Mỗi buổi sáng mẹ vẫn thường dậy sớm

Ở cái tuổi ngoài thất thập, chưa ngày nào mẹ không dậy sớm. Tôi đã từng tự hỏi, không biết từ bao giờ, dậy sớm đã trở thành một phần - một thói quen trong cuộc đời mẹ.

Mỗi buổi sáng mẹ lại dậy sớm nhóm lửa.

Có lẽ, bắt đầu từ những năm tháng còn con gái, khi mẹ là chị cả trong gia đình đông con. Ngày ấy, quê tôi trồng nhiều dừa lắm. Dừa được thu mua rồi đưa đi bán khắp các chợ trong huyện. Ông ngoại tôi cũng là một người buôn dừa có tiếng.

Ngày ấy, khoảng ba, bốn giờ sáng, ông bà đã thức dậy chuẩn bị hàng, chất từng buồng, từng quả dừa lên chiếc xe thồ. Mẹ tôi là con gái đầu của ông bà, nên thường thức dậy phụ bố mẹ. Thói quen dậy sớm của mẹ tôi, có lẽ bắt đầu từ những ngày tháng ấy.

Rồi mẹ lấy chồng, sinh con. Cuộc sống gia đình nối tiếp những lo toan. Trong “cơn lốc” của những năm tháng xóa bỏ bao cấp, bố mẹ trở về quê, dùng số tiền dành dụm mua dăm sào ruộng. Rồi cả nhà cùng học nghề đan lát.

Ngày ấy, ở làng bên có chợ chuyên thu mua các sản phẩm đan lát của người dân. Người ta thường gọi là chợ hàng nan. Chợ họp từ tờ mờ sáng. Những chiếc rá, rổ, dần, sàng, thúng... được mang đến chợ bán cho các chủ buôn. Từ đó, hàng hóa lại theo người ra Bắc, vào Nam.

Chẳng biết vì sao chợ hàng nan ngày ấy lại họp sớm đến thế. Trời vừa tang tảng sáng, người mua, người bán đã gặp nhau. Và khi rõ mặt người, chuyện mua bán đã xong. Ai đó chẳng may ngủ quên, đến chợ muộn thì dễ bị ế, có khi phải mang hàng trở về. Ở chợ ấy, người ta còn mua bán đủ thứ nguyên liệu để làm nghề: nứa, tre, vầu, mây... Người làm nghề đến chợ để bán sản phẩm, rồi lại mua nguyên liệu mang về để tiếp tục.

Hơn sáu giờ sáng, chị em tôi đã dậy, đứa quét dọn nhà cửa, đứa giặt giũ phơi quần áo, mẹ cũng vừa từ chợ trở về. Những ngày hàng bán được giá, mẹ thường mua cho chúng tôi hôm vài chiếc bánh rán, bữa lại dăm chiếc bánh khúc. Những thức quà bây giờ là đồ ăn bình dân chẳng đáng bao nhiêu tiền, nhưng với lũ trẻ ngày ấy, mỗi tháng cũng chỉ đôi ba lần được thưởng thức.

Thời gian trôi đi. Nghề đan lát dần thay đổi. Đồ thủ công làm ra không còn phải mang đến chợ bán nữa. Những người buôn tìm đến tận nhà để thu mua. Công việc của mẹ vì thế cũng đỡ nhọc nhằn hơn. Nhưng mẹ tôi thì vẫn dậy sớm.

Không còn phải ra khỏi nhà từ lúc tờ mờ sáng, nhưng chỉ cần nghe tiếng phát thanh hướng dẫn tập thể dục phát trên loa, mẹ đã trở dậy. Dẫu là những ngày mùa đông, ngoài sân còn dày hơi sương, mẹ cũng chẳng nỡ nằm thêm.

Thấm thoát, tóc mẹ đã bạc. Đôi chân người có tuổi không còn nhanh nhẹn, việc chợ búa mẹ cũng chẳng thể thường xuyên như trước. Vậy nhưng, bà vẫn giữ thói quen dậy sớm.

Tỉnh dậy, chậm chạp xỏ chân vào dép. Việc đầu tiên bà làm là vào bếp, lấy nắm lá khô, nhóm bếp, lửa bén thì bắc lên đó ấm nước. Lửa sáng, bếp ấm lên rồi, mẹ mới bắt đầu làm những việc khác.

Bây giờ nhà ai cũng có ấm điện. Tôi đã hơn một lần nói: Mẹ đừng dậy sớm nữa. Cũng đừng nhóm bếp nấu nước làm gì. Để con cắm ấm điện cho nhanh.

Mẹ chẳng nói gì. Nhưng sáng hôm sau, bà vẫn cứ dậy sớm. Vẫn cứ chậm chạp vào bếp, nhóm lửa, nấu nước. Bếp củi vẫn ấm, khói bếp vẫn bốc lên từ căn bếp cũ.

Có lẽ, mẹ không nhóm bếp chỉ để nấu một ấm nước. Mẹ nhóm lửa để căn bếp được ấm, cho một ngày mới bắt đầu. Và có lẽ, đó cũng là cách mẹ giữ lại một phần đời mình - từ những buổi sáng sớm.

Đi qua năm tháng, làng quê không ít đổi thay, chợ buôn bán ngày trước giờ cũng đã khác nhiều. Nhưng thói quen dậy sớm của mẹ dường như chẳng đổi khác.

Mấy ngày nay mưa suốt. Tiếng mưa dội xuống mái tôn lộp bộp đến sốt ruột.

Ấy vậy mà sáng nay mẹ vẫn dậy sớm, lại vào bếp, nhóm lửa. Trong căn bếp nhỏ, củi bị ẩm sau những ngày mưa chẳng dễ bắt lửa, khói cũng nhiều hơn, nhưng sau những kiên trì và kinh nghiệm của một người già, căn bếp cũ cuối cùng cũng ấm dần. Từ trên nhà, tôi cũng bị “thức giấc” bởi mùi khói bếp. Nhưng hôm nay, trong mơ màng buổi sớm mai, tôi thấy mùi khói bếp thường ngày thân thương và bình yên đến thế.

Khánh Lộc