Định hướng, phân luồng học sinh cuối cấp

Ở vùng cao, biên giới, em Lầu A Bê, học sinh lớp 9C, Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Trung Lý, dân tộc Mông ở bản Cá Giáng, vẫn đang phân vân giữa việc thi vào lớp 10 THPT hay đi học nghề?. Với Bê, việc tiếp tục học lên THPT rồi đại học là một hành trình dài và tốn kém. Trong khi đó, hoàn cảnh gia đình thuộc diện hộ nghèo khiến em không khỏi lo lắng về chi phí sinh hoạt nếu học tiếp.

Học sinh Trường THPT Mường Lát được tư vấn, định hướng nghề nghiệp.

Băn khoăn chọn hướng đi?

Băn khoăn của Lâu A Bê cũng là nỗi niềm chung của nhiều em học sinh cuối cấp bậc THCS, THPT khi đứng ở ngưỡng cửa tương lai lựa chọn con đường đi của mình. Tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Trung Lý, xã Trung Lý, toàn trường có 534 học sinh, trong đó khối 9 có 100 em, chia thành 3 lớp, chủ yếu là học sinh dân tộc Mông và Thái. Thầy giáo Nguyễn Duy Thủy, hiệu trưởng nhà trường cho biết: Nhà trường cũng chủ động định hướng cho học sinh lựa chọn phù hợp với năng lực và hoàn cảnh nên thi vào lớp 10 hay học nghề. Theo nguyện vọng học sinh, có trên 70% học sinh lớp 9 của trường đăng ký thi vào lớp 10; gần 30% còn lại lựa chọn lao động phổ thông hoặc học nghề. Thực tế cho thấy, với những học sinh có lực học trung bình và thuộc hộ nghèo, việc học nghề là một hướng đi phù hợp, vừa giảm áp lực chi phí, vừa sớm có cơ hội việc làm, ổn định cuộc sống.

Ở khu vực miền núi, trung du, sau sáp nhập, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã Vân Du hiện có 4 trường THCS gồm: Thành Công, Thành Tân, Thành Vân và Vân Du, với gần 300 học sinh lớp 9. Toàn khối 9 của Trường THCS Vân Du hiện có 2 học sinh đăng ký theo hướng học nghề là em Quách Kim Chi A và Hoàng Thị Tâm (lớp 9B). Thầy giáo Lê Minh Thắng, phó hiệu trưởng nhà trường cho biết: Năm học này, trường có 356 học sinh, trong đó có 71 học sinh lớp 9 đang tập trung ôn thi vào lớp 10. Phần lớn các em đăng ký dự thi và có nguyện vọng học tại Trường THPT Thạch Thành 3. Hiện nay, thầy và trò đang bước vào giai đoạn “tăng tốc về đích”, tập trung củng cố kiến thức, rèn kỹ năng làm bài. Năm học 2024-2025, kỳ thi vào lớp 10, Trường THCS Vân Du xếp thứ 59/619 trường THCS toàn tỉnh. Năm học 2025–2026, nhà trường đặt mục tiêu vươn lên top 50 toàn tỉnh. Công tác hướng nghiệp cũng được triển khai từ sớm, trong đó có môn Hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp từ lớp 8. Đa số các em học sinh nhà trường đều lựa chọn thi vào lớp 10 và học lên bậc cao hơn.

Em Lê Quỳnh Như, học sinh lớp 9A, Trường THCS Vân Du chia sẻ: Lớp 9A có 36/36 bạn đăng ký dự thi vào lớp 10; trong đó có 1 bạn đăng ký thi vào Trường THPT chuyên Lam Sơn. Hiện nay các em đang bước vào giai đoạn luyện đề, tập trung vào kiến thức trọng tâm để tự tin bước vào kỳ thi.

Cô giáo Đỗ Thị Thu Phương, giáo viên Ngữ văn, Trường THCS Vân Du trực tiếp ôn thi vào lớp 10 cho biết: Với đặc thù môn Ngữ văn, dung lượng kiến thức lớn, yêu cầu vừa ôn tập kiến thức vừa rèn luyện kỹ năng làm bài, trong khi quỹ thời gian còn hạn chế, việc truyền tải đầy đủ nội dung và nâng cao kỹ năng cho học sinh vẫn còn nhiều trăn trở. Dù vậy, cô và trò vẫn nghiêm túc thực hiện quy định, tập trung ôn luyện theo hướng tăng cường luyện đề, củng cố kiến thức trọng tâm. Với tinh thần trách nhiệm, tình yêu nghề và sự tận tâm, các thầy cô đang nỗ lực hết mình để giúp học sinh đạt kết quả tốt nhất.

Đồng hành để học sinh vững bước

Trường THCS Đại Lộc (xã Triệu Lộc) đang nỗ lực triển khai hiệu quả công tác dạy và học theo quy định mới. Thầy giáo Phạm Văn Tuấn, hiệu trưởng nhà trường cho biết: Thực hiện Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT ngày 14/2/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về dạy thêm, học thêm, nhà trường nghiêm túc triển khai đúng quy định. Với khối 9 có 68 học sinh, nhà trường tổ chức ôn tập 3 môn thi vào lớp 10 gồm Ngữ văn, Toán, tiếng Anh. Ban giám hiệu cũng kêu gọi đội ngũ giáo viên phát huy tinh thần trách nhiệm, dốc sức ôn thi vì học sinh. Nhà trường tổ chức khảo sát chất lượng 3 môn, qua đó rèn luyện kiến thức, kỹ năng và tâm lý cho các em trước kỳ thi.

Cô và trò Trường THCS Vân Du, xã Vân Du tập trung ôn thi lớp 10.

"Song song với đó, công tác phân luồng học sinh sau tốt nghiệp luôn được chú trọng. Nhà trường phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và công tác giáo dục hướng nghiệp; thường xuyên nắm bắt sự thay đổi của địa phương trong xu thế hội nhập, cũng như điều kiện, hoàn cảnh, năng lực và sở trường của từng học sinh để định hướng phù hợp giữa việc học tiếp lên THPT hay lựa chọn học nghề. Nhà trường cũng phối hợp với các trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên trong khu vực, Trường Trung cấp nghề Bỉm Sơn... nhằm tháo gỡ khó khăn, mở rộng cơ hội lựa chọn cho học sinh. Hằng năm, bên cạnh tỷ lệ học sinh thi đỗ vào trường THPT, khoảng 15% học sinh của trường lựa chọn học tại các trường bán công hoặc theo học nghề, phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân", thầy giáo Phạm Văn Tuấn cho biết.

Cùng với các trường THCS, hiện các trường THPT trên địa bàn tỉnh cũng gấp rút ôn tập, đảm bảo các điều kiện cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Tại Trường THPT Mường Lát, công tác ôn tập cho học sinh cuối cấp đang được triển khai khẩn trương. Thầy giáo Lê Văn Tùng, phó hiệu trưởng nhà trường cho biết: Năm học này, toàn trường có 1.111 học sinh, trong đó khối 12 có 303 em. Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã xây dựng kế hoạch ôn thi tốt nghiệp THPT, tổ chức ôn tập miễn phí cho học sinh, tăng cường các buổi học bổ trợ và tập trung cao điểm trước thời gian thi. Đặc thù của nhà trường là học sinh chủ yếu đến từ các dân tộc Mông, Thái, Dao, Mường..., điều kiện học tập và sinh hoạt còn nhiều khó khăn. Cùng với nhiệm vụ dạy học, nhà trường tăng cường phối hợp với Trung tâm Dịch vụ việc làm Thanh Hóa và các doanh nghiệp để tổ chức tư vấn tuyển sinh, định hướng nghề nghiệp, xuất khẩu lao động cho học sinh. Năm nay, nhà trường có 100% học sinh lớp 12 đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT. Theo thống kê, khoảng 10% học sinh của trường tiếp tục học lên đại học; một bộ phận theo học nghề. Do đặc thù địa phương, dù đã được tuyên truyền, tư vấn, nhiều học sinh vẫn ưu tiên đi làm tự do, lao động phổ thông tại các doanh nghiệp, công ty trong nước, chủ yếu ở các thành phố lớn.

Những năm gần đây, công tác định hướng, phân luồng học sinh sau THCS và THPT đã được các cơ sở giáo dục chú trọng. Một số trường tổ chức tư vấn hướng nghiệp ngay từ sớm, giúp học sinh có thêm thông tin để lựa chọn. Tuy nhiên, trên thực tế chia sẻ của nhiều trường học, việc phân luồng vẫn gặp không ít khó khăn. Học sinh được nghe giới thiệu về các ngành nghề, nhưng lại ít có cơ hội trải nghiệm thực tế để hiểu rõ mình phù hợp với ngành gì. Khi chọn ngành, các em chủ yếu dựa vào điểm số hoặc theo lời khuyên chung chung. Bên cạnh đó, tâm lý “trọng bằng cấp” vẫn còn khá phổ biến. Không ít phụ huynh cho rằng chỉ có vào đại học mới là con đường “ổn định”, trong khi chưa thực sự nhìn nhận đúng vai trò của giáo dục nghề nghiệp.

Mỗi mùa thi đi qua, những ngã rẽ lại mở ra. Với học sinh lớp 9 hay lớp 12, đó không chỉ là lựa chọn trường học, mà là bước khởi đầu cho một hành trình dài phía trước.

Bài và ảnh: Ngọc Huấn