Người Bí thư đầu tiên của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa

Là người giỏi chữ nghĩa, hiểu biết sâu rộng, giác ngộ lý tưởng cách mạng từ sớm, khi Đảng bộ Thanh Hóa được thành lập, ông được bầu làm Bí thư. Đó là đồng chí Lê Thế Long, một người con ưu tú của quê hương Hàm Hạ, tổng Kim Khê, nay thuộc phường Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

Bên trong đình Hàm Hạ, người dân đã lập bàn thờ đồng chí Lê Thế Long và các đảng viên ưu tú của chi bộ.

Từ thầy giáo giỏi

Sinh năm 1893 trong gia đình có truyền thống Nho học ở làng Hàm Hạ, từ nhỏ cậu bé Lê Thế Long đã được người lớn chú trọng dạy dỗ chữ nghĩa. Tư chất thông minh, chăm chỉ đèn sách nên sự học của cậu bé Long ngày một thông tuệ. Sau khi tham gia kỳ thi Hương cuối cùng năm Mậu Ngọ (1918), Lê Thế Long đã chuyển sang học tại trường Pháp - Việt ở huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình), không lâu sau, ông thi đỗ bằng Primaire (tiểu học).

Bấy giờ, với vốn kiến thức Nho học cộng thêm tấm bằng tiểu học, Lê Thế Long vốn có thể dễ dàng tiến thân lập nghiệp, hoặc ông có thể đi làm thuê cho công sở của người Pháp để có một cuộc sống an nhàn không phải lo nghĩ về tiền bạc. Tuy vậy, Lê Thế Long lại lựa chọn con đường khác, ông quyết định trở thành thầy giáo.

“Những năm đi học xa, Lê Thế Long đọc nhiều sách báo bí mật, ngưỡng mộ tinh thần yêu nước của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh. Đặc biệt, ông rất ngưỡng mộ thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga. Trong ông đã tiếp nhận và hình thành tư tưởng yêu nước thương nòi. Nhưng... muốn đi theo con đường ấy, trước hết phải làm một thầy giáo dạy giỏi” (sách Những chiến sĩ cách mạng kiên trung tỉnh Thanh Hóa, tập 1).

Ông dạy học tại các gia đình, rồi trở thành thầy giáo dạy trường công lập ở Trịnh Xá (huyện Yên Định cũ), Quan Hoàng (huyện Cẩm Thủy cũ)... Trong quá trình dạy học, thầy giáo Lê Thế Long đã truyền bá cho học sinh tinh thần yêu nước, khơi dậy khát vọng đấu tranh, phản đối chế độ phong kiến thực dân... Việc truyền bá tư tưởng tiến bộ bị bọn mật thám tay sai của chính quyền thực dân phát hiện, chúng tìm mọi cách gây khó dễ, đe dọa nhằm làm nhụt đi ý chí của ông... Cuối năm 1926, thầy giáo Lê Thế Long đã chuyển về dạy học ở thị xã Thanh Hóa. Đây cũng là khoảng thời gian ông thường xuyên trở về quê nhà Hàm Hạ, có điều kiện gặp gỡ, trao đổi với các đồng chí trong tổ chức cách mạng, như Lê Oanh Kiều, Lê Bá Tùng.

Được bầu làm Bí thư đầu tiên

Ngày 3/2/1930, tại Hương Cảng (Trung Quốc), dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ sở thống nhất ba tổ chức cộng sản đã diễn ra. Hội nghị đã thông qua Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ vắn tắt... Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là bước ngoặt lịch sử vĩ đại của phong trào cách mạng Việt Nam.

Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, nhiệm vụ xây dựng, phát triển cơ sở đảng ở các địa phương được đặt ra cấp thiết. “Mùa hè năm 1930, đồng chí Lê Công Thanh đã trực tiếp giao nhiệm vụ cho đồng chí Nguyễn Doãn Chấp (quê Hoằng Giang, Hoằng Hóa) dạy học ở Hà Nam tham gia hoạt động cách mạng được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam trở về Thanh Hóa liên hệ với các chiến sĩ cách mạng trong tổ chức Thanh niên tiến hành xây dựng Đảng bộ Thanh Hóa” (sách Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa 1930-1954).

Về Thanh Hóa, đồng chí Nguyễn Doãn Chấp đã đến Hàm Hạ, liên lạc với các hội viên của tổ chức Thanh niên và lựa chọn bồi dưỡng kết nạp ba đồng chí Lê Thế Long, Lê Bá Tùng, Lê Oanh Kiều vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngày 25/6/1930, Chi bộ Hàm Hạ - Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở tỉnh Thanh Hóa được thành lập, đồng chí Lê Thế Long được bầu làm Bí thư Chi bộ.

Đến ngày 29/7/1930, tại nhà đồng chí Lê Văn Sỹ, ở làng Yên Trường, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Doãn Chấp, Hội nghị thành lập Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa đã được tiến hành, đồng chí Lê Thế Long được bầu làm Bí thư. “Sự ra đời và hoạt động của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa là bước ngoặt trọng đại. Từ đây phong trào cách mạng tỉnh nhà có Đảng lãnh đạo trực tiếp vững bước vượt qua thử thách hiểm nghèo, cùng Nhân dân cả nước tiến hành cách mạng dân tộc dân chủ và cách mạng xã hội chủ nghĩa” (sách Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa 1930-1954).

Sau hội nghị thành lập đảng bộ, với trọng trách là Bí thư Tỉnh ủy, đồng chí Lê Thế Long đã cùng với các đồng chí trong Ban Chấp hành không ngừng nỗ lực phát triển Đảng. Chỉ trong thời gian ngắn, từ 14 đảng viên ban đầu, đến tháng 8/1930 đã phát triển lên 57 đảng viên, sinh hoạt trong 14 tổ đảng.

Di tích đình Hàm Hạ nằm trong Cụm Di tích lịch sử cách mạng Hàm Hạ, phường Đông Sơn.

Thực hiện nghị quyết của đảng bộ, nhiều tài liệu được in ấn, phát hành báo “Tiến lên”... Các tài liệu, báo phát hành đã làm cho Chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối của Đảng, tư tưởng yêu nước của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc được tuyên truyền sâu rộng trong quần chúng. “Đảng bộ tỉnh được thành lập thời gian không đầy 6 tháng, nhưng dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, mà người đứng đầu là đồng chí Lê Thế Long, phong trào đấu tranh cách mạng ở Thanh Hóa đã dâng cao mạnh mẽ” (Những chiến sĩ cách mạng trung kiên tỉnh Thanh Hóa, tập 1).

Người chiến sĩ cách mạng kiên trung

Khi phong trào đấu tranh cách mạng trên địa bàn tỉnh đang phát triển thì thực dân Pháp và tay sai tiến hành vây ráp, khủng bố, bắt bớ. Trước khi rơi vào tay địch, Bí thư Tỉnh ủy Lê Thế Long đã kịp thời giao nhiệm vụ cho cấp dưới cất giấu dụng cụ, tài liệu in ấn.

Sau khi bị bắt, đồng chí Lê Thế Long bị chính quyền thực dân kết án tù, lần lượt bị đày ải qua các nhà lao ở Thanh Hóa, Lao Bảo, Buôn Ma Thuột. Dẫu vậy, trong lao ngục tối tăm và khổ cực, ý chí, khí phách của người cộng sản kiên trung không bị khuất phục. Niềm tin vào Đảng, vào con đường cách mạng đã lựa chọn giúp người cộng sản Lê Thế Long và các đồng chí vượt qua những thử thách.

Đầu năm 1936, sau khi được thả tự do, đồng chí Lê Thế Long tìm cách bắt mối với đảng bộ. Lúc bấy giờ, dù đã tự do nhưng ông vẫn bị kẻ địch kìm kẹp, theo dõi gắt gao. Trong hoàn cảnh ấy, ông được tổ chức phân công mở lớp dạy chữ Quốc ngữ, thông qua đó truyền bá tư tưởng cách mạng, khơi dậy tinh thần yêu nước cho người dân. Lớp học được mở ngay trên quê hương Hàm Hạ. Nhiều người từ lớp học của đồng chí Lê Thế Long về sau đã trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tuy nhiên, những năm tháng lao tù đã làm tổn hại, suy kiệt sức khỏe của ông nghiêm trọng. Cuối năm 1936, khi cao trào đấu tranh đòi dân chủ, dân sinh đang lên cao, đồng chí Lê Thế Long qua đời khi tài năng đang độ chín, để lại những hoài bão dang dở cho những người đồng chí.

Đảng viên Lê Bá Bốn, Chi bộ tổ dân phố Hàm Hạ, phường Đông Sơn chia sẻ: “Đồng chí Lê Thế Long là người có tài năng, học thức, khí phách, nhân cách sống đáng quý. Đã 96 năm kể từ khi Chi bộ Hàm Hạ - Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở tỉnh Thanh Hóa được thành lập và 90 năm người đảng viên ưu tú Lê Thế Long qua đời, song những thế hệ đảng viên, người dân Hàm Hạ mãi tự hào về những đóng góp, cống hiến của ông cho cách mạng, cho quê hương”.

(Bài viết có tham khảo, sử dụng nội dung trong các sách: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa 1930-1954, NXB Thanh Hóa, tái bản tháng 9/2010; Những chiến sĩ cách mạng trung kiên tỉnh Thanh Hóa, tập 1, NXB Thanh Hóa, 2010).

Bài và ảnh: Khánh Lộc