[Thanh Hóa xưa và nay] Mạch sống xanh của miền Tây xứ Thanh

Từng là nguồn sống gắn bó với bao thế hệ người dân miền núi Thanh Hóa, tre luồng hôm nay đang mở ra những hướng đi mới. Từ nguyên liệu thô đến các sản phẩm chế biến sâu, từ nghề thủ công truyền thống đến du lịch cộng đồng, cây luồng không chỉ gia tăng giá trị kinh tế mà còn góp phần gìn giữ văn hóa bản địa, tạo sinh kế bền vững và giữ màu xanh cho những cánh rừng miền Tây xứ Thanh.

Những cánh rừng tre luồng xanh ngút ngàn đã trở thành một phần không gian sống, gắn với tập quán, sinh hoạt và ký ức của cộng đồng người dân miền núi xứ Thanh.

Trước đây cây tre luồng gần như là nguồn sống chủ yếu của người dân ở vùng núi Thanh Hóa, như Lang Chánh, Quan Hóa... Bao thế hệ đã sinh ra, lớn lên giữa những cánh rừng luồng. Từ cây tre luồng, người dân có măng để ăn, có nguyên liệu làm các vật dụng sinh hoạt và có thêm thu nhập trang trải cuộc sống. Bởi thế, cây tre luồng không đơn thuần là một loại cây kinh tế. Những cánh rừng xanh ngút ngàn đã trở thành một phần không gian sống, gắn với tập quán, sinh hoạt và ký ức của cộng đồng.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, giá trị của tre luồng chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Nguyên liệu chủ yếu được bán dưới dạng thô hoặc sơ chế, sản phẩm còn đơn điệu, giá trị gia tăng chưa cao. Việc khai thác thiếu gắn kết với chăm sóc, tái sinh cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách quản lý và phát triển vùng nguyên liệu. Từ chỗ chủ yếu trông vào nguồn thu trước mắt, nghề trồng và khai thác luồng cần hướng tới sự bền vững, để rừng tiếp tục sinh trưởng và mang lại lợi ích lâu dài.

Bộ sản phẩm dụng cụ nhà bếp làm từ tre luồng bao của Công ty TNHH sản xuất và thương mại BambooVina được khách hàng nước ngoài ưa chuộng, đã xuất khẩu sang các thị trường Mỹ và một số nước châu Âu.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của hoạt động chế biến, cây tre luồng đang có thêm cơ hội bước ra khỏi phạm vi sản xuất truyền thống. Từ nguyên liệu quen thuộc, qua các công đoạn xử lý, tạo hình và hoàn thiện, tre luồng được làm thành nhiều sản phẩm như ống hút, bộ đồ ăn, đồ dùng gia đình, vật dụng trang trí, bàn ghế và nội thất. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm thủ công với máy móc, công nghệ hiện đại giúp sản phẩm đa dạng hơn về kiểu dáng, đáp ứng nhu cầu sử dụng ngày càng phong phú.

Sự chuyển đổi ấy không chỉ làm tăng giá trị của nguyên liệu mà còn mở rộng cơ hội việc làm cho lao động địa phương. Khi sản phẩm được chế biến sâu, người trồng rừng có thêm động lực gắn bó với vùng nguyên liệu, còn kinh nghiệm đan lát và sự khéo léo của người thợ tiếp tục được phát huy trong những sản phẩm mới. Tre luồng vì thế không chỉ là cây sinh kế mà còn có thể trở thành nền tảng cho một chuỗi giá trị, từ trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến và tiêu thụ.

Tre luồng được sử dụng gắn với mỗi bữa ăn của du khách.

Một hướng đi khác là đưa văn hóa tre luồng vào phát triển du lịch cộng đồng. Với những vùng quê mà cây luồng đã gắn bó qua nhiều thế hệ, câu chuyện về rừng, nghề thủ công và đời sống bản địa có thể trở thành một phần trải nghiệm của du khách. Không chỉ ngắm cảnh núi rừng, du khách còn có cơ hội tìm hiểu cách người dân khai thác, sử dụng tre luồng và cảm nhận mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên. Khi được kể bằng chính những câu chuyện đời thường, văn hóa bản địa có thêm cơ hội được nhận diện và lan tỏa.

Từ những vật dụng bình dị trong đời sống đến sản phẩm hàng hóa và trải nghiệm du lịch hôm nay, tre luồng đang tiếp tục câu chuyện của mình trong dòng chảy đổi thay của miền Tây xứ Thanh. Giá trị của loài cây ấy không chỉ nằm ở những gì có thể khai thác từ rừng, mà còn ở cách con người gìn giữ, sử dụng và trao truyền những kinh nghiệm sống cùng rừng. Khi sinh kế gắn với bảo vệ tài nguyên, truyền thống song hành cùng sáng tạo, màu xanh của tre luồng sẽ không chỉ thuộc về ký ức bản làng mà còn có thể mở ra những cơ hội phát triển bền vững cho tương lai.

Minh Hương (tổng hợp)/Ảnh tư liệu