[Thanh Hóa xưa và nay] Trên đất Khang Cù xưa: Vùng đất mẹ Tơm và ngọn lửa trung kiên bên chân sóng

Sâu giữa những rặng phi lao làng biển, có một căn nhà ngói ba gian yên bình, đó là nhà mẹ Tơm - “địa chỉ đỏ” từng che chở cán bộ cách mạng. Trong căn nhà ấy, nhà thơ Tố Hữu, khi đó là cán bộ hoạt động bí mật từng viết và in báo “Đuổi giặc nước”. Trải qua hơn 80 năm, ngôi nhà ấy không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn là điểm tựa tinh thần, nơi hun đúc niềm tự hào và tri ân trong lòng bao thế hệ.

Vùng đất Khang Cù (Hanh Cù) xưa vốn là những dải cát trắng mịn, sát biển, quanh năm lộng gió hoang vu. Trong không gian khắc nghiệt ấy, con người bám biển, bám cát để sinh tồn. Chính từ sự nghèo khó nhưng can trường ấy, lòng yêu nước đã nhen nhóm và bùng cháy thành một ngọn lửa kiên trung.

Năm 1942, sau khi vượt ngục, đồng chí Tố Hữu đã tìm về Thanh Hóa để liên lạc với tổ chức, lãnh đạo phong trào. Về Thanh Hóa, ông được đồng chí Đinh Chương Phượng (con trai nhà lão thành cách mạng Đinh Chương Dương) bí mật đưa đến nhà Mẹ Tơm ở Hanh Cù - Hanh Cát để được chăm sóc, bảo vệ. Sang năm 1943, cơ quan Tỉnh ủy từ Lộc Tiên - Y Vích cũng được chuyển về căn nhà của Mẹ Tơm. Tại đây, gian buồng tranh vách đất của mẹ đã trở thành nơi in ấn tài liệu, nuôi giấu cách mạng.

Căn nhà của mẹ Tơm trên mảnh đất Hanh Cù. Ngôi nhà rơm ngày ấy không còn nữa, nhưng những kỷ vật in hằn ký ức về mẹ vẫn còn được con cháu đời sau lưu giữ cho đến tận bây giờ.

Mẹ Tơm tên thật là Nguyễn Thị Quyển (1880-1953). Chồng mẹ Tơm là ông Vũ Văn Sởn (1884-1945). Mẹ có 4 người con, cả nhà phải ở nhờ, đi làm thuê, cuốc mướn, tuy nghèo khổ nhưng mọi người trong gia đình mẹ Tơm đều giàu lòng yêu nước và cách mạng. Ngày ngày, đôi chân trần rảo bước trên cát nóng bỏng, mẹ đi chợ bán từng mớ rau để có tiền về nuôi các con - những chiến sĩ cách mạng đang được mẹ nuôi giấu. Và mẹ còn là một “chiến sĩ” năng nổ, anh dũng trên mặt trận tuyên truyền.

Những điều này đã được nhà thơ Tố Hữu ghi lại đầy chân thực: “Chợ xa, Mẹ gánh mớ rau xanh/ Thêm bó truyền đơn gọi đấu tranh/ Bãi cát vàng xưa in bóng Mẹ”. Còn khi đêm xuống, Mẹ lại âm thầm canh gác - “Bóng Mẹ ngồi canh lẫn bóng cồn”.Tinh thần yêu nước, ý chí cách mạng đã được Mẹ Tơm và những thế hệ người dân Hanh Cù, Hanh Cát tiếp nối. Hơn 80 năm trôi qua kể từ những ngày gian lao mà anh dũng ấy, ngọn lửa cách mạng nhen nhóm từ mái nhà tranh của mẹ Tơm vẫn cháy sáng và truyền lưu qua nhiều thế hệ.

Cách nhà tưởng niệm mẹ Tơm khoảng 50 mét là khu lăng mộ của mẹ Tơm, cũng được xây dựng lại khang trang.

Khu di tích lịch sử cách mạng nhà mẹ Tơm giờ đây đã được Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương tôn tạo trang nghiêm, trở thành “địa chỉ đỏ” quen thuộc giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ. Những hiện vật thiêng liêng như chiếc tráp cắt tóc dạo năm xưa, chiếc chum đựng gạo, hay hai nấm đất vuông vắn khắc những vần thơ ân tình của Tố Hữu... vẫn nằm đó như những chứng nhân vĩnh cửu.

Đứng trên mảnh đất Khang Cù xưa, lắng nghe tiếng sóng biển reo quanh hòn Nẹ, ngắm nhìn những rặng phi lao chắn cát xanh ngút ngàn, người ta càng thêm trân quý giá trị của độc lập, tự do. Đất và người dân Khang Cù hôm nay đang viết tiếp bài thơ về mẹ Tơm bằng tinh thần đoàn kết, nỗ lực vươn lên xây dựng quê hương ven biển ngày một giàu đẹp, xứng đáng với truyền thống hào hùng của cha ông.

Mai Hương