Đánh thức vị mùa thu

Có những mùa thu chẳng cần nhìn lên bầu trời cao rộng mới nhận ra. Chỉ một thoảng hương thị chín đầu mùa, một gói cốm xanh neo chút hương lúa mới, hay vị ngọt ngào của chiếc bánh trung thu vừa bóc khỏi lớp giấy gói... mùa thu đã chạm vào giác quan, nhẹ nhàng mà rõ ràng đến lạ.

Mùa thu sở hữu những mùi hương và vị ngọt rất riêng. Những thứ tưởng chừng quen thuộc ấy, vào một ngày chớm thu, bỗng đánh thức trong lòng ta một cảm giác thật khó gọi tên. Một quả thị vàng ươm trên bàn trà, một gói cốm non thơm phức, hay một miếng bánh nướng chia cùng người thân, bạn bè... Chỉ vậy thôi, mùa thu đã hiện diện. Chẳng cần tìm kiếm đâu xa, chỉ cần chậm lại một chút để nghe hương thơm quen thuộc đi qua, để nếm lại vị ngọt từng gắn liền với những mùa thu cũ. Mùa thu vốn vẫn luôn ở quanh đây, chỉ chờ một hương vị thân thương đánh thức.

Trong quán cà phê quen thuộc, người khách bàn bên bóc chiếc bánh trung thu truyền thống rồi niềm nở mời tôi cùng thưởng thức. Lớp giấy vừa mở, mùi bánh nướng đã thoảng bay. Vỏ bánh vàng óng, thơm nức; nhân thập cẩm bùi, béo, ngọt thanh mà đậm đà. Một miếng bánh nhỏ thôi cũng đủ làm ta bừng tỉnh: À, tháng tám đã về!

Những chiếc bánh gọi mùa thu về

Bất giác tôi nhớ đến căn bếp nhỏ của gia đình ông Lê Thanh Hỡi, ở thôn Quán Giắt, xã Triệu Sơn. Ông Hỡi, bà Nụ đã có hơn 30 năm gắn bó với nghề làm bánh trung thu và căn bếp chỉ đỏ lửa một mùa trong năm.

Mỗi độ thu sang, từ sáng sớm, căn bếp nhỏ lại rộn ràng tiếng nhào bột, tiếng gõ khuôn và tiếng lửa reo trong lò. Bà Nụ cùng những người thợ cần mẫn nặn từng chiếc bánh, còn ông Hỡi đứng bên lò chăm chút xem nhiệt độ, thời gian, đôi mắt không rời những khay bánh đang chuyển sang màu vàng óng. Những chiếc bánh nướng, bánh dẻo đã giúp vợ chồng ông nuôi các con trưởng thành, nhưng có lẽ đến một lúc nào đó, làm bánh không còn đơn thuần là chuyện mưu sinh.

Giữa vô vàn hương vị mới mẻ hiện đại, cái vị bùi béo, ngọt dịu của chiếc bánh truyền thống vẫn có cách riêng để níu chân người thưởng thức. Bởi trong đó không chỉ có bột, đường, nhân bánh và lửa nướng, mà còn gói đượm cả mùi của những mùa thu xưa cũ.

Hương cốm và sự bình yên của mùa thu.

Mùa thu còn là hương cốm đầu mùa. Tôi thả hồn nhớ về hương cốm non Hà Nội của một thủa sinh viên, nhớ mùi lúa mới còn vương trong từng hạt cốm xanh thanh thanh, dịu nhẹ. Cốm không phải thứ quà có thể thưởng thức vội vàng. Phải nhón một nhúm nhỏ, nhẩn nha nhai để cảm nhận cái dẻo mềm, cái ngọt nhẹ và hương thơm của đồng ruộng những ngày lúa vừa qua thời con gái.

Biết tôi nhớ mùa thu và hương cốm Hà Nội, cứ độ thu về, những người bạn lại gửi tặng cốm cho tôi như một cách gửi cả mùa thu đến người bạn phương xa. Gói cốm nhỏ xanh mướt được buộc bằng những sợi rơm vàng óng, mở ra là cả một không gian thu ùa về. Chỉ cần một nhúm cốm trong lòng bàn tay, bên tách trà đượm khói, cũng đủ thấy mùa thu Hà Nội đang ở thật gần, dù ta đang ở một nơi rất xa. Có những hương vị không chỉ để thưởng thức, mà còn là cách để người ta trao gửi mùa thu cho nhau.

Những quả thị đầu mùa thoảng thơm như bước ra từ câu chuyện cổ tích.

Rồi những quả thị vàng ươm lại được đặt dịu dàng trên bàn khách. Chẳng cần chạm vào, chỉ một làn hương thoảng qua cũng đủ nhận ra thu đã về. Thứ hương thơm ngọt nồng nàn ấy bất giác làm tôi nhớ đến cây thị cổ thụ ở làng mình ngày trước.

Cây thị ấy giờ không còn nữa, nhưng những kỷ niệm về những ngày thơ bé cùng lũ bạn ngước mắt chờ quả chín rơi vào vạt áo vẫn nguyên vẹn. Ngày ấy, chẳng cần ăn, chỉ cần ôm quả thị trong tay, hít hà cái mùi thơm đặc trưng ấy là đã thấy vui trọn một ngày.

Giờ đây, đứng trước quả thị vàng trên bàn trà, tôi vẫn nhận ra mùa thu bằng chính thứ hương quen thuộc, đủ sức gọi dậy cả một khoảng trời tuổi thơ êm đềm.

Và còn có một “vị mùa thu” khác - đó là “vị” mùa thu độc lập khai sinh ra từ mùa thu tháng tám của 81 năm trước. Càng sống những ngày tháng bình yên, con người ta càng thấm thía giá trị thiêng liêng của mùa thu ấy. Bởi phía sau hai tiếng tự do, độc lập ấy là biết bao thế hệ đã đi qua chiến tranh, mất mát và hy sinh.

Ấy vậy nên, mùa thu luôn đặc biệt trong lòng mỗi người.

Ngọc Huấn