Trẻ em như búp trên cành (Bài 1): Phía sau cánh cổng trường học...

Bạo lực, xâm hại trẻ em không còn là những câu chuyện cá biệt. Đằng sau mỗi vụ việc là những tổn thương kéo dài về tâm lý, là sự im lặng của trẻ nhỏ và những khó khăn, trăn trở trong việc bảo vệ trẻ em từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng. Khi những “vết thương vô hình” ngày càng xuất hiện nhiều hơn, câu hỏi đặt ra không chỉ là xử lý thế nào, mà còn là làm sao để trẻ em được sống an toàn ngay từ đầu.

Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em Thanh Hóa phối hợp tổ chức Diễn đàn Trẻ em năm 2026 tại xã Vạn Lộc.

Ngăn chặn bạo lực học đường

Còn nhớ, vào trưa ngày 17/10/2025, tại xã Quảng Bình, em P.T.B.N. và em L.Q.H., cùng học tại Trường THPT Đặng Thai Mai đã xảy ra xô xát khiến em H. tử vong. Nguyên nhân bắt nguồn từ mâu thuẫn trong giờ thể dục. Chỉ sau đó nửa tháng, sáng 31/10/2025, tại Trường Cao đẳng Nông nghiệp Thanh Hóa (xã Triệu Sơn), nam sinh N.T.A.T., học sinh lớp 10, bị một nhóm học sinh lớp 11 hành hung trong giờ ra chơi. Dù được đưa đi cấp cứu nhưng do chấn thương sọ não quá nặng, em đã tử vong sau nhiều ngày điều trị.

Không chỉ là những vụ việc riêng lẻ, từ đầu năm 2025 đến nay, nhiều vụ bạo lực học đường xảy ra với tính chất nghiêm trọng, để lại hậu quả đau lòng. Theo các cơ quan chức năng, nguyên nhân xuất phát từ nhiều phía. Một bộ phận học sinh thiếu kỹ năng ứng xử, bị tác động bởi các nội dung bạo lực trên mạng xã hội, phim ảnh, trò chơi điện tử dẫn đến hành vi lệch chuẩn. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong quản lý, giáo dục trẻ có lúc chưa thật sự hiệu quả. Trước thực trạng đó, Công an tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo lực lượng công an cơ sở phối hợp với các ngành chức năng tăng cường phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi xâm hại trẻ em; rà soát, xử lý dứt điểm các vụ việc, không để kéo dài hoặc bỏ lọt. Đồng thời, nâng cao năng lực điều tra thân thiện đối với trẻ em bị xâm hại, đặc biệt là các vụ việc liên quan đến xâm hại tình dục trẻ em.

Tỉnh ủy Thanh Hóa cũng yêu cầu các đơn vị, địa phương tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo nhằm ngăn chặn tình trạng bạo lực học đường đang có chiều hướng gia tăng và ngày càng nghiêm trọng. Việc phòng tránh bạo lực học đường đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng việc đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục kỹ năng sống. Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục thường xuyên rà soát việc thực hiện các tiêu chuẩn trường học an toàn ở các cấp học để đảm bảo an toàn cho học sinh triển khai nhân rộng mô hình “Trường học an toàn”. Thời gian qua, Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em Thanh Hóa đã tổ chức nhiều hoạt động tư vấn nhóm cho học sinh với chủ đề “Cách phòng tránh và ứng phó tai nạn thương tích, bạo lực học đường” tại các trường học trên địa bàn tỉnh. Thông qua các buổi tư vấn, học sinh được trang bị kỹ năng nhận diện nguy cơ tai nạn, kỹ năng phòng tránh đuối nước, tai nạn giao thông, kỹ năng ứng xử khi xảy ra mâu thuẫn và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết. Chương trình góp phần giúp học sinh nâng cao khả năng tự bảo vệ bản thân, xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện.

Ấm áp "Ngôi nhà Ánh Dương"

Không chỉ đối mặt với bạo lực học đường, nhiều trẻ em còn là nạn nhân của xâm hại, bạo lực ngay trong chính gia đình hoặc từ những người thân quen. Điển hình, trong thời gian từ năm 2023 đến tháng 8/2025, L.Đ.C. (SN 1977, phường Đông Quang) đã nhiều lần thực hiện hành vi quan hệ tình dục với cháu bé hàng xóm tên L.T.Y.N. (SN 2012). Bố mẹ N. đi làm ăn xa, cháu sống cùng bà nội và suốt một thời gian dài N. bị đối tượng đe dọa, khống chế, sống trong sợ hãi. Một trường hợp khác là em N.V.H.N (12 tuổi, học sinh lớp 7 ở xã Vân Du) thường xuyên bị bố chửi bới, đánh đập. Tâm lý hoảng sợ khiến em nhiều lần bỏ nhà xuống ở với mẹ. Tháng 11/2025, sau khi gia đình gọi tới tổng đài 1800.1744, nhân viên “Ngôi nhà Ánh Dương” đã hỗ trợ tư vấn tâm lý, kết nối địa phương can thiệp, giúp em tiếp tục được đến trường.

Học sinh Trường THCS Hà Long, xã Hà Long được tư vấn cách phòng tránh, ứng phó tai nạn thương tích và bạo lực học đường.

Ông Nguyễn Văn Phúc, Trưởng Phòng Công tác xã hội và Quản lý Quỹ, Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em Thanh Hóa cho biết: Từ khi thành lập tháng 2/2022 đến tháng 5/2025, đường dây nóng Ngôi nhà Ánh Dương của Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em đã tiếp nhận 2.956 cuộc gọi đến, trong đó có 391 cuộc gọi liên quan đến trẻ em; thực hiện can thiệp, trợ giúp thành công cho 102 trẻ em là nạn nhân của xâm hại tình dục, bạo lực trên địa bàn tỉnh. Riêng năm 2025 đã tiếp nhận 933 cuộc gọi, trong đó có 77 cuộc liên quan đến trẻ em và đã hỗ trợ, can thiệp cho 35 trường hợp trẻ em cần bảo vệ khẩn cấp. Phía sau những cuộc gọi ấy là rất nhiều câu chuyện đau lòng. Có em bị xâm hại trong thời gian dài nhưng không dám kể với ai. Có em rơi vào trạng thái hoảng loạn, sợ hãi, né tránh giao tiếp sau tổn thương. Điều trẻ em cần không chỉ là sự hỗ trợ sau biến cố mà quan trọng hơn là được bảo vệ từ sớm. Gia đình cần trở thành “lá chắn” đầu tiên, nơi trẻ được lắng nghe, chia sẻ và đồng hành. Nhà trường cần xây dựng môi trường học tập an toàn, tăng cường giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ và ứng xử cho học sinh. Cùng với đó, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh truyền thông, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các vụ việc liên quan đến trẻ em.

Bên cạnh bạo lực và xâm hại, trẻ em còn đối mặt với nhiều nguy cơ tai nạn thương tích, đặc biệt là đuối nước. Với hệ thống sông, suối, ao hồ dày đặc, nhiều khu vực vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho trẻ em do thiếu rào chắn, biển cảnh báo hoặc sự giám sát cần thiết. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vừa ký Công điện số 40/CĐ-TTg ngày 19/5/2026 về tăng cường công tác phòng, chống đuối nước đối với trẻ em; yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục kỹ năng an toàn trong môi trường nước, dạy bơi an toàn và tăng cường phối hợp giữa gia đình với nhà trường trong quản lý trẻ em, nhất là dịp nghỉ hè.

Bảo vệ trẻ em không thể chỉ bắt đầu khi sự việc đã xảy ra. Bởi không phải mọi đứa trẻ bị tổn thương đều biết cách kêu cứu. Có em chọn im lặng vì sợ hãi, có em nghĩ rằng sẽ không ai tin mình. Và vì thế, điều trẻ em cần đôi khi không chỉ là sự can thiệp sau tổn thương, mà là một môi trường đủ an toàn để các em được lắng nghe, được chở che và được uốn nắn, răn dạy từ khi còn là “búp trên cành”.

Bài và ảnh: Ngọc Huấn