Chạm vào ký ức làng quê

Mỗi bước chân đặt lên mảnh đất này là một lần chạm vào những tầng trầm tích văn hóa, nơi quá khứ và hiện tại song hành trong từng thớ đất, viên gạch. Nếu lịch sử tạc nên một dáng hình sừng sững, uy nghi, thì văn chương lại lưu giữ một phần hồn thấm đẫm ân tình. Người dẫn lối để chúng ta thấu hiểu mạch nguồn thiêng liêng ấy, chính là nhà văn Nguyễn Minh Khiêm, người đã dành cả đời chắt chiu từng giọt phù sa văn hóa để viết nên tập bút ký “Cổng làng”.

Cầm trên tay cuốn bút ký “Cổng làng”, chúng tôi tìm về Đền Đồng Cổ (làng Đan Nê, xã Quý Lộc) vào một ngày nắng đẹp. Không đơn thuần là một chuyến tham quan di tích, hành trình này là cuộc “đối thoại” giữa trang viết và đời thực, dưới sự dẫn dắt của chính tác giả.

Trong không gian linh thiêng của ngôi đền thờ thần Trống Đồng, biểu tượng cho uy quyền và sức mạnh dựng nước, giữ nước, những con chữ của Nguyễn Minh Khiêm dường như cựa mình thức dậy. Đền Đồng Cổ hiện lên không chỉ với vẻ uy nghi, trầm mặc của kiến trúc, mà còn sống động bởi hơi thở lịch sử. Đứng giữa sân đền, cảm giác như hội thề Trung Hiếu năm xưa vẫn còn vang vọng đâu đây, thấm vào từng phiến đá rêu phong.

Nhà văn Nguyễn Minh Khiêm đã viết về nơi này với tất cả niềm kiêu hãnh của một người con xứ Thanh. Ông đã “đánh thức” những vật vô tri, để người đọc, người xem không chỉ thấy một di tích, mà cảm nhận được cả một dòng chảy kiên cường của cha ông chảy tràn qua kẽ tay.

Rời không gian huyền sử mang đầy tính tráng ca của Đền Đồng Cổ, nhà văn đưa chúng tôi về với Làng Thọ Lọc (xã Yên Trường), nơi chôn rau cắt rốn của ông. Nếu ngôi đền là diện mạo uy nghi của vùng đất, thì làng quê chính là phần hồn bình dị, thân thương nhất đã nuôi dưỡng ngòi bút của người nghệ sĩ.

Trong tập bút ký, bài viết “Cổng làng” được chọn là tên của tập bút ký đã để lại những dư vị xúc động cho người đọc. Giữa bao nhiêu hình tượng của làng quê như cây đa, bến nước, sân đình, Nguyễn Minh Khiêm đã chọn riêng cho mình hình ảnh chiếc “cổng làng” để làm điểm tựa cảm xúc. Bởi lẽ, cổng làng không chỉ là ranh giới địa lý, mà là nơi phân định giữa “nhà” và “thiên hạ”, là nơi người đi xa nhớ về, người ở lại ngóng trông.

Nhà văn Nguyễn Minh Khiêm gửi gắm tình quê qua tập bút ký “Cổng Làng”

Đứng dưới vòm cổng làng Thọ Lọc trong nắng chiều, bức tranh làng quê hiện lên đẹp tựa một bức tranh thủy mặc. Bước chân về làng hôm nay, ta mới thấm thía hết sức nặng của những trang văn Nguyễn Minh Khiêm. Ông không hư cấu, mà mượn con chữ để neo giữ lại vẻ đẹp của hiện thực. Vẻ đẹp ấy hiện hữu trên những mảng tường gạch cũ nhuốm màu thời gian, và ấm nóng trong cái nắm tay, nụ cười chào hỏi của bà con lối xóm. Những ân tình mộc mạc ấy là “chất keo” gắn kết cộng đồng, là phần hồn của đất mà nhà văn đã nâng niu, trân trọng đưa vào trang sách.

Đền thờ Thái úy Lý Thường Kiệt ở làng Thọ Lọc

Từ ấm áp tình làng, mạch nguồn văn hóa dẫn lối chúng tôi đến với đền thờ Thái úy Lý Thường Kiệt. Sự kết nối giữa Cổng làng và Đền thờ tạo nên một trục văn hóa hoàn chỉnh: Từ sự bình yên, che chở của làng xã đến lòng biết ơn, đạo lý uống nước nhớ nguồn đối với tiền nhân. Sự hòa quyện giữa tình làng nghĩa xóm và lòng tri ân quá khứ đã tạo nên chiều sâu trong văn chương Nguyễn Minh Khiêm. Những trang viết của ông không chỉ để đọc để biết, mà là để thương, để nhớ, để tự hào.

Bút ký Cổng làng của nhà văn Nguyễn Minh Khiêm

Hành trình từ làng Đan Nê về làng Thọ Lọc qua lăng kính của nhà văn đã cho thấy một miền quê rất khác, một miền quê có chiều sâu văn hóa và đầy ắp cảm xúc. Đất sinh ra người, người thổi hồn vào đất. Và những trang văn của Nguyễn Minh Khiêm chính là sợi dây kết nối bền chặt ấy. Gấp lại cuốn bút ký “Cổng làng”, nhưng cánh cửa khám phá văn hóa xứ Thanh, khám phá tình đất và người nơi đây dường như vẫn luôn rộng mở, chào đón bước chân của những ai muốn tìm về cội nguồn.

Minh Quyên