“Sức mạnh mềm” của văn học - nghệ thuật

Trong dòng chảy phát triển của dân tộc, văn học - nghệ thuật luôn được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định là một “mặt trận” quan trọng, trực tiếp góp phần bồi đắp nhân cách con người, hun đúc lòng yêu nước và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu phát huy vai trò của văn học - nghệ thuật mới càng trở nên cấp thiết, mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, không chỉ để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững.

Chương trình nghệ thuật tái hiện thân thế sự nghiệp của Anh hùng dân tộc Lê Lợi tại Lễ hội Lam Kinh.

Sứ mệnh bền bỉ qua thời gian

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò và sứ mệnh của văn hóa, nghệ thuật: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”; “Văn hóa, văn nghệ cũng là một mặt trận; anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Người cũng chỉ rõ, văn học - nghệ thuật không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị, là một “mặt trận tinh thần”, phải gắn bó mật thiết với Nhân dân, phản ánh chân thực hiện thực cách mạng, hướng con người tới chân – thiện – mỹ, bồi dưỡng lý tưởng sống cao đẹp.

Lấy quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh làm “kim chỉ nam”, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Điều này được khẳng định trong Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về “Xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc”; Nghị quyết số 33-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước. Đặc biệt, vai trò của văn học - nghệ thuật được khẳng định rõ tại Nghị quyết số 23-NQ/TW khóa X: “Văn học, nghệ thuật là lĩnh vực rất quan trọng... là một trong những động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam”.

Thực tế đã chứng minh, trong các giai đoạn lịch sử, văn học - nghệ thuật đã “gánh một phần quan trọng”, hoàn thành xuất sắc sứ mệnh cổ vũ tinh thần yêu nước, ngợi ca những chiến thắng, thành tựu vẻ vang của dân tộc, niềm tin vào con đường cách mạng do Đảng và Bác Hồ lựa chọn.

Ở xứ Thanh, Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của văn học - nghệ thuật đã được vận dụng sáng tạo và từng bước đi vào đời sống. Nghị quyết số 17-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Thanh Hóa trong thời kỳ mới, xác định mục tiêu: “Xây dựng con người Thanh Hóa phát triển toàn diện, giàu lòng yêu nước, có đạo đức, lối sống văn minh, ý thức chấp hành pháp luật, khát vọng vươn lên xây dựng quê hương, đất nước”. Đây là định hướng xuyên suốt để văn học - nghệ thuật xứ Thanh tập trung phản ánh, cổ vũ và lan tỏa. Theo đó, đội ngũ văn nghệ sĩ xứ Thanh không ngừng bám sát thực tiễn, tích cực sáng tác. Nhiều tác phẩm văn học, âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu... đã phản ánh truyền thống lịch sử, cách mạng, tinh thần đoàn kết, con người trong lao động, sản xuất, xây dựng quê hương, đất nước.

Bên cạnh sáng tác chuyên nghiệp, phong trào văn hóa - văn nghệ quần chúng, bảo tồn di sản văn hóa tiếp tục được duy trì và phát triển rộng khắp. Nhiều hoạt động văn hóa cơ sở: lễ hội, liên hoan văn nghệ, hội diễn quần chúng... đã trở thành “chất keo” tinh thần, không chỉ giáo dục lòng yêu nước, nuôi dưỡng và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống, tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Có thể khẳng định, khi văn học - nghệ thuật được đặt đúng vị trí trong tổng thể chiến lược phát triển văn hóa, con người, thì sẽ phát huy sức mạnh trong định hướng, giáo dục, hình thành nhân cách con người, củng cố khối đại đoàn kết, tạo sức mạnh tinh thần vững chắc để phát triển bền vững.

Đổi mới, dẫn dắt giá trị phát triển bền vững

Bước vào giai đoạn phát triển mới, với nhiều thời cơ, thách thức đan xen. Kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số tạo ra động lực phát triển mạnh mẽ, song cũng đặt ra không ít vấn đề về đạo đức, lối sống, bản sắc văn hóa, lai căng văn hóa... Trong bối cảnh đó, văn hóa cũng như văn học - nghệ thuật được đặt trước yêu cầu vừa kế thừa giá trị truyền thống, vừa đổi mới mạnh mẽ để đáp ứng những đòi hỏi mới của thực tiễn, phát huy vai trò định hướng giá trị, đấu tranh với cái xấu, cái lệch chuẩn; lan tỏa những chuẩn mực đạo đức, lối sống lành mạnh; khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần trách nhiệm xã hội.

Tại dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện rõ quan điểm xuyên suốt về phát triển văn hóa và con người Việt Nam. Văn hóa và con người được đặt vào vị trí trung tâm của phát triển. Phát huy sức mạnh văn hóa, con người thành nguồn lực nội sinh và động lực mạnh mẽ cho sự phát triển; khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển, tinh thần đoàn kết; phát huy bản lĩnh, trí tuệ con người Việt Nam, khối đại đoàn kết dân tộc.

Quan điểm này cho thấy tầm chiến lược trong tư duy phát triển của Đảng ta. Đồng thời, đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển văn hóa theo hướng toàn diện, đồng bộ, gắn chặt với phát triển con người và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là điểm tựa quan trọng để xây dựng, phát triển văn học - nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và công cuộc đổi mới.

Đối với xứ Thanh, vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, nhiệm vụ này càng có ý nghĩa đặc biệt. Việc phát huy vai trò văn học - nghệ thuật không chỉ làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần, định hướng tinh thần xã hội, bồi đắp nhân cách, lòng tự hào quê hương, khơi dậy khát vọng phát triển mà còn gìn giữ và quảng bá các giá trị lịch sử, văn hóa, tạo nguồn lực cho phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và xây dựng hình ảnh con người và vùng đất xứ Thanh trong thời kỳ hội nhập.

Bài và ảnh: Thùy Linh