[Thanh Hóa xưa và nay] Sắc màu lễ hội vùng cao

Sắc màu lễ hội vùng cao xứ Thanh không chỉ được tạo nên từ những bộ trang phục rực rỡ, tiếng cồng chiêng rộn rã, tiếng khèn, tiếng hát ngân vang, mà còn được điểm tô bởi những sắc màu đa dạng của cây bông. Trong đời sống tinh thần của người Thái, người Mường, cây bông luôn giữ một vị trí đặc biệt.

Không ai biết cây bông có tự bao giờ, chỉ biết rằng từ bao đời nay, mỗi mùa lễ hội, cây bông luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Không chỉ làm đẹp cho ngày hội của bản làng, cây bông còn mang theo những câu chuyện về tín ngưỡng, về sự sinh sôi và những ước vọng bình dị của con người.Trong quan niệm dân gian, hoa là biểu tượng của sự sinh sôi, nảy nở; những hình ảnh về mùa màng, muông thú gửi gắm mong ước về cuộc sống đủ đầy, bản làng bình yên, con người khỏe mạnh.

Để có một cây bông rực rỡ giữa ngày hội, những người làm phải chuẩn bị từ nhiều ngày trước. Thân cây thường được làm từ tre luồng già, chia thành nhiều tầng, rồi cắm những cành hoa được vót tỉa thủ công. Trên mỗi cành, những dải hoa nhiều màu sắc rủ xuống, xen giữa là hình chim, cá, muông thú và những vật dụng lao động sản xuất. Tất cả được thực hiện qua bàn tay khéo léo của các nghệ nhân. Mỗi cây bông có số tầng khác nhau, tương ứng với vai trò của người chủ lễ. Người chủ lễ càng có uy tín và vị trí cao trong cộng đồng, cây bông càng được tạo tác nhiều tầng. Những sắc xanh, đỏ, tím, vàng hòa vào nhau làm cây bông thêm phần rực rỡ.

Hiện diện trong các nghi lễ, cây bông là nơi cộng đồng cùng gặp gỡ, múa hát và kể lại câu chuyện về cuộc sống của mình. Những điệu múa quanh cây bông mô phỏng những công việc quen thuộc như lên nương, xuống suối bắt cá, vào rừng lấy măng... Những sinh hoạt bình dị ấy được tái hiện bằng động tác múa, tiếng chiêng, lời hát, như cách người vùng cao kể lại hành trình dựng bản, dựng mường và gắn bó với núi rừng.

Từ một biểu tượng trong nghi lễ, cây bông đã trở thành một phần không thể thiếu của đời sống văn hóa cộng đồng. Mỗi mùa lễ hội, cây bông lại khoe sắc, để những giá trị được trao truyền từ bao đời tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay.

Quỳnh Anh (tổng hợp)/Ảnh Tư liệu