa, trong tiếng cười nói rộn ràng đầu xuân, bản sắc văn hóa ấy tiếp tục được trao truyền như chính sức sống của miền non cao xứ Thanh.

Bài và ảnh: Thảo Nguyên