Xuân trên đất mía

Khi sắc xuân đang chộn rộn, khắp làng trên xóm dưới xã Thạch Bình lại thức cùng ánh lửa hồng bên nồi mật mía đêm đông. Trong cái rét ngọt những ngày giáp Tết, hương mật thơm nồng nàn như gom góp cả tinh túy đất trời, quyện vào gió sớm mang theo hồn quê xứ sở.

Nhịp lao động rộn ràng trong lò nấu mật mía xã Thạch Bình những ngày cuối năm.

Những ngày cuối năm, chúng tôi về Thạch Bình trong cái lạnh dịu nhẹ của tiết trời cuối đông. Sương sớm còn vương trên những lối mòn dẫn vào làng. Không gian yên ả thường ngày được thay thế bằng nhịp điệu lao động rộn ràng, hối hả. Trên các tuyến đường liên thôn, từng chuyến xe chở mía nối đuôi nhau về các sân lò nấu mật. Tiếng máy ép hòa cùng tiếng nói cười rôm rả, báo hiệu một mùa mật mới lại về, mang theo hương vị Tết đang đến rất gần.

Thạch Bình hôm nay là xã được hình thành từ việc sáp nhập bốn xã Thạch Bình, Thạch Sơn, Thạch Long và Thạch Cẩm, với diện tích tự nhiên hơn 90km², dân số gần 40.000 người. Trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều lĩnh vực đời sống có những đổi thay, song nghề nấu mật mía vẫn được người dân gìn giữ như một phần thân thuộc của làng quê, gắn bó với ký ức và sinh hoạt thường ngày của bao thế hệ.

Người dân xã Thạch Bình hối hả thu hoạch mía.

Tại các lò nấu mật, những khúc mía tím óng, chắc thân, căng đầy nhựa ngọt được xếp gọn gàng bên sân. Nước mía sau khi ép chảy ra xanh trong, được lọc kỹ rồi đổ vào những chảo gang lớn đặt trên bếp lửa đỏ hồng. Lửa reo lách tách, mật dần sôi lên, sánh lại theo từng nhịp khuấy đều tay của người thợ. Trong làn khói quyện cùng hơi sương buổi sớm, mùi mật mía lan tỏa khắp không gian, vừa ngọt lành, vừa ấm áp, gợi cảm giác sum vầy rất riêng của những ngày Tết cổ truyền.

Trong làn khói mùi mật mía lan tỏa khắp không gian, vừa ngọt lành, vừa ấm áp.

Gắn bó với nghề nấu mật mía hơn 30 năm, ông Tào Văn Tiến (50 tuổi) ở thôn Đồng Hương, xã Thạch Bình, vừa khuấy chảo mật vừa trò chuyện cùng chúng tôi. Ông Tiến cho biết, trước đây nghề nấu mật chủ yếu phục vụ nhu cầu gia đình, làm quà biếu họ hàng mỗi dịp Tết. Thu nhập không đáng kể, lại phụ thuộc nhiều vào thời tiết. “Bây giờ nghề phát triển hơn, mật mía Thạch Bình làm ra có thương hiệu, có đầu ra ổn định nên người làm nghề cũng yên tâm gắn bó” - ông Tiến chia sẻ.

Theo ông Tiến, nấu mật mía là công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm. Lửa phải giữ đều, tay khuấy phải liên tục, mắt không rời mặt chảo. Chỉ cần chậm tay hoặc quá lửa, mẻ mật sẽ mất màu, giảm độ sánh và vị ngọt tự nhiên. “Làm lâu mới quen, chỉ cần nhìn màu mật và nghe tiếng sôi là biết mẻ đó đạt hay chưa” - ông nói nhưng ánh mắt vẫn không rời chảo mật đang sôi sánh.

Ông Tiến kể: "Ngày trước vào vụ nấu mật gia đình phải dùng sức trâu để ép mía. Hiện nay, nhờ đầu tư máy móc hiện đại, năng suất tăng lên rõ rệt. Mỗi năm, cơ sở của gia đình tôi ép hơn 150 tấn mía, bắt đầu từ khoảng tháng 8 âm lịch. Trung bình 1 tấn mía tươi sau khi ép và nấu cho ra khoảng hơn 1 tạ mật mía. Có thời điểm, khách hàng trong và ngoài tỉnh đến thu mua tại chỗ, sản phẩm làm ra không đủ cung ứng. Nhờ mật mía mỗi năm gia đình tôi có thu nhập từ nghề mật mía hơn 60 triệu đồng".

Mật mía sánh vàng trong bếp lửa làng quê Thạch Bình những ngày giáp Tết, mang theo hơi ấm sum vầy và hương vị ngọt lành của mùa xuân.

Những năm gần đây, nghề nấu mật mía ở Thạch Bình đã có bước chuyển mình rõ nét. Từ sản xuất thủ công nhỏ lẻ, hơn 30 hộ dân trên địa bàn đã mạnh dạn đầu tư máy ép, cải tiến quy trình kỹ thuật, liên kết thành các tổ hợp tác và hợp tác xã. Việc liên kết giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tạo điều kiện thuận lợi trong xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đặc biệt, tháng 9/2022, sản phẩm mật mía truyền thống của xã Thạch Bình được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Việc được chứng nhận đã góp phần nâng cao uy tín sản phẩm, mở ra hướng đi mới cho làng nghề, tạo thêm động lực để người dân địa phương tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống trong bối cảnh kinh tế nông thôn ngày càng đổi mới.

Theo ông Nguyễn Quốc Long, Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Bình, hiện nay trên địa bàn có 4 sản phẩm OCOP 3 sao, trong đó mật mía là đặc sản truyền thống tiêu biểu. Việc phát triển sản phẩm OCOP đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Đồng thời, thúc đẩy sản xuất theo chuỗi liên kết, hướng tới phát triển bền vững.

Mật mía Thạch Bình, vị ngọt làng quê được chắt lọc, gửi gắm trong những món quà Tết.

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mật mía còn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa của người dân Thạch Bình. Trong mâm cỗ ngày Tết, hũ mật mía vàng óng thường được dùng để làm bánh, nấu chè, kho cá. Vị ngọt thanh của mật hòa quyện trong không khí sum vầy, trở thành ký ức thân thương, gợi nhắc về hương vị quê nhà mỗi độ xuân về.

Rời Thạch Bình khi chiều muộn buông xuống, sương lại bảng lảng trên những con đường làng. Trong hành trang của chúng tôi là vài chai mật mía còn ấm hơi bếp. Trên vùng đất mía yên bình ấy, những bếp lửa nấu mật vẫn đỏ hồng mỗi độ Tết đến xuân về. Từ một nghề truyền thống bình dị, mật mía Thạch Bình hôm nay đã được nâng tầm thành sản phẩm OCOP, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân nông thôn, góp phần làm ấm thêm mùa xuân trên vùng quê xứ Thanh.

Hơ Chứ