Bó Nủa - xanh giữa đại ngàn Pù Luông

Nằm trong vùng lõi Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, thôn đặc biệt khó khăn Bó Nủa (xã Cổ Lũng) đang vươn mình khởi sắc. Nhờ sự đoàn kết của đồng bào Thái cùng định hướng phát triển du lịch và chuyển đổi kinh tế đúng đắn, Bó Nủa mở ra nhiều kỳ vọng mới giữa đại ngàn.

Khu tái định cư thôn Bố (nay là thôn Bó Nủa) góp phần ổn định đời sống người dân.

Ổn định đời sống sau sáp nhập

Từ ngày 1/7/2026, thôn Bó Nủa được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai thôn Bố và Nủa cũ. Thôn hiện có 298 hộ gia đình với 1.256 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc Thái chiếm tới 95%.

Anh Ngân Văn Luật, trưởng thôn Bó Nủa, cho biết: “Sau sáp nhập, tình hình của bà con về cơ bản rất ổn định. Bà con đoàn kết, chấp hành tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Tên gọi của thôn sau khi hợp nhất được Nhân dân rất đồng tình ủng hộ. Hiện nay, ban công tác mặt trận và chi bộ thôn đã thông qua, triển khai các nội dung công việc và các hoạt động của thôn đã đi vào ổn định”.

Sự đồng lòng của người dân là nền tảng quan trọng giúp Bó Nủa vượt qua những biến động. Trở lại thời điểm trước năm 2017, nhiều hộ dân ở thôn Bố sống rải rác trên các sườn đồi cao, luôn phải đối mặt với nguy cơ sạt lở đất mỗi mùa mưa bão. Trước tình hình đó, khu tái định cư Bó Nủa thuộc thôn Bố cũ được hình thành, kịp thời di dời 35 hộ gia đình đến nơi ở mới an toàn. Hiện tại, chính quyền địa phương đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ cho các lô đất còn lại để đưa toàn bộ các hộ dân nằm trong vùng nguy cơ sạt lở ra khu tái định cư, giúp bà con an tâm an cư lập nghiệp.

Bên cạnh những chuyển biến tích cực, Bó Nủa vẫn đang đối mặt với nhiều bài toán khó. Sau sáp nhập, địa bàn thôn rộng, dân cư sinh sống thưa thớt và không đồng đều. Toàn thôn hiện vẫn còn 30 hộ nghèo, trong khi tỷ lệ hộ cận nghèo chiếm đa số. Đường giao thông về bản còn nhiều khó khăn, nước sinh hoạt cũng là một trăn trở kéo dài của người dân. Do địa chất bên dưới có nhiều đá ngầm nên địa phương không thể khoan giếng. Từ trước đến nay, bà con phải tự kéo đường dây dẫn nước từ các mó nước tự nhiên trên núi về bể chứa của từng gia đình. Nỗi lo nước sinh hoạt dần được tháo gỡ khi dự án nhà máy nước sinh hoạt do Tổ chức Tầm nhìn thế giới tài trợ chuẩn bị khởi công. Lấy nước từ đập Bó Nủa, dự án sẽ cấp nước sinh hoạt cho toàn thôn và tiến tới mở rộng ra trung tâm xã.

Nơi đầu nguồn mó Nủa, người dân bắt đầu làm dịch vụ, phát triển du lịch cộng đồng.

Thôn cũng nhận được sự quan tâm về giáo dục. Phân hiệu Bó Nủa thuộc Trường TH&THCS Lũng Cao, xã Cổ Lũng hiện có 5 lớp học với 120 học sinh tiểu học và 5 giáo viên giảng dạy. Thầy giáo Mai Văn Xuân, Phó hiệu trưởng phụ trách phân hiệu chia sẻ, đa số học sinh là con em đồng bào Thái, nhiều em có bố mẹ đi làm ăn xa. Dù điều kiện còn thiếu thốn, các thầy, cô vẫn bám bản gieo chữ.

Tiềm năng cho phát triển du lịch cộng đồng

Nguồn sống chủ yếu của người dân Bó Nủa hiện nay vẫn dựa vào sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và buôn bán nhỏ lẻ, một số thanh niên đi làm việc tại các công ty. Thôn sở hữu khoảng 28ha đất nông nghiệp, trong đó có 23ha trồng lúa. Nhìn từ trên cao, cánh đồng Bó Nủa hiện lên xanh mướt với những thửa ruộng bậc thang ôm trọn lấy chân núi. Vào vụ đông, bà con tranh thủ trồng ngô và các loại rau màu. Để nâng cao giá trị sản xuất, Bó Nủa đang khuyến khích bà con cải tiến cơ cấu cây trồng, vật nuôi như trồng cây dược liệu, trồng mướp đắng theo dự án, nuôi con đặc sản như vịt Cổ Lũng, nuôi gà đồi theo quy mô tập trung và bài bản hơn. Đặc biệt, Bó Nủa đang nắm giữ “chìa khóa” quan trọng để làm du lịch cộng đồng.

Những thửa ruộng bậc thang xanh mướt ở Bó Nủa.

Nằm ở vùng lõi Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, Bó Nủa sở hữu cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ. Điểm nhấn nơi đây chính là đập Bó Nủa - nơi khởi nguồn của dòng suối Nủa với làn nước trong xanh, không khí trong lành và mát rượi quanh năm. Trong lòng núi Bó Nủa còn có hang Nủa, một hang động sâu mang vẻ đẹp huyền bí từng thu hút nhiều lượt du khách khám phá. Bên cạnh cảnh sắc, bản sắc văn hóa Thái chính là “hồn cốt” để làm du lịch. Bà con vẫn giữ được các điệu múa Thái, bài khặp truyền thống. Nghề dệt thổ cẩm cùng ẩm thực địa phương phong phú là những thuận lợi cho du lịch cộng đồng. Nhận thấy tiềm năng đó, một số hộ dân đã bắt đầu nhạy bén làm dịch vụ. Gia đình anh Vi Văn Mừng và chị Hà Thị Sang nằm ngay cạnh thửa ruộng bậc thang xinh đẹp đã tận dụng lợi thế cảnh quan để mở cửa hàng bán lẻ, phục vụ ăn uống và bia giải khát cho du khách. Ngay dưới chân núi, phía dưới đầu nguồn mó Nủa, các hộ gia đình anh Hà Văn Trường, Hà Văn Tơ cũng đã chủ động mở dịch vụ phục vụ khách du lịch.

Trong cuộc trò chuyện với chúng tôi, Chủ tịch UBND xã Cổ Lũng Lê Văn Hoài và Phó Chủ tịch UBND xã Hà Khắc Diệp đều bày tỏ nhiều trăn trở và định hướng phát triển cho địa phương. Các đồng chí lãnh đạo xã khẳng định, cùng với thác Hiêu hay Son Bá Mười, Bó Nủa là điểm đến chứa đựng tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch cộng đồng, giúp kết nối mạng lưới du lịch sinh thái toàn vùng Pù Luông. Hiện nay, xã Cổ Lũng đang tiến hành khảo sát, lập quy hoạch để thu hút các nhà đầu tư xây dựng Bó Nủa thành khu du lịch hấp dẫn.

Với sự quan tâm đầu tư về cơ sở hạ tầng của Nhà nước, cùng sự đồng lòng của chính quyền và người dân, Bó Nủa hứa hẹn sẽ sớm tháo gỡ được những khó khăn hiện tại, biến tiềm năng thiên nhiên và văn hóa thành động lực giúp đồng bào nơi đây vươn lên thoát nghèo bền vững.

Bài và ảnh: Ngọc Huấn