[Thanh Hóa xưa và nay] Nét độc đáo mang nhiều dấu ấn lịch sử của nhóm bia đá chùa Vân Lỗi

Được công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2007, nhóm bia đá tại chùa Vân Lỗi, làng Vân Hoàn, xã Nga Thắng, tỉnh Thanh Hoá mang nhiều dấu ấn lịch sử.

Theo một số tài liệu ghi chép, chùa Vân Lỗi (xưa kia có tên Sùng Nghiêm Linh tự) được dựng khoảng thế kỷ XIV. Đây cũng là ngôi chùa lớn đầu tiên được ghi chép trong sử sách. Trước kia quanh chùa có không dưới 10 tấm bia đá lớn nhỏ, nhưng giờ chỉ còn 5 tấm.

Chùa được xây dựng ở sườn phía Nam núi Vân Lỗi, lối lên chùa là những bậc đá lớn nhỏ khác nhau.

Thời kỳ chống Pháp, chùa còn 25 pho tượng, sau đó bị phá hủy nhiều. Đến năm 1978 Nhân dân trong xã phát động phong trào khôi phục lại chùa. Năm 1996 - 1997 chùa và phủ mẫu được xây lại và tồn tại đến ngày nay.

Người dân làng Vân Lỗi kể lại rằng, ngôi chùa cũng là nơi nuôi dấu mẹ cụ Trần Xuân Soạn (lãnh tụ phong trào Cần Vương kháng Pháp ở Thanh Hóa).

Dấu tích thời đại của ngôi chùa được chứng minh bằng những tấm bia đá còn lại ở đây. Đó là tấm bia thời Trần, niên hiệu Thiệu Khánh thứ 3 (1372) của Phạm Sư Mạnh; tấm bia khắc bài thơ của Thanh Đô Vương Trịnh Tráng (1650); tấm bia thời Cảnh Hưng và hai tấm bia khác...

Vẻ đẹp của ngôi chùa xưa kia khiến “tao nhân, mặc khách” từng qua đây hết lòng ca ngợi, hiện còn lưu giữ trên bia đá.

Các tấm bia được trình bày công phu, chạm trổ tinh tế.

Đặc biệt, tấm bia đá thời Trần cho chúng ta thấy đây là một vùng đất cổ, đồng thời là trung tâm Phật giáo lớn ở Nga Sơn từ thời Lý - Trần gắn với dòng sông Hoạt - một con đường giao thông, thủy vô cùng quan trọng trước kia.

Nhóm bia đá chùa Vân Lỗi còn để lại những thông tin quý giá, đó là những sự kiện trọng đại, dấu tích, hành trạng của các vị sư, lai lịch của chùa...

Tượng khắc trên núi đá tại chùa Vân Lỗi.

Di tích lịch sử văn hóa nhóm bia đá chùa Vân Lỗi đã được công nhận Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2007.

Thục Anh

^{*Bài viết sử dụng tư liệu của tác giả Trung Lê.}