Thạch Hãn: Ngày và Đêm

Có những dòng sông không chỉ mang theo bãi bồi phù sa tưới mát cho ruộng lúa, vườn cây, mà còn chảy trôi qua thời gian, mang trên mình lịch sử, chở theo ký ức, tình yêu và những khoảng lặng thiêng liêng của một dân tộc. Thạch Hãn là một dòng sông như thế. Dòng sông chảy qua đất Quảng Trị không chỉ bằng lưu lượng nước từ cội nguồn Trường Sơn đổ về biển lớn, mà còn chảy bằng niềm xúc động nghẹn ngào trong lòng hàng triệu người Việt Nam.

"Đò lên Thạch Hãn, ơi... chèo nhẹ

Đáy sông còn đó, bạn tôi nằm.

Có tuổi hai mươi thành sóng nước,

Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm."

(Lê Bá Dương)

Có những dòng sông không chỉ mang theo bãi bồi phù sa tưới mát cho ruộng lúa, vườn cây, mà còn chảy trôi qua thời gian, mang trên mình lịch sử, chở theo ký ức, tình yêu và những khoảng lặng thiêng liêng của một dân tộc. Thạch Hãn là một dòng sông như thế. Dòng sông chảy qua đất Quảng Trị không chỉ bằng lưu lượng nước từ cội nguồn Trường Sơn đổ về biển lớn, mà còn chảy bằng niềm xúc động nghẹn ngào trong lòng hàng triệu người Việt Nam.

Bình minh Thạch Hãn mang vẻ đẹp dịu dàng. Mặt nước trong xanh phản chiếu khoảng trời bao la cùng những nhịp cầu nối liền hai bờ. Dưới cái nắng sớm miền Trung, sông êm đềm trôi qua làng quê bình yên, qua rặng tre xanh rì rào trong gió, qua đồng ruộng mướt xanh ven bãi bồi, cùng tiếng mái chèo khua nước nhẹ nhàng của người ngư dân quăng chài bắt cá... Đâu đó tiếng trẻ con í ới gọi nhau, vạt nước lấp loáng phía sau con đò nhỏ lững lờ trôi...

Sông Thạch Hãn là hiện thân của sự hồi sinh. Sông bao dung ôm lấy bờ bãi, mải miết bồi đắp phù sa cho mùa màng tươi tốt, nuôi dưỡng mầm sống mới mọc lên từ tro tàn.

Nhưng, chỉ cần đứng bên bờ sông, nhìn dòng nước miên man chảy, người ta lại vô thức gọi tên mùa hè đỏ lửa năm 1972. Trong 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, dòng sông vừa là con đường duy nhất để vận chuyển quân, vũ khí, lương thực từ bờ Bắc vào Thành cổ, vừa là con đường để đưa thương binh ra ngoài. Biết rõ vai trò sống còn đó, quân địch đã biến dòng sông Thạch Hãn thành một mục tiêu hủy diệt. Ngày cũng như đêm, bom dội, pháo chụp, máy bay quần thảo, quyết cắt đứt dòng chi viện. Thạch Hãn từ một dòng sông xanh trong đã hóa thành dòng sông hoa lửa. Máu của những người con ưu tú nhất, ở tuổi mười tám, đôi mươi, đã hòa vào dòng nước, để lại một khúc tráng ca bất tử cho muôn đời sau.

Thạch Hãn vì thế mà trở thành một “nghĩa trang không bia mộ”, là vòng tay mênh mông che chở cho những linh hồn bất tử.

Khi ánh hoàng hôn tắt hẳn sau vệt núi xa, nhường chỗ cho màn đêm buông xuống, Thạch Hãn mới thật sự trở về với thế giới ký ức của riêng mình. Đó là lúc dòng sông cởi bỏ vẻ náo nhiệt thường ngày để khoác lên tấm áo trầm mặc, cổ kính và thiêng liêng.

Tháng bảy, khi cái nắng oi nồng của gió Lào lắng xuống, bờ sông Thạch Hãn lại đón những bước chân lặng lẽ tìm về. Không ai bảo ai, mọi người đi nhẹ, nói khẽ, như sợ làm giật mình những người lính đang ngủ yên dưới đáy sâu. Những cựu chiến binh tóc đã bạc phơ, tay run run thắp nén hương nhìn ra khoảng tối mênh mông. Những người mẹ, người chị, và cả những bạn trẻ sinh ra trong thời bình, tất cả đều nghiêng mình trước sự tĩnh lặng của dòng sông.

Nâng niu một chiếc hoa đăng trên tay, chị Trương Thị Bảy, Thượng tá chuyên nghiệp Bộ Tham mưu Quân khu 1 chia sẻ:“Năm nào cũng vậy, cứ đến tháng bảy là tôi cùng bạn bè, đồng nghiệp lại về đây để thả hoa đăng và thắp hương cho các anh hùng liệt sĩ trên mảnh đất này. Mỗi lần về, chúng tôi không khỏi xúc động khi nhìn những ánh nến trôi xa, bởi vì cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng biết bao hy sinh của các thế hệ cha anh”.

Đêm sâu dần, hàng ngàn ngọn hoa đăng nhỏ bé bắt đầu được thả xuống mặt nước. Những đốm lửa vàng lung linh chao nhẹ theo con sóng, kết thành một dải sáng dài ấm áp trôi lững lờ về phía biển. Không còn tiếng bom rơi, không còn tiếng súng, chỉ còn tiếng chuông chùa ngân vang thả vào hư không, tiếng gió thổi qua bờ tre bãi sậy và tiếng nước rì rầm như lời ru muôn đời của đất mẹ.

Có những đoàn người như những hội viên Hội Di sản văn hóa và cổ vật Thanh Hoa, đã vượt hàng trăm cây số tìm về đây. Họ đứng bên bờ sông, lặng giơ cao ngọn nến rồi thả nhẹ xuống dòng nước. Giữa bóng tối bao la, từng ngọn hoa đăng trôi đi mang theo một lời cầu nguyện cho hòa bình, một nốt trầm tri ân gửi đến những người đã ngã xuống. Ánh sáng ấy đủ để làm ấm cả một vùng sông nước, nối liền quá khứ đau thương với hiện tại an lành.

Thời gian chảy trôi như dòng nước Thạch Hãn chưa bao giờ dừng lại. Quảng Trị hôm nay đã khoác lên mình màu áo mới. Những con đường rộng mở, những công trình mới mọc lên, tiếng cười rộn rã trên các làng quê đã đẩy lùi bóng tối chiến tranh về quá khứ. Nhưng dẫu cuộc sống có đổi thay thế nào, ký ức về dòng sông Thạch Hãn vẫn luôn được gìn giữ nguyên vẹn. Nó sống trong những câu chuyện kể của người già, trong những trang thơ, bài hát, và trong nhịp đập trái tim của mỗi người dân Việt Nam.

Dòng sông Thạch Hãn không chỉ chảy qua địa giới một tỉnh, mà còn chảy trong dòng máu của cả một dân tộc. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, cái giá của hòa bình, của độc lập tự do hôm nay chưa bao giờ là điều nghiễm nhiên có được. Nó được đánh đổi bằng vô vàn máu xương, bằng nước mắt của những người mẹ, và bằng cả tuổi xuân tươi đẹp nhất của một thế hệ anh hùng.

Giữa dòng chảy bất tận của thời gian, Thạch Hãn lặng lẽ mang theo hai câu chuyện song hành: câu chuyện của sự sống và câu chuyện của sự hy sinh. Ban ngày, dòng sông kể về sức sống mãnh liệt của một vùng đất đang vươn mình đứng dậy từ tro tàn. Ban đêm, dòng sông thì thầm câu chuyện của lịch sử, của những con người đã hóa thân vào từng con sóng, từng bờ bãi để làm nên đất nước.

Sự hòa quyện dịu dàng ấy đã tạo nên vẻ đẹp bất tử cho Thạch Hãn, dòng sông của ký ức, của lòng biết ơn và của khát vọng hòa bình muôn đời.

Nội dung: Huyền Linh

Ảnh: Minh Quyên

Đồ Hoạ: Phạm Nam