Lưu truyền để giữ lửa nghề quê

Nhịp sống hiện đại đã mang theo nhiều đổi thay cho những bản làng miền núi Thanh Hóa. Thế nhưng giữa nhịp sống ấy, vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề quê, những nghề mộc mạc đã nuôi sống bao thế hệ, gắn với ký ức và làm nên hồn cốt của bản làng. Đáng quý hơn, nhiều gia đình đã chủ động truyền nghề cho con cháu, gắn với chương trình OCOP, từ đó nghề xưa có thêm cơ hội sống khỏe trong đời sống hôm nay.

Đặc sản nem ống An Cúc, xã Như Thanh thu hút người mua sắm dịp cuối năm.

Những ngày giáp Tết, đi dọc trục đường chính trên địa bàn xã Như Thanh không khó để bắt gặp các cửa hàng giới thiệu đặc sản nem ống lợn mán. Toàn xã hiện có khoảng 10 hộ gắn bó với nghề làm nem ống. Mỗi hộ một cách làm, một bí quyết riêng nhưng cùng chung trăn trở, làm sao để giữ được nghề truyền thống giữa nhịp sống hiện đại, khi thị hiếu và thị trường không ngừng thay đổi.

Trước đây, nem ống lợn mán chỉ là món quà quê mộc mạc, được người dân xã Như Thanh làm để ăn trong những dịp lễ, tết hay khi nhà có việc. Nem được gói giản dị, làm theo kinh nghiệm truyền đời, đủ ngon nhưng chỉ quanh quẩn trong thôn, làng. Trước sự thay đổi của thị trường và nguy cơ mai một nghề truyền thống, nhiều hộ dân trong xã đã chủ động tìm hướng đi mới. Điển hình là ông Lê Hữu An ở thôn 2 đã mạnh dạn thực hiện cuộc “cách mạng” cho sản phẩm quê hương. Thay vì lối mòn cũ, ông tập trung nâng cấp toàn diện sản phẩm từ việc ưu tiên nguồn liệu lợn mán bản địa, chuẩn hóa quy trình chế biến an toàn đến làm mới mẫu mã, bao bì.

Nem ống lợn mán Như Thanh hôm nay vẫn giữ trọn hương vị truyền thống, nhưng được gói ghém chỉn chu, bảo đảm vệ sinh trong những ống tre, ống luồng, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng hiện đại. Bằng sự cần mẫn và tâm huyết, gia đình ông An không chỉ giữ được nghề quê hương, mà còn từng bước đưa nem ống lợn mán trở thành sản phẩm hàng hóa, tạo thêm thu nhập và mở ra hướng phát triển bền vững cho nghề truyền thống.

Nem ống tre lợn mán Như Thanh từng bước tạo được dấu ấn với người tiêu dùng.

Không chỉ dừng lại ở việc bán cho người quen trong vùng, nem ống của gia đình ông An còn được mang đi giới thiệu tại các hội chợ, phiên chợ thương mại trong và ngoài tỉnh. Từ những gian hàng nhỏ, sản phẩm dần tạo được dấu ấn với người tiêu dùng. Nhờ đó, nem lợn mán ngày càng được nhiều khách hàng biết đến, từ miền Bắc đến miền Nam nhiều đơn đặt hàng được gửi về đều đặn.

Nhờ chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm và hoàn thiện các tiêu chí theo hướng hàng hóa, nem ống lợn mán Như Thanh đã được công nhận đạt chuẩn OCOP, khẳng định giá trị của một đặc sản truyền thống trên thị trường. Việc đạt chuẩn OCOP không chỉ góp phần nâng cao uy tín sản phẩm, mà còn tạo thêm động lực để các hộ làm nghề tiếp tục gắn bó với nghề.

Giữa dòng chảy của cuộc sống hiện đại, câu chuyện giữ nghề làm nem ống lợn mán Như Thanh là minh chứng cho việc, khi biết trân trọng giá trị cũ và mạnh dạn đổi mới, những sản vật của núi rừng hoàn toàn có thể vươn xa, khẳng định chỗ đứng trên thị trường, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa và sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Những chiếc bánh lá được người dân cần mẫn làm ra, góp phần giữ nghề truyền thống của quê hương.

Nhắc đến món bánh lá răng bừa, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những chiếc bánh với hương vị đậm đà và dẻo dai. Đây không chỉ là món ăn quen thuộc trong bữa cơm gia đình, mà còn trở thành sản phẩm đặc sản của nhiều vùng quê xứ Thanh.

Gia đình chị Lê Thị Lan ở thôn 2, vốn có truyền thống nhiều đời gắn bó với nghề làm bánh lá răng bừa trên vùng đất Thạch Bình. Điều làm chị cảm thấy vui là con gái, con dâu đều đã học được nghề và bí quyết để có những chiếc bánh ngon cùng mong muốn tiếp tục nối tiếp mẹ để gìn giữ nghề không bị mai một, lãng quên.

Từ hạt gạo thơm và những chiếc lá dong xanh, qua bàn tay khéo léo của người dân quê, món bánh lá ra đời, mộc mạc mà đậm đà. Không phô trương, cầu kỳ nhưng chính sự giản dị ấy đã làm nên giá trị bền bỉ của nghề. Qua đó, góp phần lưu giữ hương vị quê nhà và truyền lại cho các thế hệ sau nét văn hóa không thể thiếu của làng quê miền núi Thạch Bình.

Từ những nguyên liệu mộc mạc, dân giã làm nên chiếc bánh lá răng bừa giữ trọn vị quê Thạch Bình.

Từ những chiếc bánh lá răng bừa truyền thống chỉ được gói vào những ngày Tết hay ngày rằm bán cho người dân địa phương, đến nay mỗi ngày, hàng trăm chiếc bánh lá răng bừa Thạch Bình được sản xuất và gửi đi tiêu thụ ở nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh. Với sản lượng ổn định, chất lượng đảm bảo, bánh lá răng bừa Thạch Bình không chỉ là món ăn dân dã, mà còn trở thành một trong bốn sản phẩm OCOP của địa phương. Thạch Bình hôm nay dần khẳng định là vùng đất giàu bản sắc văn hóa của xứ Thanh, nơi chứa đựng những câu chuyện về sự kiên trì, tâm huyết và lòng tự hào của người dân địa phương.

Dù khác nhau về nguyên liệu và cách chế biến nhưng nghề làm nem ống lợn mán Như Thanh hay nghề làm bánh lá răng bừa Thạch Bình đều chung một điểm gặp gỡ, được hình thành từ bữa ăn dân dã của người miền núi, lớn lên cùng phong tục, tập quán tốt đẹp và nay được nâng tầm thành sản phẩm hàng hóa, góp phần tạo sinh kế, giữ gìn bản sắc văn hóa ẩm thực của miền núi xứ Thanh.

Hà Hồng