[Thanh Hóa xưa và nay] Sức sống của di sản bên dòng Mã giang

Có những thanh âm rất đỗi mộc mạc, đó là tiếng trống, tiếng mõ, tiếng sênh hòa cùng câu hát và tiếng “hẹ, hẹ” ngân lên sau mỗi nhịp. Nhưng ở những làng quê bên dòng sông Mã, đó không chỉ là âm thanh của một trò diễn dân gian. Đó còn là thanh âm của ký ức, của cộng đồng và của một mạch nguồn văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Tú Huần là một trong những trò diễn dân gian đặc sắc đã tồn tại lâu đời ở Thanh Hóa. Tư liệu sưu tầm của ngành văn hóa từng ghi nhận hàng chục làng, xã ở vùng đồng bằng, duyên hải có trò diễn này. Từ Xuân Phả, Đông Anh, Thiên Linh, đến các làng ở khu vực Hoằng Hóa, Thiệu Hóa (cũ). Mỗi nơi có cách biểu diễn riêng, nhưng cùng gặp nhau ở hình thức múa hát tập thể, thường xoay quanh hình tượng một người mẹ và những người con.

Ở làng Vĩnh Trị, bên bờ Bắc sông Mã, trò Tú Huần được người dân gìn giữ như một “báu vật” của làng. Theo tư liệu địa phương, trò diễn gắn với đời sống tín ngưỡng, lễ hội và những sinh hoạt cộng đồng của cư dân nơi đây. Có thời điểm tưởng như mai một, nhưng rồi Tú Huần được khôi phục, tiếp tục được các thế hệ trao truyền.

Trò múa hát Tú Huần của làng Vĩnh Trị, xã Hoằng Quang, TP Thanh Hóa (nay là phường Nguyệt Viên) biểu diễn tại “Tuần văn hóa TP Thanh Hóa - TP Hội An” năm 2019.

Điều đáng quý nằm ở chính cách người dân gìn giữ di sản. Những người cao tuổi truyền lại từng câu hát, nhịp trống, cách cầm sênh, động tác múa cho lớp trẻ. Có người từ thuở thiếu niên đã tham gia đội diễn, đến khi tuổi cao vẫn tiếp tục truyền dạy cho con cháu.

Ở Vĩnh Trị, những “người con” tham gia trò diễn từng được lựa chọn từ độ tuổi thiếu niên. Khi trưởng thành, họ có thể tiếp tục đảm nhận những vai diễn khác. Cứ thế, “tre già, măng mọc”, trò diễn không bị đóng khung trong quá khứ mà sống cùng cộng đồng.

Các thành viên Câu lạc bộ Tú Huần tại làng Quỳ Chử bền bỉ gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống và gieo tình yêu di sản vào thế hệ trẻ.

Tại làng Quỳ Chử, xã Hoằng Giang - một vùng đất cổ bên sông Mã, Câu lạc bộ Tú Huần được thành lập năm 2020, quy tụ những thành viên là nông dân, cán bộ, công nhân viên chức, tiểu thương, người nghỉ hưu... Mỗi tháng một lần, họ lại tập luyện dưới mái đình cổ. Những con người bình dị ấy, khi tiếng sênh, tiếng trống vang lên, họ lập tức trở thành những “nghệ nhân của làng”. Không danh hiệu, không thù lao, nhưng trong họ luôn giàu lòng tự hào về di sản quê hương.

Từ những nghiên cứu về Tú Huần, nhiều câu hỏi về nguồn gốc, ý nghĩa của trò diễn vẫn còn được đặt ra. Có những cách lý giải khác nhau, thậm chí còn bỏ ngỏ để tiếp tục nghiên cứu.

Chính sự chưa thể giải thích hoàn toàn ấy, lại góp phần làm nên sức hấp dẫn của một di sản đã đi qua nhiều thế kỷ.

Điều chắc chắn hơn cả là Tú Huần đã trở thành một phần ký ức văn hóa của nhiều làng quê Thanh Hóa. Từ những vòng múa bên đình làng đến những buổi tập hôm nay, từ bàn tay các bậc cao niên đến bước chân của lớp trẻ, trò diễn vẫn đang được tiếp nối.

Mai Hương (tổng hợp)/Ảnh tư liệu