[Thanh Hóa xưa và nay] Nơi lịch sử hóa tượng đài

Nằm bên bờ Nam sông Mã thuộc địa phận phường Hàm Rồng, Khu tưởng niệm các giáo viên và học sinh đã hy sinh ngày 14/6/1972 là một chứng tích đau thương, một lời nhắc nhở về những mất mát không gì bù đắp được trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Mùa mưa năm 1972, nước sông Mã dâng cao có nguy cơ vỡ đê, ngập lụt rất lớn. Để bảo đảm tuyến giao thông huyết mạch phục vụ chiến trường miền Nam và phòng, chống lũ lụt, ngay trong thời điểm máy bay Mỹ đánh phá dữ dội, tỉnh Thanh Hóa đã huy động lực lượng khẩn cấp bồi đắp đoạn đê sông Mã xung yếu cách cầu Hàm Rồng khoảng 1 km.

Khoảng 8 giờ ngày 14/6/1972, máy bay Mỹ bất ngờ xuất hiện ném bom tới tấp vào công trường đắp đê sông Mã. Lúc đó, trên công trường có hơn 2.000 người là giáo viên, sinh viên, học sinh và dân công của một số huyện lân cận.

Sau trận ném bom kinh hoàng này, 64 thầy, cô giáo, học sinh Trường Y sỹ, Trường Sư phạm 7+3 Thanh Hóa đã hy sinh, hầu hết những người tham gia công trường còn sống đều bị thương.

Nhằm tôn vinh, tri ân các giáo viên, học sinh, dân công đã hy sinh, năm 2024 công trình Khu tưởng niệm giáo viên và học sinh hy sinh trên công trường đê sông Mã đã được khởi công xây dựng.

Khu tưởng niệm có tổng diện tích khoảng 2,05 ha, gồm 2 khu vực chính. Khu vực trong đê có diện tích 11.230 m2, gồm các hạng mục: Nhà lưu niệm giáo viên và học sinh, nhà quản lý đón tiếp khách, khu tưởng niệm nữ sinh (hồ sen, sân lễ, đền thờ nữ sinh, cây xanh...) khu tái hiện lịch sử, khu trồng cây lưu niệm, giao thông đối ngoại.

Khu vực ngoại đê có diện tích 9.270 m2, gồm các hạng mục: Tượng đài được điêu khắc bằng đá grannit tự nhiên, thể hiện 7 nhân vật với các tư thế khác nhau của thầy cô và học sinh trong diễn biến của quá trình đắp đê trong cuộc không kích của Mỹ ngày 14/6/1972 và các hình ảnh tái hiện quân dân Nam Ngạn hiệp đồng chiến đấu, cứu chữa thương binh; Khu tượng đài nữ sinh, bến thuyền thả hoa đăng, miếu thờ, bia ghi dấu sự kiện lịch sử, khu tái hiện không gian làng Nam Ngạn truyền thống...

Khu vực ngoại đê Khu tưởng niệm

Tượng đài sừng sững bên dòng sông Mã được điêu khắc bằng đá grannit tự nhiên.

Điểm nhấn ở khu vực này là tượng đài cao 18m, được điêu khắc bằng đá granit tự nhiên, thể hiện dáng đứng kiên trung, vẻ đẹp lao động và sự quyết tâm tiếp bước những người đã ngã xuống.

Việc phỏng dựng công trường đắp đê sông Mã không chỉ giúp người tham quan có cái nhìn trực quan hơn về công việc mà các thầy cô và học trò đã tham gia, mà còn làm sâu sắc thêm sự cảm phục đối với tinh thần yêu nước và sự hy sinh cao cả của họ.

Những kỷ vật trưng bầy tại nhà truyền thống.

Bên cạnh đó, không gian trưng bầy tại nhà truyền thống đã lưu giữ những vật dụng cá nhân, hình ảnh từng được sử dụng bởi những người tham gia đắp đê năm xưa. Mỗi vật dụng mang trong mình một câu chuyện, một ký ức về những con người đã góp phần làm nên lịch sử.

Khu tưởng niệm giáo viên và học sinh hy sinh trên công trường đê sông Mã không chỉ là nơi để tưởng nhớ những người đã hy sinh, mà còn là một địa chỉ đỏ, nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Quỳnh Anh (Tổng hợp); Nguồn ảnh tư liệu