Anh Cu Đơ

Tôi vừa về đến nhà đã nghe cha tôi nói: “Tết ni bố mi về mà xem, nhiều chuyện vui lắm. Xã được công nhận đạt chuẩn NTM kiểu mẫu. Anh Cu Đơ làm biệt thự trên khu đất ngoài phố để tết này cưới bác sĩ Hằng, em cô giáo Nguyệt bạn học của bố mi và anh Cu Đơ đó!”. “Thế thì chú thím Phương vui lắm rồi!”.

Minh họa: BH

Nói là anh Cu Đơ nhưng chỉ ba, bốn năm nữa là chúng tôi vào ngưỡng “tứ thập nhi bất hoặc” rồi!. Ngày nhỏ anh Sơn, tức là anh Cu Đơ ấy thuộc loại biếng ăn, chậm lớn. Chín mười tuổi rồi mà chỉ bằng đứa sáu bảy tuổi. Là con thứ hai nên bố anh gọi vui là anh Cu Đơ mãi rồi thành quen. Chỉ khi thầy giáo điểm danh theo sổ của lớp anh Cu Đơ mới được gọi đúng tên khai sinh là Phan Hoàng Sơn.

Tốt nghiệp khoa Sinh học Đại học Sư phạm Vinh, anh nhập ngũ theo chế độ nghĩa vụ quân sự. Năm được giải ngũ về quê lại gặp thời các công ty may mặc, công ty giày da đang nở rộ. Một tháng lương của người đi làm công ty mua được trên dưới tấn lúa. Nhiều nam thanh, nữ tú trong làng học xong đại học, cao đẳng xin việc không được, nếu không vào Nam ra Bắc tìm việc hoặc đi xuất khẩu lao động thì cứ các công ty mà thẳng tiến.

Tôi ra trang trại của anh Cu Đơ thấy hàng chục thanh niên trẻ buộc sau xe máy những thùng to đựng những túi hai ba trái, túi thì bốn năm trái dưa vàng bóng và những bông hoa cúc, hoa ly được gói và xếp chèn cẩn thận. Tôi hỏi cậu Tuyên, sinh viên gần nhà tôi về nghỉ tết, mua cho ai mà nhiều thế? Em làm shipper cho bác Cu Đơ kiếm tiền tiêu tết, bác ạ! Vừa lúc anh Cu Đơ từ nhà màng bên khu đồi trước mặt về. Anh giải thích: Tìm việc cho các cô cậu sinh viên về nghỉ tết đấy. Giao hàng cho số khách hàng các làng xung quanh, đặt qua điện thoại và yêu cầu nhận đúng 28 và 29 tết. Một số người làng ta lại thích đến trang trại mua dưa, mua hoa về bày ngũ quả. Có thể, là chiều thôi. Khách hàng là thượng đế mà! Hàng hợp đồng của các siêu thị và các cửa hàng dưới thành phố và các tỉnh gửi chuyển xong hôm kia, hôm kìa cả rồi. Để họ còn kịp bán tết. “Nghe mấy ông trên xã nói ông đi Savannakhet nên hôm xã đón NTM kiểu mẫu không về chung vui được?”. “Mình sang ký hợp đồng nhập khẩu điện gió về ta”. “Đọc báo biết điện gió lại là của một công ty người Việt ta xây dựng bên ấy?”. “Cái anh Kim Hoàng hậu này mình thấy ở các tỉnh miền trong họ chỉ trồng ba vụ, vào những tháng tiết trời nắng ấm”. Anh Cu Đơ chỉ tay lên trời cười, nói: “Nhờ có hệ thống nhà màng này với các thiết bị điều tiết ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, hệ thống tưới tự động có điều khiển dẫn nước cũng như các chất dinh dưỡng đến từng gốc cây, cung cấp theo từng thời kỳ phát triển nên các dưa này có thể trồng quanh năm. Hai năm nay mình đã dùng ba nhà kính loại 2.000m2 như thế này trồng dưa Kim Hoàng hậu và dưa lưới phục vụ thị trường tết theo đặt hàng của các siêu thị và một số quầy rau, hoa quả sạch. Từ đầu năm mình đã tính phải thu hoạch vụ thứ 3 vào cỡ rằm tháng 9 âm lịch. Dành mấy tuần để dọn dẹp, phơi mặt bằng và thay các giá thể mới. Tranh thủ những ngày tháng 10 còn nắng ấm thì bắt đầu trồng vụ thứ tư. Vụ nắng ấm mỗi nhà màng trồng năm ngàn cây, vụ rét chỉ trồng hơn ba ngàn cây. Bọn mình còn trang bị thêm một lớp màng dự trữ để kéo trùm toàn bộ nhà màng trong những ngày rét đậm. Vụ tết năm nay, 3 nhà màng này được gần 15 tấn quả, với giá xuất vườn cho các siêu thị, các quầy rau, quả sạch trong dịp tết cao hơn các vụ trước từ 35 đến 40%. Trừ tất cả các chi phí đầu vào như giống, phân, nhân công, khấu hao nhà màng và máy móc đi thì lợi nhuận lại có phần hơn vụ nắng ấm. Nhưng cái thắng đậm của vụ thứ tư này là đáp ứng được nhu cầu thị trường. Lại nữa, các nhân công lao động thời vụ có việc làm, không đứt gãy thu nhập. Có cái tết tươm hơn. Vụ dưa phục vụ tết bọn mình phải chia ra 30% dành cho các siêu thị, 50% cho các thương lái và các quầy hoa quả sạch, 20% bán cho bà con quen biết tại vườn và bán online. Thế mới đẻ ra mấy cô, cậu shipper như ông vừa thấy. Mấy nhà màng còn lại, trồng các loại rau và hoa phục vụ tết lợi nhuận cũng không kém các nhà màng này...”. “Ông đã giải quyết thông được hàng vào các siêu thị?”. “Sau khi trang trại của mình được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, rồi sản phẩm dưa của mình đạt OCOP 4 sao, mình hoàn tất các hồ sơ để đưa hàng vào siêu thị để khẳng định vị trí và quảng bá sản phẩm của mình. Có điều là họ trả tiền chậm nên quay vòng vốn khó khăn, không có lợi cho mục tiêu trồng cây ngắn ngày. Đấy là chưa kể nhiều thủ tục, giấy tờ. Lần đầu mình đưa 3 sản phẩm là dưa vàng Kim Hoàng hậu F1, dưa lê vàng Nhật và dưa lưới Nhật vào Siêu thị BT Mart. Mỗi sản phẩm mình phải đóng chi phí quầy mười triệu đồng, cộng thêm mười triệu đồng hồ sơ công ty. Như vậy là chỉ riêng chào hàng ba loại dưa công ty mình đã mất bốn mươi triệu rồi. Tính ra thì bán ngay tại ruộng cho các thương lái theo kiểu tiền giao cháo múc thì lợi nhuận cao hơn. Nói thật với ông, như sản phẩm của công ty mình nhiều khách hàng đã biết đến từ khi mình chưa vào siêu thị nên mình chỉ ký hợp đồng với siêu thị vừa phải còn phần nhiều mình ký với các quầy rau, quả sạch hoặc hợp tác với siêu thị mini ở trong và ngoài tỉnh còn dễ thở hơn. Một số start-up chạy con đường này con đường khác để đưa hàng được vào siêu thị vì còn mới mẻ, thiếu kinh nghiệm, vốn mỏng, hàng ít người biết đến thì bở hơi tai. Cuối cùng các start-up, mặc dù rất muốn kết nối với siêu thị, cũng phải ngậm ngùi bỏ ý định. Và, các start-up đã tìm đến mình. Anh em ngồi lại bàn bạc mới ngẫm ra: Không phải chỉ có con đường đưa hàng vào siêu thị mới nâng cao được uy tín công ty. Uy tín là ở chất lượng sản phẩm của công ty mình làm ra phải được đông đảo khách hàng công nhận tươi, ngon, bổ và giá cả hợp lý. Phải kết nối lại để cùng nhau phát triển. Và ông biết không, có hai gia trại ở xã mình và ba gia trại ở hai xã cạnh ta đề nghị mình đứng ra thành lập tổ hợp tác Hoàng Đức này để giải quyết khâu tiêu thụ sản phẩm. Nhà thì một, nhà thì hai nhà màng. Năm thành viên bảy nhà màng với mình năm nhà màng thành ra mười hai nhà màng trồng các loại dưa và còn một số sản phẩm trồng ngoài nhà màng như: chuối, ổi, ngô ngọt... tổng diện tích hơn 5 héc-ta. Một lượng sản phẩm khá lớn. Thấy vậy, ông bà bô có vẻ lo lắng. Nhất là mẹ mình, bà lo từ chỗ mình chỉ tiêu thụ sản phẩm của một trang trại giờ chuyển sang bán chung sản phẩm cho sáu trang trại. Nhưng biết làm sao được. Họ đã tin mình, mình phải cố gắng thôi. Tổ hợp tác thống nhất sản xuất các sản phẩm thị trường cần, làm theo đơn đặt hàng. Mỗi thành viên phải nâng cao chất lượng sản phẩm bằng áp dụng khoa học - kỹ thuật. Nghiêm ngặt trong các quy trình tự kiểm soát đầu vào và quá trình chăm sóc phát triển của cây trồng để sản phẩm đạt yêu cầu tương đồng giữa các thành viên. Đến khi thu hoạch, các sản phẩm phải phân thứ hạng. Mình đã thay mặt tổ ký cam kết cung ứng với các siêu thị và các quày hàng rau quả sạch, các cửa hàng hoa. Nếu không đạt số lượng, chất lượng như thỏa thuận sẽ phải chịu phạt, thậm chí cắt hợp đồng nên các thành viên đã tự nguyện liên kết buộc phải tuân thủ các tiêu chí đã giao ước. Năm nay tổ hợp tác bọn mình xuất bán hơn 200 tấn dưa các loại và gần một trăm tấn các sản phẩm khác cho các siêu thị, các quày rau hoa quả sạch, các thương lái trong và ngoài tỉnh.. Khoảng 45 đến 50 tấn bán qua hệ thống online và cho bà con là khách quen biết đến mua tại vườn”.

*

Nhớ lại ngày anh Cu Đơ chuẩn bị khởi nghiệp, bố anh muốn anh theo nghề của mình nên khuyên anh trước mắt cưới vợ và chờ để đi dạy học. Mẹ anh, những năm tại chức ở Agribank đã nhiều lần đi thẩm định những trường hợp chủ trang trại cần vay vốn. Bà lắng nghe anh trình bày ý định làm nông nghiệp công nghệ cao bằng trồng dưa Kim Hoàng hậu, dưa lưới và hoa trong nhà màng và kinh nghiệm anh đã có được khi cùng đơn vị trồng và cung cấp rau, củ, quả cho các đơn vị trực trong quân đội. Bà đã bàn với ông ủng hộ ý định làm nông nghiệp công nghệ cao của con. Còn hôn nhân là cả một quá trình hẹn hò tìm hiểu, không thể một sớm một chiều mà có thể đến trong công việc và giao tiếp hàng ngày! Bà nói với con: “Bố mẹ có số tiền định làm cái nhà trên lô đất ngoài phố. Có ý định sẽ mở một cái shop nhỏ ở tầng một, bán các đồ lưu niệm và đồ làm đẹp cho giới trẻ. Mẹ làm lấy vui là chính. Bây giờ ý con tập trung vào làm nông nghiệp công nghệ cao thì con dùng số tiền ấy mà đầu tư. Về đất, theo mẹ biết cấp xã ta đang còn đất có thể cho cá nhân thuê để khởi nghiệp phát triển kinh tế. Hợp đồng 5 năm một. Nếu sau 5 năm Nhà nước chưa sử dụng đến thì xã lại tiếp tục cho ký hợp đồng thuê lại. Làm nông nghiệp công nghệ cao tức là tác động vào chuỗi giá trị sản phẩm”.

Tính đi tính lại mãi rồi anh Cu Đơ quyết định hợp đồng thuê 2,2 héc-ta đất, thời hạn 5 năm một để mở trang trại. Khởi đầu anh ký hợp đồng với công ty TB làm 1 nhà màng với diện tích 2.000m2, đầy đủ hệ thống tưới tự động Israel và các giá thể trồng dưa vàng Kim Hoàng hậu F1. Anh thuê 8 nhân công. Phân làm 2 nhóm, đổi chiều đi tham quan học cách làm giá thể, gieo hạt, chăm sóc cây dưa Kim Hoàng hậu trong nhà màng và tham gia trồng ngô ngọt và khoai môn một chỉ, dưa chuột, măng tây, ổi... trên phần đất chưa làm nhà màng. Công việc bước đầu trôi chảy. Những năm sau, mỗi năm anh dựng thêm một nhà màng. Giờ anh đã có 5 nhà màng và hơn 1 hec-ta trồng ổi, bưởi da xanh, khoai môn, ngô ngọt... Vui chuyện, tôi hỏi anh Cu Đơ: “Chuyện cưới xin đến đâu rồi?”. “Hai cụ bên ấy xem ngày và đã thống nhất với hai cụ nhà mình. Mùng mười tháng Giêng cưới. In giấy mời rồi. Mùng 6 nạp tài, liên hoan ngày mùng 7 mùng 8 mùng 9”. “Thế là ông năm nay đã bội thu rồi sang năm lại bội thu tiếp nhá!”.

Tôi và anh Cu Đơ từ trang trại về, các ngõ xóm nhiều nhà đã treo cờ và giăng những dây đèn nhấp nháy xanh đỏ. Những bản nhạc bolero và những khúc dân ca đã vang lên trong nắng xuân như đang đưa tết về từng nhà.

Truyện ngắn của NGUYỄN HUY SÚC