[E-Magazine] Bưởi Luận Văn - niềm tự hào nông sản của vùng đất Lam Sơn

Từng được biết đến là sản vật tiến vua của xứ Thanh, mang ý nghĩa tài lộc, may mắn trong năm mới, ngày nay, giống bưởi Luận Văn vẫn được nhiều người săn tìm mỗi dịp Tết đến, xuân về. Đến thời điểm này, phần lớn sản lượng đã được thương lái đặt mua từ sớm. Trong các khu vườn, từng quả bưởi được bọc túi giấy cẩn thận, chờ ngày thu hái.

Trải qua bao biến động của thị trường, có thời điểm diện tích bưởi Luận Văn bị thu hẹp do người dân chuyển đổi cây trồng. Nhưng những cây bưởi cổ thụ hàng chục năm tuổi vẫn được giữ gìn. Cùng với đó, người dân đã chiết cành, nhân giống, áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào chăm sóc, từ khâu cải tạo đất, bón phân hữu cơ đến phòng trừ sâu bệnh theo hướng an toàn sinh học. Nhờ đó, năng suất và chất lượng bưởi ngày càng được nâng cao, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường.

Hiện gia đình ông sở hữu hơn 1ha bưởi với khoảng 500 gốc đã cho thu hoạch ổn định nhiều năm. Ông Thơ cho biết, năm 1990, từ hai cây bưởi gốc trong vườn nhà bố mẹ để lại, ông bắt đầu chiết cành, ươm giống, dần thay thế những diện tích trồng sắn kém hiệu quả trên đất đồi. Từ sự cần mẫn, kiên trì ấy, một vườn bưởi Luận Văn trĩu quả đã hình thành.

Theo ông Thơ, vì sản phẩm chủ yếu phục vụ thị trường vào dịp lễ Tết cuối năm, nên ngoài chất lượng, yêu cầu mẫu mã khá khắt khe. Do đó, để tạo ra được những quả bưởi đẹp, có giá trị cao, ông luôn tuân thủ việc chăm sóc, cắt tỉa, bọc quả đúng quy trình, thời điểm. Dự kiến, Tết này, gia đình ông Đỗ Văn Thơ sẽ cung cấp ra thị trường khoảng 6.000 nghìn quả bưởi, giá trung bình khoảng 60-70 nghìn đồng/quả tại vườn. Không những trồng bưởi để bán quả, mỗi năm, ông Thơ còn ươm và cung cấp hàng nghìn cây giống cho bà con trong vùng.

“ Vườn bưởi Luận Văn không chỉ mang lại giá trị kinh tế cho gia đình mà còn là niềm tự hào khi góp phần nhỏ bé của mình gìn giữ giống bưởi quý quê hương. Vì vậy, ông luôn nỗ lực mỗi ngày để ngày càng được thu hoạch những quả bươỉ chất lượng hơn, đẹp hơn cung cấp cho thị trường vào dịp Tết” - Đỗ Văn Thơ, thôn Xuân Tân, xã Lam Sơn.

Trong thời gian giáp Tết, không mấy khi Ông Tư không có mặt ở vườn bưởi của mình. Nâng niu từng quả bưởi đang vào độ chín, với ông, mỗi mùa bưởi không chỉ là vụ thu hoạch, mà còn là kết quả của cả một đời gắn bó với giống cây từng là sản vật tiến vua của quê hương. Hiện nay, gia đình ông Nguyến Văn Tư có hơn 1.000 gốc bưởi đỏ Luận Văn đang cho thu hoạch. Ngoài trồng bưởi trong vườn nhà, ông cũng đã phát triển thành công vườn bưởi trên đất bãi bồi, thay thế cây trồng hàng năm kém hiệu quả.

“Bưởi đỏ Luận Văn nếu chiết cành thì sau khoảng 3-4 năm, cây bắt đầu cho quả. Mỗi năm, cứ khoảng tháng Giêng, tháng 2 Âm lịch, cây bắt đầu ra hoa nhưng quá trình kéo dài đến tận tháng 11, 12 quả mới chín. Bưởi cho quả nhiều, nhưng cần phải tỉa bớt, mỗi cây chỉ nên để khoảng 50 quả. Có như vậy bưởi mới to đều, đẹp, vị ngọt thanh đúng chất Luận Văn” - Ông Nguyễn Văn Tư, thôn Thủ Trinh, xã Lam Sơn.

Để có được những vườn bưởi luận văn trĩu quả như hiện nay là một hành trình dài của các cấp chính quyền và người dân địa phương. Năm 2005, bưởi Luận Văn được đưa vào chương trình khôi phục và phát triển cây ăn quả đặc sản của tỉnh Thanh Hóa. Những cây bưởi đầu dòng còn sót lại trong vườn nhà dân được tuyển chọn, phục tráng để nhân rộng. Viện Nghiên cứu Rau quả - Học viện Nông nghiệp Việt Nam cũng đã ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để bảo tồn và phát triển giống cây trồng này.

Năm 2013, bưởi Luận Văn được Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý. Đến năm 2020, sản phẩm được xếp hạng OCOP 3 sao của tỉnh Thanh Hóa, mở ra hướng đi mới cho việc nâng cao giá trị và xây dựng thương hiệu. Năm 2024, UBND tỉnh Thanh Hóa tiếp tục phê duyệt Đề án cải tạo và phát triển giống bưởi Luận Văn đến năm 2030, định hướng đến năm 2040, với mục tiêu hình thành vùng sản xuất tập trung, ứng dụng đồng bộ khoa học - kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế; đồng thời bảo vệ nguồn gen cây trồng đặc sản, bản địa quý hiếm.

Hiện nay, toàn xã Lam Sơn có trên 50ha bưởi Luận Văn đang cho thu hoạch. Địa phương phấn đấu đến năm 2030 nâng diện tích lên 120ha, giá trị thu nhập đạt từ 500 triệu đồng/ha/năm trở lên; đến năm 2040 đạt 150ha, thu nhập bình quân khoảng 750 triệu đồng/ha/năm. Cùng với đó là mục tiêu xây dựng sản phẩm đạt chuẩn OCOP 5 sao, hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ và hướng tới thị trường xuất khẩu.

Hiện nay, một số người dân Lam Sơn còn sáng tạo chiết ghép bưởi Luận Văn với các giống bưởi khác để tạo nên những cây bưởi bonsai độc đáo, phục vụ nhu cầu chơi cây cảnh ngày Tết. Trong dòng chảy của nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, bưởi Luận Văn đang đứng trước nhiều cơ hội mới để vươn xa, khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản Việt Nam. Giữa nhịp sống đổi thay, hương vị bưởi Luận Văn vẫn vẹn nguyên như tấm lòng người dân Lam Sơn: mộc mạc, chân thành nhưng đủ sức lan tỏa. Và từ những vườn bưởi ven sông Chu, câu chuyện làm giàu từ nông nghiệp, từ cây trái quê hương vẫn đang tiếp tục được viết nên -xanh mát, ngọt lành.

Nội dung: Thanh Tâm

Ảnh: Hoàng Đông

Đồ họa: Văn Hùng