[Thanh Hóa xưa và nay] Tiếng cồng nối nhịp xưa và nay

Chiều xuống bản Mường, khi nắng cuối ngày khuất dần sau sườn núi, tiếng cồng chiêng lại ngân lên giữa không gian nhà sàn, hòa cùng nhịp sinh hoạt của cộng đồng. Âm thanh trầm hùng ấy đã gắn bó với người Mường qua nhiều thế hệ, trở thành một phần ký ức văn hóa của bản làng. Giữa nhịp sống hôm nay, cồng chiêng vẫn hiện diện trong những ngày hội, buổi sinh hoạt cộng đồng, nối những giá trị truyền thống với đời sống hiện đại.

Cồng chiêng và lời xường là hình thức diễn xướng mang đậm bản sắc văn hóa Mường.

Trong đời sống văn hóa của người Mường, cồng chiêng không đơn thuần là nhạc cụ biểu diễn. Mỗi loại có âm sắc và vai trò riêng, khi hòa quyện tạo nên bản hòa tấu mang sắc thái cộng đồng. Tiếng cồng chiêng còn gắn với những dịp hội hè, lễ nghi và sinh hoạt truyền thống, nơi mọi người cùng tham gia, cùng chia sẻ niềm vui và gìn giữ sự gắn kết của bản làng.

Song hành với cồng chiêng là lời xường - hình thức diễn xướng mang đậm bản sắc văn hóa Mường. Nếu tiếng cồng chiêng tạo nên âm hưởng mạnh mẽ, thôi thúc, thì lời xường gửi gắm những tâm tình, lời nhắn nhủ và cách bày tỏ tình cảm trong đời sống. Trong các hoạt động diễn xướng truyền thống, hai hình thức này bổ trợ cho nhau, góp phần tạo nên không gian văn hóa riêng, được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Người dân xã Vân Du biểu diễn cồng chiêng tại nhà văn hóa.

Theo thời gian, những biến đổi trong đời sống đặt ra yêu cầu gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, để tiếng cồng chiêng, lời xường không chỉ tồn tại trong ký ức hay được nhắc đến như những dấu tích của quá khứ.

Ở vùng đất Mường Đòn, xã Thành Vinh đã có hai câu lạc bộ văn hóa dân gian và 13 đội văn nghệ ở các thôn, với hàng trăm người tham gia duy trì các hoạt động văn hóa dân gian, góp phần giữ nhịp cồng chiêng và lời xường trong đời sống hiện nay.

Các thành viên trong Câu lạc bộ truyền đạt kinh nghiệm biểu diễn, góp phần giữ nhịp cồng chiêng và lời xường trong đời sống hiện nay.

Từ những buổi sinh hoạt chung, các giá trị truyền thống được trao truyền một cách tự nhiên. Người mới học từng bước làm quen với nhịp điệu, cách biểu diễn; những người đã có kinh nghiệm tiếp tục hướng dẫn, giúp lớp kế cận hiểu hơn về ý nghĩa của từng hình thức diễn xướng. Việc học và thực hành không chỉ nhằm tạo nên những tiết mục biểu diễn, mà còn góp phần bồi đắp sự hiểu biết, niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Ngày nay, tiếng cồng chiêng vẫn vang lên trong các dịp như Lễ hội Mường Đòn, ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc, lễ mừng cơm mới và nhiều hoạt động văn hóa tại địa phương. Từ không gian bản làng, các tiết mục cồng chiêng còn được giới thiệu tại những sân khấu, liên hoan nghệ thuật quần chúng. Mỗi hoạt động tạo thêm cơ hội để di sản được thực hành, lan tỏa và đến gần hơn với công chúng.

Đội cồng chiêng thôn Vân Đội, xã Thành Vinh diễu hành trong ngày hội Đại đoàn kết của thôn.

Tuy vậy, để tiếng cồng tiếp tục ngân vang qua nhiều thế hệ, việc bảo tồn không thể chỉ dừng ở những dịp lễ hội hay biểu diễn trên sân khấu. Điều quan trọng là duy trì hoạt động truyền dạy, tạo điều kiện để người trẻ tham gia và đưa những nét văn hóa truyền thống trở thành một phần tự nhiên của đời sống cộng đồng.

Khi cồng chiêng còn được thực hành, lời xường còn được cất lên trong những buổi sinh hoạt bản làng, mạch nguồn văn hóa Mường vẫn tiếp tục được nối dài.

Minh Hương