Người cao tuổi gìn giữ văn hóa quê hương

Nhiều năm qua, lực lượng người cao tuổi tại các địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa không chỉ là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho gia đình, cộng đồng mà còn khẳng định vai trò nòng cốt trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Biểu diễn cồng chiêng tại xã Thành Vinh thu hút đông đảo các tầng lớp Nhân dân tham gia.

Tại xã Thành Vinh, sau quá trình sáp nhập địa giới hành chính cũng như sáp nhập thôn, vai trò của người cao tuổi trong việc bảo tồn văn hóa truyền thống địa phương tiếp tục được phát huy mạnh mẽ. Về thôn Thành Yên những ngày tháng 10, khi công việc mùa màng đã xong xuôi, không khí lễ mừng cơm mới lại rộn ràng khắp các gia đình. Trong căn nhà sàn truyền thống, ông Đinh Văn Dung (76 tuổi), người được ông cha truyền lại nghề làm thầy mo, thầy cúng của làng, cất lời khấn bằng tiếng Mường trong lễ mừng cơm mới chung của bản mường. Bên cỗ xôi ngũ sắc, con gà luộc, chén rượu trắng, bánh sừng bò mới luộc, ông thực hiện các nghi lễ mừng cơm mới, gửi gắm tâm nguyện của bà con cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bản làng ấm no.

Ông Đinh Văn Dung, thôn Thành Yên, xã Thành Vinh thực hiện nghi thức cúng cơm mới của người Mường.

Âm vang linh thiêng của lời khấn vang lên trong nhà sàn bao nhiêu thì ngoài sân, không khí ngày hội lại nhộn nhịp bấy nhiêu với tiếng cồng chiêng, hát múa còn, đánh mảng. Những người cao tuổi cùng thế hệ trẻ vui vẻ tham gia múa còn, đánh mảng để gìn giữ nét đẹp trò chơi dân gian.

Trò chơi đánh mảng của người Mường Thành Vinh có sự tham gia của người cao tuổi.

Sự trao truyền văn hóa ở Thành Vinh còn thể hiện rõ nét qua Câu lạc bộ (CLB) văn hóa dân gian Mường Đòn, thôn Vân Đội, tiêu biểu với biểu diễn cồng chiêng, múa còn, hát xường, diễn Tuồng. CLB thu hút đông đảo hội viên ở nhiều độ tuổi khác nhau, trong đó có những người trẻ như chị Trương Thị Huyền (sinh năm 1990). Gắn bó với CLB từ khi mới 15 - 16 tuổi, chị Huyền đã được các bậc cao niên trong thôn tận tình truyền dạy từng bài hát xường, điệu hát Mường cùng kỹ thuật hát kết hợp đánh cồng chiêng trong Lễ hội Mường Đòn, qua đó tiếp nối và thắp sáng ngọn lửa đam mê văn hóa quê hương.

Không chỉ dừng lại ở việc trực tiếp thực hành và trao truyền các di sản phi vật thể tại từng thôn bản, vai trò của người cao tuổi còn được nâng tầm thành lực lượng nòng cốt trong việc xây dựng nếp sống văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội trên quy mô toàn xã. Tại xã Ngọc Trạo, hiện có 2.537 hội viên người cao tuổi trong độ tuổi sinh hoạt.

Tiết mục văn nghệ chào mừng Đại hội Đại biểu Hội Người cao tuổi xã Ngọc Trạo lần thứ I, nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Để tạo môi trường cho người cao tuổi (NCT) “sống vui, sống khỏe, sống hạnh phúc”, Hội NCT xã Ngọc Trạo đã xây dựng hệ thống câu lạc bộ phong phú. Đến nay, xã đã thành lập được 4 CLB “Liên thế hệ tự giúp nhau”, 2 chi hội Hạnh phúc cùng 26 CLB Dưỡng sinh, 26 CLB Bóng chuyền hơi và 26 CLB Văn nghệ phủ khắp các chi hội.

"Nhiệm kỳ 2026 - 2031, Hội NCT xã Ngọc Trạo đặt mục tiêu nhân rộng mô hình CLB “Liên thế hệ tự giúp nhau” đạt 60% (mỗi năm phấn đấu thành lập từ 2 CLB trở lên); 100% chi hội duy trì các CLB văn hóa, văn nghệ tập luyện thường xuyên và NCT xây dựng gia đình văn hóa, gia đình kiểu mẫu, ông bà cha mẹ mẫu mực, con cháu thảo hiền, đạt 95%”, bà Bùi Thị Thành, Chủ tịch Hội NCT xã Ngọc Trạo chia sẻ.

Cùng với những phong trào thi đua sôi nổi mang tính bề rộng ấy, những NCT xứ Thanh còn góp phần gìn giữ văn hóa quê hương qua việc bảo vệ, gìn giữ di tích lịch sử, văn hóa gắn với đời sống văn hóa, tâm linh, sinh hoạt của từng bản làng.

Tìm về thôn Chiềng Khạt, xã Đồng Lương, vùng đất có lịch sử hình thành từ giữa thế kỷ XIV khi một nhóm cư dân Mường từ vùng Mường Bi - Vang (tỉnh Hòa Bình cũ) vượt núi đến khai hoang lập bản nơi chân đồi (thuở ấy gọi là Chẹ Khạt).

Ông Lê Văn Ý, Chi hội trưởng NCT thôn Chiềng Khạt, xã Đồng Lương trông coi đền thờ Đô đốc Đài lương Quận công Lê Phúc Hoạch.

Trong khuôn viên đền thờ Đô đốc Đài lương Quận công Lê Phúc Hoạch - vị tướng người Mường có công tham gia khởi nghĩa Lam Sơn phò Lê Lợi, đồng thời là vị Thành hoàng làng khai khẩn đất đai, ông Lê Văn Ý, Chi hội trưởng NCT thôn, ngày ngày tỉ mỉ chăm sóc từng gốc cây, dọn dẹp đền thờ. Hằng năm, vào dịp mùng 7 tháng Giêng, người cao tuổi lại cùng dân làng rộn ràng mở lễ hội truyền thống với không khí rước nước, rước đất, múa cây bông, nhảy sạp rộn rã tiếng cồng chiêng.

Giữa nhịp sống hiện đại, thông qua CLB dân gian Chiềng Khạt, các đội văn nghệ, đội cồng chiêng, các bậc cao niên vẫn miệt mài truyền dạy từng làn điệu xường Mường, câu hát ru cho thế hệ sau. Cùng với việc khôi phục các trò chơi trò diễn và xây dựng nhà sàn, hội trường văn hóa, NCT còn tiên phong vận động Nhân dân xóa bỏ các hủ tục mê tín dị đoan, ma chay, cưới xin rườm rà, lạc hậu, góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới văn minh, tiến bộ.

Thổi và múa khèn Mông tại xã Nhi Sơn do người cao tuổi trình diễn.

Bằng những việc làm thiết thực, NCT tại các địa phương đã và đang khẳng định vai trò là “báu vật sống”, giữ cho ngọn lửa văn hóa truyền thống qua các thế hệ.

Ngọc Huấn