Giấc mơ trên những đầm tôm (Bài 3):

Để con tôm trở thành sinh kế bền vững

Tháo gỡ những “nút thắt”, đồng hành cùng người nuôi và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại là những vấn đề đặt ra trong việc từng bước đặt nền móng vững chắc, quyết tâm xây dựng thương hiệu thủy sản xứ Thanh bền vững.

Người dân thôn Đông Hải, xã Vạn Lộc nuôi tôm sú theo hình thức quảng canh.

Đồng hành cùng người nuôi tôm

Câu chuyện nuôi tôm của gia đình anh Đỗ Văn Hải, xã Hoa Lộc và việc chuyển đổi diện tích muối kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản tại vùng muối Nam Tiến cho thấy sự mạnh dạn của người nông dân và sự linh hoạt của địa phương, mở ra sinh kế mới, giúp người dân nâng cao giá trị sử dụng đất và tăng thu nhập rõ rệt.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Hoa Lộc xác định ổn định tổ chức, rà soát lại hiện trạng sản xuất để định hướng phát triển kinh tế bền vững. Toàn xã hiện có 614,3ha diện tích nuôi trồng thủy sản; trong đó diện tích nuôi tôm chiếm khoảng 330ha (170ha tôm sú và 160ha tôm thẻ chân trắng). Mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh đạt khoảng 38ha với 32 hộ gia đình tham gia.

Quan điểm của xã Hoa Lộc trong phát triển nuôi tôm nước lợ là tập trung nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và tính bền vững; lấy khoa học công nghệ, kiểm soát môi trường và liên kết sản xuất làm nền tảng. “Thời gian tới, xã tiếp tục đẩy mạnh phân vùng sản xuất, khuyến khích các mô hình nuôi thâm canh ứng dụng công nghệ cao và tăng cường quản lý hệ thống cấp thoát nước. Đồng thời, địa phương kiến nghị các cấp, các ngành quan tâm hỗ trợ đầu tư hạ tầng vùng nuôi, hệ thống điện, thủy lợi và hỗ trợ xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ để người dân yên tâm đầu tư lâu dài”, ông Trịnh Trung Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Hoa Lộc chia sẻ.

Có dịp về thăm xã Vạn Lộc, bên cạnh nghề chủ lực khai thác đánh bắt thủy sản, nuôi trồng thủy sản được địa phương chú trọng. Toàn xã hiện có khoảng 344 hộ nuôi tôm sú nước lợ với tổng diện tích gần 270ha. Riêng thôn Đông Hải có gần 120ha vùng nuôi nằm trong và ngoài đê biển, đê sông Lạch Sung với hơn 80 hộ gia đình bám nghề nuôi tôm sú, cua và cá.

Dù diện tích nuôi trồng lớn, nhưng phương thức sản xuất tại đây vẫn chủ yếu dừng lại ở mô hình quảng canh thả xen tôm sú, cua và cá. Gắn bó với 0,75ha đầm từ năm 2007, ông Vũ Ngọc Động, thôn Đông Hải cho biết, nuôi quảng canh chi phí đầu tư con giống, thức ăn khá thấp (khoảng 40 – 50 triệu đồng/năm), mỗi năm thu hoạch tầm 5 tạ tôm, cua mang lại doanh thu gần 100 triệu đồng. Tuy nhiên, rủi ro luôn rình rập khi thiên tai, dịch bệnh có thể khiến người nuôi mất trắng 40 - 50 triệu đồng vốn liếng chỉ trong một mùa vụ. Toàn thôn mới chỉ có duy nhất 1 hộ mạnh dạn đầu tư mô hình nuôi thâm canh công nghệ cao. Nguồn gốc của sự e dè này nằm ở hạ tầng còn nhiều hạn chế. Hệ thống đường cấp thoát nước dùng chung dễ làm lây lan mầm bệnh, cống dẫn phụ thuộc hoàn toàn vào thủy triều nước biển dẫn đến nguy cơ ô nhiễm nguồn nước rất cao.

Nuôi tôm thẻ chân trắng trong nhà màng, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Chia sẻ về bài toán tháo gỡ khó khăn cho người dân, anh Vũ Văn Linh, Trưởng thôn Đông Hải, cho biết: “Thôn Đông Hải có diện tích tự nhiên rất rộng gần 2,5km2, thôn có hơn 1.800 nhân khẩu, ngành nghề chủ yếu là trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng, khai thác thủy, hải sản gần bờ. Thôn luôn tuyên truyền, vận động bà con chuyển đổi phương thức nuôi tôm sú từ quảng canh sang bán thâm canh, thâm canh ứng dụng công nghệ. Nhưng để làm được điều đó, cần có thêm chính sách hỗ trợ của Nhà nước trong công tác tích tụ, tập trung đất đai, quy hoạch vùng nuôi tôm; tập huấn kỹ thuật nuôi trồng, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và đầu tư cơ sở hạ tầng đồng bộ thì người dân mới yên tâm gắn bó với nghề".

Nâng tầm thương hiệu tôm Thanh Hóa

Ngành tôm được xác định là ngành hàng chủ lực quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu lại ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế biển. Nhiều chiến lược, đề án lớn được ban hành, nổi bật là Kế hoạch hành động quốc gia phát triển ngành tôm Việt Nam đến năm 2025 tại Quyết định số 79/QĐ-TTg ngày 18/1/2018 của Thủ tướng Chính phủ, Đề án tổng thể phát triển ngành công nghiệp tôm nước lợ Việt Nam đến năm 2030 tại Quyết định 3475/QĐ-BNN-TCTS ngày 30/8/2018.

Trong giai đoạn 2018-2025, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả Quyết định số 79/QĐ-TTg và các đề án phát triển ngành tôm. Tính đến năm 2025, tổng diện tích nuôi tôm nước lợ toàn tỉnh đạt 4.200ha, sản lượng tôm cán mốc 14.500 tấn, vượt 200% mục tiêu giao cho tỉnh tại Quyết định 79/QĐ-TTg. Trong đó, nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao trong nhà màng, nhà lưới đạt 250ha. 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đã thả nuôi 1.135 triệu con tôm giống trên 4.440ha, mở rộng diện tích nuôi công nghệ cao lên 313ha. Tỉnh duy trì gần 420ha tôm hữu cơ, sinh thái, cùng 3.200ha tôm sú nuôi xen ghép tôm - cua - cá.

Nuôi tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ cao tại phường Ngọc Sơn.

Nhìn nhận về các quy định siết chặt quản lý vùng nuôi, cấp phép và an toàn thực phẩm hiện nay, Giám đốc Công ty TNHH Anh Quân Hải Châu, anh Hồ Văn Dương cho rằng đây là hướng đi hoàn toàn đúng đắn: “Ban đầu, chính quyền tuyên truyền, vận động bà con thay đổi. Nhưng về lâu dài, những trường hợp không chấp hành, nuôi không đủ điều kiện chắc chắn sẽ bị xử lý. Đã đến lúc bà con phải thay đổi tư duy, đầu tư bài bản thì mới tồn tại lâu dài được”.

Ông Lê Minh Lương, Phó Chi cục trưởng Chi cục Biển đảo và Thủy sản Thanh Hóa cho biết: Nhằm phát triển bền vững nghề nuôi tôm, Thanh Hóa tập trung chuyển dịch mạnh mẽ từ nuôi truyền thống sang đầu tư bể/ao nuôi trong nhà màng, nhà lưới. Tỉnh ưu tiên nhân rộng các kỹ thuật tiên tiến như nuôi 2 - 3 giai đoạn, nuôi tuần hoàn nước, công nghệ biofloc và tự động hóa hệ thống sục khí, cho ăn, đo thông số môi trường. Cùng với đó, địa phương đẩy mạnh rà soát quy hoạch vùng nuôi tập trung, đề xuất Trung ương hỗ trợ nguồn vốn nâng cấp hạ tầng thiết yếu (điện, thủy lợi cấp - thoát nước riêng biệt, giao thông). Tỉnh cũng chú trọng phát triển mô hình HTX/tổ hợp tác làm cầu nối liên kết giữa người nuôi và doanh nghiệp, quyết tâm xây dựng thương hiệu tôm Thanh Hóa an toàn, sinh thái, đáp ứng chuẩn truy xuất nguồn gốc phục vụ xuất khẩu.

Bài và ảnh: Bùi Huấn