[Thanh Hóa xưa và nay] Khám phá “Thanh Hóa tươi đẹp” cùng Le Breton

Cuốn sách “Thanh Hóa tươi đẹp” (Thanh Hoa Pittoresque) do học giả người Pháp Le Breton viết, xuất bản năm 1922, hiện bản gốc đang được lưu giữ tại Thư viện Thanh Hóa. Cuốn sách như một cuốn cẩm nang du lịch khắc họa chân thực nét đẹp đất và người xứ Thanh.

Cuốn sách “Thanh Hóa tươi đẹp” của học giả Le Breton do Nguyễn Xuân Dương - Lâm Phúc Giáp dịch từ nguyên bản tiếng Pháp, NXB Thanh Hóa ấn hành. (Ảnh: Hoàng Linh)

Trong lời tựa của cuốn sách “Thanh Hóa đẹp tươi” của tác giả H.LeBreton, xuất bản năm 1922 - một cuốn sách hướng dẫn du lịch, Pierre Paspuer - một quan chức cao cấp của chính quyền thực dân Pháp với danh nghĩa là Khâm sứ Trung Kỳ đã có những nhận xét, đánh giá một cách hình ảnh nhưng sắc sảo và sinh động về vùng đất mà ông từng trải nghiệm như:

“... Tất cả những ai đã có vinh dự được cai trị vùng đất đáng ca ngợi này đều gìn giữ trong lòng biết bao tình cảm thân thương thầm kín đối với nó.

Thanh Hóa níu giữ và quyến rũ như một vùng có nhiều kỷ niệm về quá khứ giàu truyền thuyết và vĩ đại. Thanh Hóa không phải là một đơn vị hành chính bình thường, đây là cả một Xứ. Cũng muôn hình muôn vẻ như xứ Bắc Kỳ, mà còn như là một hình ảnh của Bắc Kỳ thu nhỏ, nó có châu thổ trù phú và phì nhiêu, có vùng trung du cây cỏ bạt ngàn lượn sóng, vùng cao lầm lỳ mà đại ngàn um tùm bao phủ.

Bên trong một duyên hải luôn thay đổi và khó làm ăn, dọc những dòng sông sâu và rộng, bên những sườn non lỗ chỗ hang động trong những thung lũng hẹp đi lại khó khăn, chủng tộc người An Nam đã tìm chọn cho họ một lãnh thổ được ưa thích hơn cả làm chỗ dừng chân lâu dài, làm một trạm trên đường để qua bao thế kỷ chuẩn bị cho công cuộc mở mang bờ cõi, hồi sức và tập trung lực lượng mà thực hiện vận mệnh của mình.

Vào những giờ phút thử thách, đối với nước An Nam; Thanh Hóa còn hơn cả Hà Nội; đây là một thánh đường bảo tồn mọi kỳ vọng của chủng tộc. Từ miền đất đã được chọn ấy, để bảo vệ nơi an nghỉ của tổ tiên và bao đời vua chúa, đã xuất hiện những anh hùng lừng lẫy và tài ba nhất của lịch sử.

Đây còn là cái nôi của ba triều đại, nơi phát tích của ba vua chúa, kẻ tiến ngôi, quân binh và thi sĩ. Cũng chính một con em của nó đã có trực giác thiên tài lấn biển bao la để có những không gian trù phú rộng lớn, đất nạc mùa màng.

Ngay cả sử gia Trung Quốc cũng hào hứng ca ngợi những thắng tích nơi đây. Không có một kỳ sơn thắng trạch nào mà không ẩn chứa một truyền thuyết của nó.

Rừng già che đậy cho những phế tích kinh kỳ của các triều đại đã suy vong. Những bức tường thành đen kịt do nhà Hồ dựng lên đang còn sừng sững giữa những vòng vây của bao lèn núi. Không có một ngã ba đường nào mà không còn như lưu lại những vang vọng của giáo gươm xô xát; vó ngựa người Chàm tung hoành trên các cánh đồng; người Lào từ các thung lũng hẹp tràn qua và trên những trang sử vàng của Đại Nam...”.

Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh. (Ảnh: Nguyễn Đạt)

Bước vào những trang sách của “Thanh Hóa tươi đẹp” có thể thấy tác giả Le Breton như một hướng dẫn viên chuyên nghiệp, tận tình, chu đáo khi cung cấp cho độc giả những địa điểm nên ghé thăm, không thể bỏ lỡ khi du ngoạn vùng đất xứ Thanh.

Thành nhà Hồ - tòa thành độc nhất vô nhị tại xứ Thanh

Đó là các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử - văn hóa - tâm linh tiêu biểu được liệt kê theo đơn vị hành chính cấp huyện cũ như: Lăng Trường Nguyên, chùa Long Cảm; động Bích Đào, động Bạch Á, Vân Nham; Thành nhà Hồ, núi Xuân Đài, núi Kim Sơn; đền Bà Triệu; núi Tam Thai, làng Đan Nê; núi Bàn A, chùa Đại Hùng; núi Nưa; Thái miếu nhà Hậu Lê; Hàm Rồng; Sầm Sơn... Những địa danh này đến hôm nay vẫn là những địa chỉ mà du khách không thể bỏ qua khi ghé thăm và khám phá vùng đất xứ Thanh “địa linh nhân kiệt”.

Diện mạo khu du lịch biển Sầm Sơn hôm nay.

Chính vì vậy, với cuốn sách “Thanh Hóa tươi đẹp”, độc giả có cơ hội mở mang hiểu biết, kiến thức về một số điểm danh thắng, di tích độc đáo của xứ Thanh xưa và nay. Từ đó, mỗi người có thêm cái nhìn, đối chiếu giữa lịch sử và hiện tại để thấy được vẻ đẹp cùng sức sống bền bỉ, nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị danh thắng, di tích của các thế hệ người dân nơi đây trước tác động thời gian, biến ảo lịch sử.

NDS