Lốc cốc tiếng cù mùa xuân...

Mỗi độ tết đến, xuân về, khi núi rừng khoác lên mình sắc áo mới, trò đánh cù của đồng bào Mông lại rộn ràng khắp các bản làng vùng cao. Trong tiếng cười nói, tiếng khèn ngân nga và âm thanh lốc cốc của những con cù quay trên mặt đất, đời sống văn hóa truyền thống được tái hiện sinh động. Trò chơi dân gian mộc mạc ấy không chỉ mang đến niềm vui ngày tết, mà còn là sợi dây kết nối cộng đồng, góp phần bền bỉ gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc giữa nhịp sống hiện đại.

Trai bản Mông thi đánh cù trong không khí rộn ràng ngày Tết.

Khi sương sớm còn giăng mờ trên những triền núi, tại bãi đất rộng đầu bản Pù Đứa, xã Quang Chiểu đã rộn ràng bước chân của bà con. Những chàng trai Mông khoác lên mình bộ trang phục truyền thống sặc sỡ, hoa văn thêu tay tinh xảo, lưng đeo dây quay, tay cầm những con cù bằng gỗ được mài nhẵn và đánh bóng cẩn thận.

Khi con cù được thả xuống đất, sợi dây quất mạnh, tạo nên vòng xoáy tròn đều. Âm thanh lốc cốc vang vọng giữa không gian núi rừng, hòa quyện với tiếng khèn, tiếng trống và những tràng vỗ tay không dứt. Trên gương mặt các chàng trai đang chơi trên sân bản hiện rõ sự tập trung cao độ, mỗi cú đánh là một sự phô diễn sức khỏe, kỹ năng và bản lĩnh.

Bên lề sân, các thiếu nữ Mông trong trang phục truyền thống đứng thành vòng tròn dõi theo từng vòng quay của con cù, đặc biệt là nụ cười e ấp điểm thêm nét duyên xuân cho bức tranh ngày hội xuân. Thỉnh thoảng, lại có tiếng reo vang lên khi con cù của một chàng trai người Mông quay tít, bền bỉ, như báo hiệu năm mới nhiều may mắn, sức khỏe.

Đồng bào Mông dõi theo những vòng quay của con cù trong nắng xuân.

Với đồng bào Mông xứ Thanh, việc đánh cù không đơn thuần là trò giải trí của ngày tết. Đó là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi người già kể lại những phong tục xưa, người trẻ thể hiện tài năng, trẻ nhỏ háo hức học hỏi từng động tác. Qua mỗi mùa xuân, trò chơi ấy vẫn tiếp tục nuôi dưỡng mạch chảy truyền thống trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Theo quan niệm của người Mông, con cù quay càng lâu, càng đều thì năm mới càng gặp nhiều may mắn, mùa màng tươi tốt, gia đình ấm no và bản làng ngày càng yên vui. Bởi vậy, mỗi vòng quay không chỉ mang theo tiếng cười, tiếng vỗ tay, mà còn gửi gắm trong đó ước vọng về một năm mới bình an, thịnh vượng.

Trong bối cảnh đời sống hiện đại tác động mạnh mẽ đến nếp sinh hoạt truyền thống, nhiều trò chơi dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số đứng trước nguy cơ mai một. Tuy nhiên, ở các bản làng người Mông trò đánh cù vẫn được gìn giữ một cách tự nhiên, bền bỉ và đầy tự hào.

Những trẻ em ở bản Mông được người lớn truyền dạy từ khi còn nhỏ về cách chọn thân gỗ, đẽo cù, quấn dây, thả và điều khiển vòng quay. Mỗi mùa tết đến xuân về, các bản làng người Mông vùng cao Thanh Hóa lại cùng nhau tổ chức sân chơi, tạo không gian để cộng đồng quây quần, gắn kết tình cảm họ hàng. Việc bảo tồn trò đánh cù của người Mông hiện không chỉ là giữ lại một trò chơi, mà còn là giữ gìn ký ức văn hóa, rồi bồi đắp tinh thần đoàn kết và truyền trao bản sắc truyền thống cho thế hệ mai sau.

Trẻ em Mông học cách tạo ra con cù (tu lu) - truyền lửa văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Việc giữ sắc xuân nơi vùng cao, hình ảnh những con cù quay tít trong nắng, cùng với ánh mắt rạng ngời và nụ cười tươi của các chàng trai, cô gái người Mông đã trở thành biểu tượng sinh động cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống. Đặc biệt, việc gìn giữ trò đánh cù hôm nay cũng chính là gìn giữ hồn cốt của dân tộc, để mỗi độ xuân về, bản làng Mông xứ Thanh lại ngân vang thanh âm của niềm tin và khát vọng vươn lên trong cuộc sống.

Hơ Chứ