Phát huy vai trò cộng đồng trong bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống

Thời gian qua, xã Yên Phú đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trên địa bàn.

Nghè Thượng được khôi phục, trở thành nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người dân thôn Bùi Thượng.

Nghè Thượng là nơi thờ hai người con của thôn Bùi Thượng tham gia khởi nghĩa Lam Sơn chống giặc Minh. Nghè Thượng được xây dựng lần đầu từ năm 1460, trải qua nhiều biến cố lịch sử, công trình nhiều lần bị phá hủy và phục dựng lại; lần gần nhất di tích được phục dựng lại dưới thời vua Gia Long, từ năm 1802 đến năm 1819. Đến năm 1979, Nghè Thượng thêm một lần bị phá để lấy vật liệu làm trường THCS.

Từ những năm 2013, 2014, Đảng ủy, UBND xã Yên Giang, huyện Yên Định (nay là xã Yên Phú) cùng một số vị cao niên trong thôn Bùi Thượng tổ chức tìm kiếm sắc phong, tư liệu lịch sử, tham quan một số mô hình nghè trên địa bàn, cách tổ chức phục dựng lại Nghè Thượng. Tuy nhiên, do nhiều yếu tố tác động nên việc sưu tầm, phục dựng tạm thời bị gián đoạn.

Đến năm 2024, thôn Bùi Thượng đã thành lập Ban Vận động xây dựng Nghè Thượng với 50 thành viên, gồm ban cán sự thôn, trưởng các chi hội, trưởng các dòng họ, người có uy tín trong thôn và những người con làng Bùi Thượng thành đạt đang công tác, sinh sống ở mọi miền đất nước và nước ngoài. Các thành viên trong ban có nhiệm vụ xin chủ trương, tìm kiếm lịch sử nguồn gốc nghè, tổ chức sưu tầm tư liệu, khảo sát, tham quan một số mô hình nghè, đình, nhà thờ ở các nơi; vận động Nhân dân, con em của quê hương đóng góp kinh phí, công sức, tìm kiếm đơn vị tư vấn, thiết kế... Ban vận động đã vận động Nhân dân, con em sinh sống ở mọi miền đất nước và nước ngoài được số tiền gần 3,75 tỷ đồng để xây dựng lại Nghè Thượng. Đây kết quả của sự chung sức, đồng lòng của Nhân dân và các tấm lòng hảo tâm gần xa. Qua đó, góp phần quan trọng trong việc giáo dục lịch sử, vun đắp niềm tự hào truyền thống tốt đẹp của con em trong thôn.

Ông Lưu Văn Thao, thành viên ban vận động, người trông coi, bảo quản Nghè Thượng, thôn Bùi Thượng cho biết: Sự đóng góp của các hộ gia đình trong và ngoài thôn Bùi Thượng đã tạo ra một sức mạnh cộng đồng mạnh mẽ, thể hiện rõ sự đoàn kết, tinh thần trách nhiệm đối với công trình văn hóa tâm linh quan trọng này. Các cá nhân, hộ gia đình không chỉ đóng góp về vật chất mà còn tích cực tham gia vào các công đoạn xây dựng, tham gia nhiều nội dung như tư vấn, góp ý; tham gia giám sát, giúp công trình hoàn thiện đúng tiến độ và đảm bảo chất lượng. Công trình Nghè Thượng không chỉ là kết quả của sự đóng góp tài chính, vật chất mà còn là biểu tượng của sự chung sức, đồng lòng giữa các thành viên trong cộng đồng, từ thôn Bùi Thượng cho đến các cá nhân ở các thôn khác và con em quê hương Bùi Thượng ở trong và ngoài tỉnh. Công trình này đã góp phần củng cố tình đoàn kết, sự gắn bó giữa các hộ gia đình trong thôn cũng như trong khu vực, tạo dựng một không gian sinh hoạt văn hóa tâm linh phong phú cho cộng đồng.

Cùng với Nghè Thượng, xã Yên Phú và ban cán sự thôn Đa Nẫm cũng đang huy động sự đóng góp của người dân để phục dựng lại Nghè Nẫm. Theo Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Yên Phú Trịnh Hồng Dương, Nghè Nẫm tuy không còn kiến trúc, nhưng hiện đất của nghè cũ vẫn đang còn do UBND xã quản lý. Hệ thống tư liệu như thần tích, địa bạ và những tư liệu của làng còn khá phong phú như: Các hòm gỗ, ống sắc phong, đĩa sứ cổ, các linh vật bằng đá... Đặc biệt người dân trong thôn vẫn đang lưu giữ và bảo quản khá hoàn chỉnh 12 đạo sắc phong của các đời vua Lê, vua Nguyễn ban cho thành hoàng làng. Đây là cơ sở rất quan trọng để chính quyền địa phương tiến hành tôn tạo và phát huy giá trị của di tích.

Để công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử đi vào chiều sâu, đảm bảo kỷ cương, xã Yên Phú đã chỉ đạo, quán triệt đội ngũ lãnh đạo từ xã đến các thôn phải quan tâm sâu sát, xem đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng, xây dựng kế hoạch, lộ trình cụ thể. Xã cũng thường xuyên kiểm tra việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích, các hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi, tôn tạo di tích tại địa phương. Đồng thời tăng cường công tác quản lý hiện vật, nội thất tại di tích trên địa bàn quản lý.

Hiện nay, trên địa bàn xã Yên Phú đang tồn tại một số nghè, các công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa của người dân địa phương và 2 di tích lịch sử được xếp hạng là Quần thể di tích Nghệ thuật đá Bái Lăng và Di tích lịch sử cách mạng chiến khu du kích Đa Ngọc. Đến nay, các công trình, hiện vật được chính quyền và các thế hệ người dân nơi đây gìn giữ và bảo quản khá tốt.

Ông Trịnh Hồng Dương, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Yên Phúc, cho biết thêm: Phòng đã tham mưu cho UBND xã kiểm tra, rà soát lại toàn bộ các di tích, lập hồ sơ, báo cáo hiện trạng các di tích với các ngành chức năng tỉnh. Đồng thời, huy động sự vào cuộc của Nhân dân trong việc bảo vệ các di tích được xếp hạng. Đối với các công trình văn hóa cổ chưa được xếp hạng, UBND xã cùng với người dân tìm kiếm lịch sử nguồn gốc, tổ chức sưu tầm tư liệu, khảo sát khôi phục lại để trở thành nơi sinh hoạt tâm linh chung của Nhân dân.

Bài và ảnh: Minh Khanh