Về hội Kẻ Tổ xem trổ tài “cá giải cơm thi”

Cứ mỗi kỳ lễ hội, làng Quỳ Chử (xã Hoằng Giang) lại náo nức trong nhịp trống rộn ràng, nơi mà trò diễn “Cơm thi cá giải” được bà con Nhân dân và du khách đón chờ. Không đơn thuần là một trò chơi dân gian, đây là linh hồn của hội làng, một biểu hiện rực rỡ của văn hóa cư dân nông nghiệp, sông nước đã bồi đắp qua nhiều thế hệ tại vùng đất cổ hạ lưu sông Mã.

Trò diễn được tổ chức trên ao trước đình Trung. Năm 2026, ngoài 4 đội thi trong làng, trò “Cơm thi cá giải” còn sự góp mặt của đội Cần Giờ - đội thi của con em xa quê đang sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh về quê dự hội.

Thành viên các đội thi trong trang phục truyền thống tập trung tại bến trước trước giờ thi

Ngược dòng thời gian về với những cứ liệu lịch sử, Quỳ Chử được định danh là một trong những làng cổ tiêu biểu của xứ Thanh, nơi cư dân Việt cổ đã chọn làm điểm dừng chân từ rất sớm. Những dấu tích khảo cổ tại di chỉ bãi Chùa và đồng Cáo với các khu mộ táng đã minh chứng cho một nền văn minh bản địa phát triển bền bỉ qua hàng ngàn năm.

Các đội thi chèo thuyền quanh ao chào khán giả.

Trò “Cơm thi cá giải” là trò diễn được mong đợi tại hội làng Quỳ Chử.

Thuở ban đầu, vùng đất này có tên gọi là Kẻ Tổ, nổi danh là một “phường cá” trù phú nhờ hệ thống sông ngòi, ao đầm dày đặc, đặc biệt là dòng sông Dọc bao quanh. Chính điều kiện tự nhiên này đã hình thành nên sinh kế đặc thù của người dân nơi đây: vừa trồng lúa nước, vừa đánh bắt thủy sản, tạo tiền đề cho sự ra đời của những hình thức sinh hoạt văn hóa gắn liền với sông nước.

Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên.

Trò diễn “Cơm thi cá giải” chính là sự tái hiện sinh động đời sống sinh kế ấy trên những chiếc thuyền nan chòng chành rẽ nước giữa mặt ao đình. Trong không gian náo nhiệt, người xem được chứng kiến sự phối hợp nhịp nhàng các thành viên trên chiếc thuyền nhỏ.

Người đàn ông phô diễn sức mạnh và sự tháo vát qua những nhịp chèo, tay quăng chài, thả câu bắt cá. Người phụ nữ lại thể hiện sự đảm đang, khéo léo khi vừa giữ lửa nhóm bếp, vừa vo gạo nấu cơm ngay trên thuyền.

Đội Cần Giờ là đội thi đánh được chú cá có trọng lượng lớn nhất trong hội làng năm 2026

Những con cá tươi rói vừa bắt được từ lòng ao nhanh chóng được chế biến thành các món ăn dân dã như cá rán, cá kho, canh chua, để rồi cùng với nồi cơm dẻo thơm tạo nên một mâm cỗ hoàn chỉnh ngay giữa sóng nước.

Nổi lửa dưới lòng thuyền.

Mâm cỗ hình thành sau mỗi vòng chèo.

Các đội thi nhận được sự cổ vũ trên bờ...

...và cổ vũ trên thuyền.

Vượt lên trên một cuộc thi tài nội trợ, “Cơm thi cá giải” chứa đựng triết lý nhân sinh sâu sắc về sự đồng lòng, gắn kết giữa vợ và chồng trong hành trình mưu sinh.

Kết thúc cuộc thi, những mâm cơm được thành kính dâng lên Thành hoàng làng, thay cho lời tri ân tiên tổ và gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.

Sửa soạn mâm cơm, chuẩn bị chấm giải.

Mâm cơm được trang trí khéo léo, đẹp mắt.

Tiêu chí chấm không chỉ nằm ở số lượng cá bắt được mà còn ở chất lượng món ăn, sự khéo léo trong chế biến và cách trình bày mâm cỗ.

Không chỉ dừng lại ở giá trị giải trí, “cơm thi cá giải” còn là một nghi thức văn hóa mang đậm yếu tố tín ngưỡng, khi thành quả lao động được dâng lên thần linh như lời tri ân và cầu phúc cho xóm làng.

Trải qua bao biến thiên của thời gian, khi tiếng trống hội lại vang lên, trên mặt ao đình trò diễn “Cơm thi cá giải” vẫn bền bỉ tồn tại như một mạch nước ngầm nuôi dưỡng hồn làng, đưa những người con Quỳ Chử về với cội nguồn và những giá trị văn hóa truyền thống thiêng liêng.

Minh Quyên