[Thanh Hóa xưa và nay] Linh thiêng đền Đức Thánh Cả

Nằm bình yên ven bờ bãi ngang xã Vạn Lộc, đền Đức Thánh Cả từ lâu đã được xem là điểm tựa tâm linh vững chãi của ngư dân vùng biển. Không chỉ thu hút du khách bởi vẻ đẹp rêu phong, cổ kính, nơi đây còn là điểm dừng chân đầy ý nghĩa trong hành trình khám phá du lịch văn hóa - tâm linh Thanh Hóa.

Theo sử liệu và lời kể của các bậc cao niên, đền Đức Thánh Cả được xây dựng khoảng giữa thời Nguyễn, thờ Tứ vị Thánh nương - những vị phúc thần cai quản biển cả, bảo hộ cho cuộc sống bình yên của dân làng.

Nguồn gốc tín ngưỡng Tứ vị Thánh Nương xuất phát từ câu chuyện lịch sử nhà Nam Tống, với nhân vật trung tâm là Dương Thái Hậu. Tín ngưỡng này khởi nguồn từ đền Cờn (Nghệ An) rồi lan tỏa dọc dải đất Bắc Trung Bộ. Tại xứ Thanh có tới 81 ngôi đền thờ phụng, và đền Đức Thánh Cả ở Đa Lộc là một trong những điểm tụ hội linh khí nổi tiếng nhất.

Theo sử sách ghi lại, đền Đức Thánh Cả từng là một quần thể kiến trúc tâm linh bề thế gồm đầy đủ các hạng mục: Tiền đường, trung đường và hậu cung. Nhưng rồi, bão táp thời gian cùng những trận bom đạn thù tàn phá qua hai cuộc chiến tranh đã khiến diện mạo xưa bị hủy hoại gần như hoàn toàn. Trong đống gạch đá ấy, chỉ duy nhất tòa tam quan cổ kính còn gọi là nghinh môn, là còn trụ vững hiên ngang, giữ trọn vẻ đẹp rêu phong qua bao thế kỷ.

Từ cột mốc tam quan cổ kính với 3 tầng mái vút cong và tháp chuông uy nghi, khuôn viên đền đã từng bước được hồi sinh rực rỡ dưới tâm nguyện của nhà đền và sự chung sức của nhân dân bãi ngang.

Bước qua khoảng sân rộng là tiền đường và hậu cung, nơi đặt Bàn thờ Tứ vị Thánh nương. Nơi đây tỏa ngát hương trầm, bài trí các linh vị và tượng thờ trang nghiêm của Dương Thái Hậu cùng các vị thánh nương bảo hộ cho người đi biển.

Không chỉ dừng lại ở tín ngưỡng thờ Mẫu, quần thể đền hôm nay đã được mở rộng quy mô, là nơi tọa lạc của nhiều điện thờ phụng các vị thần linh, anh hùng dân tộc. Mỗi bàn thờ, mỗi gian điện không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh đa dạng của người dân vùng biển, mà còn thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tôn vinh những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.

Đáng nói, đền Đức Thánh Cả còn lưu giữ những trang sử hào hùng của quê hương. Nơi đây từng là điểm che chở cho nghĩa quân Ba Đình trong phong trào Cần Vương, là trạm dừng chân bí mật của các chiến sĩ cách mạng trên con đường tìm về nhà Mẹ Tơm, và là nơi vang lên tiếng học đánh vần của lớp bình dân học vụ năm nào.

Qua hai cuộc chiến tranh ác liệt, dù xóm làng nhiều lần gánh chịu bom đạn, tam quan ngôi đền vẫn đứng vững vàng như một điểm tựa kiên trung, bảo vệ sự bình an cho người dân.

Cứ đến giữa tháng Hai âm lịch hằng năm, Đa Lộc xưa, Vạn Lộc ngày nay lại bừng lên không khí hội hè. Ngư dân tạm gác tay lưới, những con thuyền nằm bình yên nơi bến đậu để mọi người cùng hướng về lễ hội đền Đức Thánh Cả.

Nghi thức rước kiệu du xuân, các màn tế lễ trang nghiêm cùng những trò chơi dân gian đã tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng gắn kết bền chặt.

Đi qua những thăng trầm của lịch sử, đền Đức Thánh Cả vẫn sừng sững bên bờ sóng như một biểu tượng tâm linh bất biến. Nơi đây không chỉ gìn giữ hồn cốt văn hóa quê hương, mà còn mãi là điểm tựa tinh thần vững chãi, nâng bước người dân Vạn Lộc vươn xa trên hành trình xây dựng cuộc sống mới.

Quỳnh Anh (tổng hợp)/Ảnh Tư liệu