Giữ nét làng quê

Trong dòng chảy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng nông thôn mới, nhiều vùng quê xứ Thanh đang đổi thay từng ngày. Giữa diện mạo mới ấy, những mái đình, giếng làng, con ngõ cổ hay nghề truyền thống vẫn được người dân gìn giữ, trở thành những dấu ấn văn hóa gắn kết cộng đồng.

Những dấu xưa còn ở lại

Về làng cổ Tiên Hòa, xã Tống Sơn, có thể cảm nhận rõ những lớp trầm tích văn hóa vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay. Làng nằm trên địa hình dựa núi, với cấu trúc dân cư đặc trưng và hệ thống “ngõ hạng” - những lối đi nhỏ chạy theo độ dốc tự nhiên. Các ngõ Cổng, Hát, Mã, Thượng... cùng hệ thống giếng làng, bến nước góp phần tạo nên diện mạo riêng của làng cổ Tiên Hòa.

Những con ngõ mang dáng dấp làng quê xưa ở Tiên Hòa, xã Tống Sơn.

Trong không gian ấy, đình làng Tiên Hòa là một công trình có giá trị về kiến trúc và đời sống cộng đồng. Đình được xây dựng dưới thời vua Minh Mạng, thờ Cao Sơn Đại Vương - Thành hoàng của làng; tháng 9/2012 được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Trải qua thời gian và nhiều lần tu bổ, ngôi đình vẫn là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người dân.

Đình làng Tiên Hòa - công trình kiến trúc nghệ thuật được người dân địa phương gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Ông Hoàng Đình Tâm, Trưởng làng Tiên Hòa, xã Tống Sơn, cho biết: “Đình làng gắn với đời sống cộng đồng của người dân. Giờ đây, đình làng trở thành nhà văn hóa sinh hoạt cộng đồng của thôn, tổ chức sinh hoạt chi bộ, các hoạt động văn hóa, văn nghệ của thôn, làng”.

Một ngôi đình được gìn giữ không chỉ ở những cấu kiện kiến trúc, mái ngói hay hoa văn chạm khắc, mà còn ở việc tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Bên cạnh đình làng, hệ thống giếng cổ cũng là một phần ký ức của Tiên Hòa, gắn với sinh hoạt và nếp sống của người dân qua nhiều thế hệ.

Giếng làng Tiên Hòa vẫn được người dân gìn giữ như một phần ký ức của quê hương.

Ông Hoàng Đình Thái, thôn Tiên Hòa, xã Tống Sơn, chia sẻ: “Bà con trong thôn vẫn muốn lưu giữ giếng làng của cha ông”.

Những công trình ấy không chỉ gợi nhắc về một không gian làng quê xưa mà còn cho thấy cách cộng đồng gìn giữ những giá trị đã trở thành một phần ký ức của chính mình.

Giữ nghề để giữ nếp quê

Nếu ở Tiên Hòa, những dấu tích làng cổ được gìn giữ qua đình, giếng và hệ thống ngõ xưa, thì tại xã Thọ Long, nghề làm nón lá đang góp phần lưu giữ một nét văn hóa truyền thống theo cách riêng.

Không có những dây chuyền sản xuất hiện đại, cũng không có máy móc cầu kỳ, những chiếc nón nơi đây được tạo nên từ những nguyên liệu quen thuộc: lá, khung nón, kim, chỉ và đôi bàn tay khéo léo của người thợ.

Người dân Thọ Long miệt mài với từng mũi kim, góp phần giữ nghề truyền thống của quê hương.

Để làm nên một chiếc nón đạt chất lượng, người làm nghề phải trải qua nhiều công đoạn. Lá được lựa chọn kỹ, phải là lá non, đều, không rách, không thâm. Sau khi phơi, sấy, lá được là cho phẳng rồi xếp lên khuôn. Công đoạn chằm nón đòi hỏi sự khéo léo và kiên trì. Từng mũi kim phải đều, thẳng hàng để chiếc nón vừa đẹp vừa chắc. Sau đó là các công đoạn viền, gắn quai, quét dầu thông hoặc dầu bóng nhằm tăng khả năng chống thấm và độ bền.

Với những người làm nghề, chiếc nón không đơn thuần là một sản phẩm hàng hóa. Đó còn là kết quả của sự cần mẫn, là một phần ký ức nghề nghiệp và là cách họ tiếp nối nghề truyền thống của cha ông.

Bà Nguyễn Thị Đương, thôn Cẩm Long, xã Thọ Long, năm nay đã trên 80 tuổi, vẫn gắn bó với nghề làm nón. Đôi bàn tay của bà vẫn quen với từng sợi chỉ, mũi kim. Bà và nhiều người dân nơi đây, làm nón không chỉ là kiếm thêm thu nhập mà còn là giữ lấy nghề đã gắn bó với làng quê qua năm tháng.

Ông Phạm Ngọc Thơm, Chủ nhiệm HTX Nón lá Ngọc Thơm, xã Thọ Long, cho biết: “Nón lá Ngọc Thơm đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Đây là cơ sở để sản phẩm truyền thống từng bước được nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường".

Có thể thấy rằng, sự đổi thay của làng quê là điều tất yếu, nhưng gìn giữ được những giá trị đã làm nên ký ức và bản sắc mới là điều đáng quý. Khi đình làng, giếng cổ, nghề truyền thống vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay, đó cũng là lúc hồn quê được tiếp nối giữa nhịp sống mới.

Hoàng Mai